Emily Dickinson, 1774

 
In smoel dat graasje mist, gefoel,
In haatlik, hurd, suksesfol smoel,
In smoelwurk dêr’t in stien
Him hiel fertroud by fiele soe
As oft er it al tiden koe -
Foar ’t earst no gearbruid - ien.

 

A face devoid of love or grace,
A hateful, hard, successful face,
A face with which a stone
Would feel as thoroughly at ease
As were they old acquaintances -
First time together thrown.

 

F1774 (J1711)

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 1774

Elizabeth Bishop, In wûnder as moarnsmiel

 
In wûnder as moarnsmiel

Om seis oere sieten wy te wachtsjen op kofje,
op kofje en op de goeddwaande krom
dy’t optsjinne wurde soe fan in beskaat balkon
– as keningen fan wolear, of as in wûnder.
It wie noch tsjuster. Ien foet fan de sinne
fûn hâld op in lange rimpeling yn de rivier.

De earste pont dy deis wie krekt oarekant de rivier.
Wy hopen, kâld as it wie, dat de kofje
hiel gleon wêze soe – wy snapten dat de sinne
ús net waarmje koe – en dat de krom
in bôle elk wêze soe, bebûtere, troch in wûnder.
Om sân oere ferskynde der in man op it balkon.

Hy stie in skoftke allinne op it balkon
en seach oer ús hollen hinne richting de rivier.
In betsjinner joech him it tabehear foar in wûnder,
besteande út in inkeld kopke kofje
en ien broadsje, en dat makke er ta krom,
mei de holle sis mar yn ’e wolken – by de sinne.

Wie it de man yn ’e plasse slein, troch de sinne?
Wat besocht er te dwaan, dêr heech op syn balkon!
Elke man ûntfong ien nochal hurde krom,
dy’t guon smeulsk fuorttikten yn de rivier,
en, yn in kopke, ien drip fan de kofje.
Guon fan ús talmen, wachtsjend op it wûnder.

Ik kin fertelle wat ik doe seach; it wie gjin wûnder.
Der stie in prachtige filla yn de sinne
en troch de doarren kaam de geur fan gleone kofje.
Oan de foarkant in barok, wyt plastere balkon
oanboud troch fûgels dy’t nestelje lâns de rivier
– ik seach it mei ien each flak by de krom –

en geanderijen en moarmeren keamers. Myn krom
myn wenstee, foar my wrochte troch in wûnder,
ieu nei ieu, troch ynsekten, fûgels en de rivier
dy’t de stien bewurket. En ik sit yn de sinne,
alle dagen om moarnsitenstiid, op myn balkon
mei de fuotten omheech, en drink liters kofje.

Wy beslikken de krom en ferslokten de kofje.
In raam oarekant de rivier fong de sinne
as wie it wûnder geande, op it ferkearde balkon.

 

A Miracle for Breakfast

At six o’clock we were waiting for coffee,
waiting for coffee and the charitable crumb
that was going to be served from a certain balcony,
—like kings of old, or like a miracle.
It was still dark. One foot of the sun
steadied itself on a long ripple in the river.

The first ferry of the day had just crossed the river.
It was so cold we hoped that the coffee
would be very hot, seeing that the sun
was not going to warm us; and that the crumb
would be a loaf each, buttered, by a miracle.
At seven a man stepped out on the balcony.

He stood for a minute alone on the balcony
looking over our heads toward the river.
A servant handed him the makings of a miracle,
consisting of one lone cup of coffee
and one roll, which he proceeded to crumb,
his head, so to speak, in the clouds—along with the sun.

Was the man crazy? What under the sun
was he trying to do, up there on his balcony!
Each man received one rather hard crumb,
which some flicked scornfully into the river,
and, in a cup, one drop of the coffee.
Some of us stood around, waiting for the miracle.

I can tell what I saw next; it was not a miracle.
A beautiful villa stood in the sun
and from its doors came the smell of hot coffee.
In front, a baroque white plaster balcony
added by birds, who nest along the river,
—I saw it with one eye close to the crumb—

and galleries and marble chambers. My crumb
my mansion, made for me by a miracle,
through ages, by insects, birds, and the river
working the stone. Every day, in the sun,
at breakfast time I sit on my balcony
with my feet up, and drink gallons of coffee.

We licked up the crumb and swallowed the coffee.
A window across the river caught the sun
as if the miracle were working, on the wrong balcony.

 

Ut North & South, 1946.

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged | Comments Off on Elizabeth Bishop, In wûnder as moarnsmiel

Hoe’t Sietzema’s skriuwen leare

De kolleksje fan it eardere Nederlandsch Schoolmuseum, dy’t bewarre wurdt by de Bijzondere Collecties fan de Universiteit van Amsterdam, befettet tsientallen skoalskriften mei skriuwoefenings. Juster kaam der ien foar it ljocht dat sicht jout op de learmiddels dy’t de skoalmasters yn Burgum en Rottefalle brûkten yn de iere njoggentjinde ieu.

Fiktive faktuer fan T.L. (de) Kat foar
J.H. Brouwer. Skriuwoefening fan Jan Gaukes
Sietzema. Burgum, 30-09-1813.

It is in foddich ding: it skriftke fan 88 siden hat gjin omslachje mear, is betomke, snústerich en licht ferfilte. Ek it skriuwwurk kin gjin sprekken lije. En dan dy toarre teksten: deugdsume rymkes en sechjes, godfruchtige sitaten út de Skrift en in psalmboek, fiktive faktueren… Aardich oan it skriftke is lykwols dat it út Fryslân komt en brûkt is troch op syn minst trije bern út ien húshâlding, oer in tiidrek fan hast tolve jier.

It giet om de húshâlding fan de yn Rottefalle wenjende Gauke Jans Sietzema (1762–1818) en Jeltje Annes Faber (1773–1848), dy’t seis bern krije soenen. De âldste, Jan Gaukes Sietzema (1804–1875), nimt as earste it skriftke yn gebrûk. Tusken 27 septimber en 14 oktober 1813 follet de dan njoggenjierrige Jan tolve siden mei skriuwoefenings, ornaris foarsjoen fan in deitekening. Sa witte wy dat Jan net yn Rottefalle mar yn Burgum op skoalle sit.

It foarbyld foar de fiktive faktuer, yn
Opstellen tot voorschriften om na te schrijven,
ten dienste der scholen in het Koningrijk
Holland
, Amsterdam 1809, s. 192.

Ien fan de teksten dy’t Jan oerskriuwt, is ûntliend oan it Spel- en lees-boekjen voor eerst beginnenden, foar it earst ferskynd yn 1786. En de beide fiktive faktueren dy’t er opstelt, komme fierhinne oerien mei twa foarbyldnota’s yn Opstellen tot voorschriften om na te schrijven, ten dienste der scholen in het Koningrijk Holland út 1809.

Noch wer in oare tekst komt út de ytlike kearen werprinte Proeve van kleine gedigten voor kinderen fan Hieronymus van Alphen út 1778. It giet om it populêre ferske ‘Het hondjen’, dat sels noch opnommen waard yn de Spiegel van de Nederlandse poëzie door alle eeuwen út 1939:

Hieronymus van Alphen, ‘Het hondjen’.
Skriuwoefening fan Jan Goukes Sietsema.
Burgum, 04-10-1813.

    Hoe dankbaar is mijn kleine hond
          Voor beentjes en wat brood!
    Hij kwispelstaart, hij loopt in ’t rond,
          En springt op mijnen schoot.
    Mij geeft men vleesch en brood en wijn,
          En dikwijls lekkernij:
    Maar kan een beest zo dankbaar zijn,
          Wat wagt men niet van mij!

Op de skriuwoefenings lit Jan noch alve siden rekkensommen folgje. Syn bruorke Geeuke Gaukes Sietzema (1811–1893) nimt it stokje oer. Hy follet twa siden en jout dêrby beide kearen al in plak, Rottefalle, mar gjin datums op. En dan giet Bouwe Gaukes Sietzema (1814–1884), it jongste bern fan Gauke en Jeltsje, oer it skriftke gear. Hy draait it om sadat de achterkant foarkant wurdt en pinnet tusken 14 desimber 1824 en 2 maaie 1925 – hy is dan tsien jier – acht siden fol.

‘Hij, die de deugd betracht’.
Skriuwoefening fan Bouwe Goukes Sietzema.
Rottefalle, 10-01-1825.

Bouwe ûntlient, direkt of yndirekt, guon teksten oan it al neamde boekje Opstellen tot voorschriften om na te schrijven, ten dienste der scholen in het Koningrijk Holland út 1809, yn 1823 werprinte ûnder in oan de nije politike werklikheid oanpaste titel: … in het Koningrijk der Nederlanden. Yn dat boekje stiet bygelyks de troch Bouwe kopiearre tekst ‘Hij, die de deugd betracht, / Haar lessen houdt in waarde, / Heeft steeds een zoete rust, / Een paradijs op aarde’.

Fierders steane der noch in skriuwoefening fan de Rottefalster Klaas Lippes Veenstra, twa anonime skriuwoefenings en wat losse oansetten yn it skriftke. Net ien fan de skriuwsels jout nammers de yndruk dat de jonges der botte flyt op dien hawwe. Sa te sjen hienen se der gjin aardichheid oan (wat ik my skoan yntinke kin) of faaks koenen se gewoan net better.

Posted in Fynsten | Tagged , , , , , , | Comments Off on Hoe’t Sietzema’s skriuwen leare

Emily Dickinson, 582

 
It muoit my om de Deaden - Hjoed -
No’t miensumer as ea
Ald-Buorlju gearkomme by ’t stek -
It is no tiid foar Hea,

En Sinnewaarm - Gol Fûstkjen
En tusken ’t Wurk troch Praat -
En laitsjen, mei in húslikens
Dy’t Hikken glimkje lit -

’t Is faaks hiel hurd en lis apart
Fan ’t leven op it Lân -
Drok Ridskip - Opers swiet fan Geur -
Weisnipt - yn Meankadâns

Sy binne grif ûnwennich -
Dy Boeren - Man en Frou -
Op ôfstân set fan ’t Buorkjen -
En Buorlju noch yn tou -

’t Kin oars net of de Tombe
Fielt dochs wat iensum oan -
No’t Baas - Feint - Wein - en Juny
Nei it Lân te “Haaien” gean -

 

I’m sorry for the Dead - Today -
It’s such congenial times
Old Neighbors have at fences -
It’s time o’year for Hay,

And Broad - Sunburned Acquaintance
Discourse between the Toil -
And laugh, a homely species
That makes the Fences smile -

It seems so straight to lie away
From all the noise of Fields -
The Busy Carts - the fragrant Cocks -
The Mower’s metre - Steals

A Trouble lest they’re homesick -
Those Farmers - and their Wives -
Set separate from the Farming -
And all the Neighbors’ lives -

A Wonder if the Sepulchre
Dont feel a lonesome way -
When Men - and Boys - and Carts - and June,
Go down the Fields to “Hay” -

 

F582 (J529). Ofbyldings: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 582

E.E. Cummings, ‘leavje ik Dy’

 
leavje ik Dy
(tsjokte betsjut
wrâlden befolke troch swalkjend
strange kleare feeën

,leavesto
my)ôfstân is dan omtinken hoeden
ljochtjaand mei talleaze dwergen
Fan folsleine dream

leavje wy elk(mijen)
oar,wat wolken dogge of Stilwei
Blommen beliket dan skientme
minder as ús sykheljen

 

if i love You
(thickness means
worlds inhabited by roamingly
stern bright faeries

if you love
me)distance is mind carefully
luminous with innumerable gnomes
Of complete dream

if we love each(shyly)
other,what clouds do or Silently
Flowers resembles beauty
less than our breathing

 

Ut W, 1931

Posted in E.E. Cummings | Tagged | Comments Off on E.E. Cummings, ‘leavje ik Dy’

Emily Dickinson, 545

 
As Snie - as Stjerren foelen sy -
As Bledsjes fan in Roas -
Wannear’t mei fingers der in Wyn
Troch Juny giet - yniens -

Sy rekken wei yn seamleas Gers -
Plak dêr’t gjin each fan wit -
Mar God ropt sá elk antlit op
Fan syn - Konskripsjelist.

 

They dropped like Flakes -
They dropped like stars -
Like Petals from a Rose -
When suddenly across the June
A Wind with fingers - goes -

They perished in the seamless Grass -
No eye could find the place -
But God can summon every face
On his Repealless - List.

 

F545 (J409). Dickinson skreau dit gedicht yn 1863. Op 1, 2 en 3 july fan dat jier fûn de grutste fjildslach út de Amerikaanske Boargeroarloch plak, de Slach by Gettysburg, dêr’t 51.000 minsken yn sneuvelen. It gedicht waard foar it earst publisearre yn 1890, postúm, ûnder de troch de editeuren tafoege titel ‘The Battle-Field’. Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA. YouTube: Dean M. Estabrook, ‘They Dropped Like Flakes’, 2015.

Posted in Emily Dickinson | Tagged , | Comments Off on Emily Dickinson, 545

Berjocht foar Lomme Schokker

Bêste Lomme Schokker,

Grêf fan Hielke Hylkema.
Foto: Lomme Schokker.

Jo blog ‘Yn it ljocht fan dyn dea’ fan 5 juny oer de soldaat Hielke Hylkema, sneuvele op 3 juny 1918 yn Noard-Frankryk en beïerdige op it Amerikaanske militêre begraafplak yn Bony by Saint-Quentin, die my wat. Tegearre mei jo eardere blog fan 12 jannewaarje foarmet it in moai, mankelyk in memoriam foar in ferjitten soldaat mei in Fryske namme, dy’t fier fan Fryslân en noch fierder fan syn nije thús yn Amearika de dea fûn yn de hel dy’t no Earste Wrâldoarloch hjit.

De tekst op it krús dat syn grêf markearret meldt dat Hielke Hylkema út Illinois kaam en korporaal wie yn it sechtjinde bataljon ynfantery fan de earste difyzje fan it Amerikaanske leger. De foarljochter fan it begraafplak yn Bony hat jo meidield dat Hielke Hylkema om 1899 hinne yn Idaerd berne wie en as private (gewoan soldaat) sneuvele is, net as korporaal. Mear binne jo net oer him te witten kommen:

    ‘Wa wie dy Hielke Hylkema? […] Sûnt de dei dat ik foar it earst syn grêf seach spoeket dy namme my mar yn de holle om. Ik soe wolle dat der in tûke sneuper is dy’t mear ynformaasje oer him fine kin, it is my net slagge.’

Faaks kin ik helpe. In protte Amerikaanske argyfstikken en kranten binne tsjintwurdich op ynternet goed te rieplachtsjen, benammen fia www.ancestry.com. It is wol even saak om mei nammefarianten rekken te hâlden: nammen binne faak feringelske (lykas ‘John’ foar Johannes) of ferhaspele (bygelyks ‘Hylkewa’, ‘Hylkuna’, ‘Hylkyma’ en ‘Kylkenna’ foar Hylkema). En jo moatte de ynformaasje dy’t dy foarljochter yn Bony jo tastjoerd hat loslitte, want syn gegevens klopje net. De yn 1918 ferstoarne Hielke Hylkema waard net om 1899 hinne berne mar op 29 july 1883, en net yn Idaerd mar yn Reduzum, yn de doetiidske gemeente Idaerderadiel.

Reduzum, ±1900–1904.
Ansichtkaart, útjûn troch Sjoerd Hemminga.

Hielke wie in soan fan Bauke Hylkema (1850–1915) en Grietje Boersma (1857–1888). Heit Bauke wie yn syn jonge jierren boerefeint en stie letter te boek as keapman en slachter. Hielke hie in âldere sus, Tjitske, en in jonger bruorke, Marten. In moanne nei de berte fan Marten ferstoar mem Grytsje. Bauke troude opnij, mei de goed alve jier âldere Lolkje Postma (1838–1908). Yn it jier nei Lolkje har ferstjerren gong Bauke foar de tredde kear in houlik oan, mei de 37 jier jongere Baukje Peul (1887–1966). Trije moanne letter waard harren soan Pieter berne.

Dat healbruorke hat Hielke lykwols nea sjoen. Yn 1905, neidat er in hoart yn Friens wenne hie en ek even – grif as seizoensarbeider – yn Dútslân tahâlden hie, emigrearre Hielke nei Amearika. De reis waard ûndernommen op de s.s. Rotterdam fan de Holland–Amerika Lijn. Op 28 oktober ferliet it skip de haven fan Rotterdam en op 8 novimber kaam it oan yn New York. By oankomst joech Hielke as einbestimming fan syn reis op dat er yn Rochester, NY, by syn omke Johannes oan it wurk soe.

Omke Johannes Hylkema (1859–1928) wie him yn 1883 foargongen. Hy wurke op in farm yn Brighton by Rochester. Yn 1898 troude er mei Jessie A. Dobney (1857–1911). Johannes hie de soarch foar fjouwer bern, Anna, Martha, Mary en John junior, mar wa’t no krekt harren âlden wienen is net dúdlik; alle fjouwer waarden se berne foardat Johannes mei Jessie troude. Lykas sein bea Johannes yn 1905 ûnderdak oan syn omkesizzer Hielke. Fiif jier letter die er dat ek foar Hielke syn jongere broer Marten en de Reduzumer Pier Meintema. Dy beide jonges wienen tegearre op 18 maart 1910 mei de s.s. Nieuw Amsterdam yn New York oankommen.

Militêre stamkaart fan Hielke Hylkema.
Abstracts of World War I Military Service, New York.

Hielke hie syn heil doe al wer earne oars socht: earst yn Chicago, Illinois, stêd fan de fleisferwurkjende yndustry, en doe yn it leger. Begjin 1908 lit er him rekrutearje. As berop jout er ‘butcher’ op, it fak dat syn heit ek útoefene. De klerk notearret as uterlike skaaimerken: lingte 5 feet en 8 inches (173 sm), blauwe eagen, ljochtbrún hier en in ‘ruddy’ gesichtskleur. Hoe betrouber dy beskriuwing is? As Hielke yn ein 1910 bytekenet, hat er noch altyd blauwe eagen, mar is syn hier ‘flaxen’ en syn gesichtskleur ‘fair’. Syn steat fan tsjinst is beide kearen ‘Excl.’ (eksellint).

Dan fljocht in grut part fan de wrâld yn ’e brân: yn Europa brekt The Great War út. Yn ’t earstoan wol Amearika him ôfsidich hâlde, mar der giet fan Dútslân te folle driging út. Op 6 april 1917 ferklearret Amearika Dútslân de oarloch. Op 17 juny is beropsmilitêr Hielke Hylkema al oan bar om de oseaan oer te stekken en tsjin de Dútsers te fjochtsjen. In lyts jier letter, op 3 juny 1918, sneuvelet Hielke. Neffens de ynformaasje dy’t de kranten op gesach fan it ministearje fan definsje ôfprintsje, wie Hielke killed in action – as private, mar neffens syn militêre stamkaart wie er op 28 febrewaarje 1918 noch befoardere ta korporaal, de rang dus dy’t fermelde stiet op it krús op syn grêf.

Grêf fan Marten Hylkema.
Foto fan www.findagrave.com.

Neffens dyselde stamkaart is berjocht dien fan Hielke syn ferstjerren oan syn heit Bauke yn ‘Roordahingun’. It is te hoopjen dat dy post yn Reduzum oankommen is. Bauke sels libbe nammers al net mear. Hielke syn jongere broer Marten bleau út it leger en ferstoar yn 1935 yn Rochester. Hy leit dêr begroeven op Brighton Cemetery.

Mei freonlike groetnis,
Klaas van der Hoek

Posted in Flessepost | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Emily Dickinson, 159

 
Sy gong sa rêstich as de Dau
Fan in Fertroude blom.
Oars as de Dau kaam sy net op
’t Fertroude stuit werom!

Sy foel sa stiltsjes as in stjer
Fan út myn simmerjûn -
Sa knap net as Le Verrier
Is ’t swier en nim it oan!

 

She went as quiet as the Dew
From an Accustomed flower.
Not like the Dew, did she return
At the Accustomed hour!

She dropt as softly as a star
From out my summer’s eve -
Less skillful than Le Verriere
It’s sorer to believe!

 

F159 (J149). Ut ûnregelmjittichheden yn de baan fan Uranus late de Frânske astronoom Urbain Le Verrier yn 1846 it bestean fan Neptunus ôf en berekkene er de posysje fan dy planeet, noch foardat sy foar it earst waarnommen waard. Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 159

Emily Dickinson, 554

 
Om Muorren - soe ’k net male -
Wie hiel ’t Hielal - Beton -
En hearde Ik syn sulveren Rop
Fan fierren - Oarekant -

’k Soe boarje - oant myn Tunnel
Ynienen state op synt -
Dan naam myn blik har Smertejild -
Him yn de Eagen sjen -

Mar ’t is in losse Hier -
In wet - wat fezeltried -
In Spinneweb - weefd yn Granyt -
In Bastion - fan Strie -

In skied as wat in Dame
Foar ’t antlit hâldt - in Wale -
Mar elke Mesk - in Sitadel -
En Draken - yn de Fâlden -

 

I had not minded - Walls -
Were Universe - one Rock -
And far I heard his silver Call
The other side the Block -

I’d tunnel - till my Groove
Pushed sudden thro’ to his -
Then my face take her Recompense -
The looking in his Eyes -

But ’tis a single Hair -
A filament - a law -
A Cobweb - wove in Adamant -
A Battlement - of Straw -

A limit like the Vail
Unto the Lady’s face -
But every Mesh - a Citadel -
And Dragons - in the Crease -

 

F554 (J398). Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 554

Emily Dickinson, 76

 
Nea sizze reinbôchkleuren -
It needwaar is foarby -
Dochs binne sy oertsjûgjender
As Riddenearderij.

Myn blommen mije Foarums -
Ferklearje dochs mei swier
Wat Cato net bewize koe
Wie ’t sûnder fûgels hjir!

 

The rainbow never tells me
That gust and storm are by -
Yet is she more convincing
Than Philosophy.

My flowers turn from Forums -
Yet eloquent declare
What Cato could’nt prove me
Except the birds were here!

 

F76 (J97). Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 76