Georg Trakl, Ferfal

 
Ferfal

By jûntiid, as de klokken frede liede,
Bemykje ik de wûnd’re fûgelkloften;
As fromme pylgerstoeten lâns de loften
Ferdwine sy yn hjerstich kleare widens.

Yn dizze tún fol skimer dêr’t ik swalkje
Ha ’k harren ljochter lotsbestel foar eagen,
Fiel d’ oerewizer amper mear ferwegen,
Mar folgje harren flechten boppe wolkens.

Dan lit in fleachje fan ferfal my skrilje.
De klyster klaget yn ûntblêde twigen.
De reade drúf wynt om ferrustke traljes,

Wylst as in deadedûns fan bernerigen
Dy’t bleek om in fontein, ferwaarjend, skoalje,
Yn froastwyn blauwe asters harren nige.

 

Verfall

Am Abend, wenn die Glocken Frieden läuten,
Folg ich der Vögel wundervollen Flügen,
Die lang geschart, gleich frommen Pilgerzügen,
Entschwinden in den herbstlich klaren Weiten.

Hinwandelnd durch den dämmervollen Garten
Träum ich nach ihren helleren Geschicken
Und fühl der Stunden Weiser kaum mehr rücken.
So folg ich über Wolken ihren Fahrten.

Da macht ein Hauch mich von Verfall erzittern.
Die Amsel klagt in den entlaubten Zweigen.
Es schwankt der rote Wein an rostigen Gittern,

Indes wie blasser Kinder Todesreigen
Um dunkle Brunnenränder, die verwittern,
Im Wind sich fröstelnd blaue Astern neigen.

 

Ut Gedichte, 1913. YouTube: Christa Abels, ‘Verfall’, 2017.

Posted in Georg Trakl | Tagged , | Comments Off on Georg Trakl, Ferfal

Georg Trakl, De swalker

 
De swalker

Altyd linet tsjin de heuvel de wite nacht,
Dêr’t yn sulvertoanen de peppel opriist,
Stjerren en stiennen binne.

Sliepend bôget it heechhout oer de stoartbeek,
Folget in fertige antlit de jongfeint,
Siselmoanne yn roazich ravyn

Fier fan de priizgjende herders. Yn âld stiente
Sjocht út kristallen eagen de podde,
Untwekket de blossemjende wyn, it fûgellûd fan de deadegelikense
En syn stappen grienje sêft yn it wâld.

Dat bringt beam en bist yn ’t sin. Stadige treden fan moas;
En de moanne
Dy’t glânzjend yn treurige wetters fersinkt.

Hy keart werom en kuieret lâns griene igge,
Soeit op swart gondelboatsje troch de ferfallen stêd.

 

Der Wanderer

Immer lehnt am Hügel die weiße Nacht,
Wo in Silbertönen die Pappel ragt,
Stern’ und Steine sind.

Schlafend wölbt sich über den Gießbach der Steg,
Folgt dem Knaben ein erstorbenes Antlitz,
Sichelmond in rosiger Schlucht

Ferne preisenden Hirten. In altem Gestein
Schaut aus kristallenen Augen die Kröte,
Erwacht der blühende Wind, die Vogelstimme des Totengleichen
Und die Schritte ergrünen leise im Wald.

Dieses erinnert an Baum und Tier. Langsame Stufen von Moos;
Und der Mond,
Der glänzend in traurigen Wassern versinkt.

Jener kehrt wieder und wandelt an grünem Gestade,
Schaukelt auf schwarzem Gondelschiffchen durch die verfallene Stadt.

 

Ut Sebastian im Traum, 1915

Posted in Georg Trakl | Tagged | Comments Off on Georg Trakl, De swalker

Georg Trakl, Wintersang yn a-mineur

 
Wintersang yn a-mineur

Der drûpe reade kûgels út de tûken,
Troch lange sniefal stiloan swart en swier.
De paap bekrúst de deade op de bier.
Nachts tilt it op fan de bemomme spoeken.

Dan strike oer it doarp ferwaaide roeken;
Yn boeken steane mearkes singelier.
Oan ’t finster wynderet in âldmans hier.
Demoanen troch de sike siele lûke.

De túnfontein befriest. Fantomen triuwe
Ferfallen treppen om, in pûster waait
Troch âlde skachten dêr’t no pún oer leit.
Froast lit it wulft syn sterke krûden priuwe.

 

Wintergesang in a-Moll

Oft tauchen rote Kugeln aus Geästen,
Die langer Schneefall sanft und schwarz verschneit.
Der Priester gibt dem Toten das Geleit.
Die Nächte sind erfüllt von Maskenfesten.

Dann streichen übers Dorf zerzauste Krähen;
In Büchern stehen Märchen wunderbar.
Ans Fenster flattert eines Greisen Haar.
Dämonen durch die kranke Seele gehen.

Der Brunnen friert im Hof. Im Dunkel stürzen
Verfallne Stiegen und es weht ein Wind
Durch alte Schächte, die verschüttet sind.
Der Gaumen schmeckt des Frostes starke Würzen.

 

Ut de ‘Gedichte 1909–1912’

Posted in Georg Trakl | Tagged | Comments Off on Georg Trakl, Wintersang yn a-mineur

Georg Trakl, De sliep

 
De sliep

Ferflokt jim donkere fergiften,
Wite sliep!
Dizze o sa singeliere tún
Fan skimerjende beammen
Fol slangen, nachtflinters,
Spinnen, flearmûzen.
Frjemdling! Dyn ferlerne skaad
Yn it jûnsrea,
In tsjustere frijbûtser
Yn de silte see fan drôfnis.
Op fladderje wite fûgels oan de nachtseam
Oer ynstoartende stêden
Fan stiel.

 

Der Schlaf

Verflucht ihr dunklen Gifte,
Weißer Schlaf!
Dieser höchst seltsame Garten
Dämmernder Bäume
Erfüllt von Schlangen, Nachtfaltern,
Spinnen, Fledermäusen.
Fremdling! Dein verlorner Schatten
Im Abendrot,
Ein finsterer Korsar
Im salzigen Meer der Trübsal.
Aufflattern weiße Vögel am Nachtsaum
Über stürzenden Städten
Von Stahl.

 

Ut it tydskrift Der Brenner, 1914/1915

Posted in Georg Trakl | Tagged | Comments Off on Georg Trakl, De sliep

Poste restante XXXIII

‘Westersingel – Leeuwarden.’ (m.û.), ±1906–1907. Autotypy en kleurelitografy, 90×139 mm. Utjûn troch C.A.J. Luitingh, Ljouwert / La Rivière & Voorhoeve, Swol, nû. 3528. Poststimpels Ljouwert 22-10-1908 en Koarnjum 23-10-1908. Ferstjoerd oan Tjitske Algera, Britsum, troch Aan Algera.

Sietse Koopmans is aangeloot, heeft getrokken no 7. Ik ben op heden kamerwacht. Alles goed Alles wel 2×. Hoera leve de kuch????
Je broer Aan

Aan Algera wie mar in koart mantsje. Neffens de milysjeregisters – sekuer oant op de milimeter – wie er 1,619 meter heech. Mar dat wie genôch om goedkard te wurden foar militêre tsjinst. Dat op 4 maart 1908 teach er fan syn bertedoarp Britsum nei de garnizoensstêd Ljouwert om dêr yn de Prins Frederikkazerne op de Amelânsdwinger syn tsjinstplicht te ferfoljen. Hy waard yndield by it njoggende rezjimint ynfantery. Aan wie mar sa’n seis kilometer út de reek fan thús, mar stapte in oare wrâld binnen. Hy besocht him der fleurich trochhinne te slaan, sa’t bliken docht út de kaart dy’t er op 22 oktober 1908 oan syn jongere suske Tsjitske stjoerde.

Tsjinstplicht wie doe noch net algemien. It leger lotte út de goedkarde kandidaten safolle rekruten as it nedich miende te hawwen. Wa’t ‘oanlotte’ wie, sa’t dat dan hiet, en net yn tsjinst woe mar al jild hie, koe yn earder tiid in ramplesant, in ferfanger, ynhiere om syn plak yn te nimmen, mar dy mooglikheid wie yn 1898 ôfskaft. Aan wie, lykas de Sietse Koopmans dy’t er neamt op de ansicht, oanlotte en hie gjin frijstelling fanwegen bruorretsjinst. Mar hawar, it wie hast folbrocht, op 28 novimber 1908 mocht er mei grut ferlof en koe er foargoed wer nei it âldershûs yn Britsum. As iennichste soan wie er dêr grif mear nedich as yn it leger: heit Auke Algera, boer, wie al yn 1893 ferstoarn en mem Hindrikje Hiemstra hie noch de soarch foar syn trije sussen, Wikje, Tsjitske en Aukje.

It boadskip oan Tsjitske is koart mar fleurich. As keamerwacht, dejinge dy’t de mienskiplike kazernekeamer op oarder hâlde moat, hat Aan blykber even tiid en skriuw in kaartsje. It kin wêze dat er referinsjes makket dy’t ús no ûntgean. ‘Alles goed, alles wel 2×’, is dat miskien in oanhaal út in soldateliet? En beslacht er mei ‘Leve de kuch’ faaks in bytsje de gek mei ‘Leve de koningin’? By einsluten waard er dêr yn dy kaserne drild om, as it sa útkaam, te striden en te stjerren foar God, Faderlân en Oranje, mar ûndertusken wie dy kuch net te fretten. Kuch, guodkeape en ornaris ynferieure soldatebôle, hie al lang foardat de sjonger Lou Bandy yn it mobilisaasjejier 1939 it liet ‘Rats, kuch en boonen’ populêr makke in hast sprekwurdlik minne reputaasje.

Yn kontrast mei de montere toan fan Aan syn boadskip is de stimmige foarmjouwing fan de kaart. De swarte omlisting eaget as de râne om in roubrief. Aan hie oars ek in fariant yn read yn stee fan swart stjoere kinnen. De kaart makket nammentlik diel út fan in searje fan fjouwer ansichten, mei fotootsjes fan de Nijstêd, it Suderplein, de Westersingel en de Wurdumerdyk, dy’t elk mei in swarte óf in reade omlisting te krijen wienen. Links en rjochts binne ljochtgriene twiichjes yntekene mei rôze of reade blomkes, dy’t sterk lykje op in plantesoart mei de namme brutsen hertsjes (Dicentra spectabilis). It ûntwerp is dúdlikernôch ynspirearre troch de jugendstil.

Utjouwer fan de searje wie de Ljouwerter boekhanneler Cornelis Arnold Johan Luitingh (1863–1942). Berne yn Middelburg bedarre er yn Fryslân doe’t syn heit yn 1884 skoalhaad waard yn Hallum. Heit Jan Cornelis Luitingh, auteur fan stichtlike lektuer en histoaryske fiksje foar jongerein, skreau dêr ûnder mear Seerp van Galema en zijne tijdgenooten. Een verhaal uit de geschiedenis der Hervorming in Friesland. Soan Cornelis begûn yn augustus 1889 in boekwinkel oan de Foarstreek yn Ljouwert en trije moanne letter troude er mei de Ljouwerter timmermansdochter Froukje Feddema.

Yn datselde jier advertearre er al mei nijjiers- en felisitaasjekaarten en nei de yntroduksje fan de ansichtkaart foege er dy oan it assortimint ta. Sûnt 1899 joech er sels topografyske ansichten fan Ljouwert út en yn 1902 brocht er in steal ansichten op ’e merk fan de lânboutentoanstelling dy’t doe yn Ljouwert hâlden waard. Boekhannel C.A.J. Luitingh bleau ûnder dy namme bestean oan 1969 ta (in filiaal mei de wurdboarterige namme De Peperbek, yn 1967 opstarte yn de Alde Doelesteech, sleat de doarren yn 1978).

Luitingh bestelde syn searje jugendstil-ansichten by printerij La Rivière & Voorhoeve yn Swol, ien fan de gruttere ansichtkaarteprodusinten yn Nederlân. Oprjochter Hugo la Rivière wie yn 1883 úteinset mei de produksje fan formulieren foar gemeentlike administraasje (de man hie earder boargemaster west) en wreide mei syn lettere kompanjon Anton Voorhoeve de aktiviteiten út nei boeken en oar printwurk. De firma fabrisearre in grut tal topografyske ansichten fan plakken yn hiel Nederlân, foar in part yn sân searjes mei dekorative omlistings. Fiif fan dy searjes hawwe mien dat de foto’s frij lyts yn swart-wyt ôfprinte binne yn autotypy en brede omlistings hawwe yn kleurelitografy. Meastentiids hat de firma deselde foto’s nammers ek brûkt foar ansichten bûten de searjes, en dan gauris yn kleur.

Yn trije fan dy fiif searjes binne kaarten mei Fryske topografy opnommen. De ierste searje, út likernôch 1900–1901, is ienfâldich, de foto hat in wyt passepartout mei in byske yn deselde kleur, ljochtblau of bêzje, as it flak dêr’t de foto oerhinne printe is. Fryske kaarten fan dat type ken ik inkeld fan Ljouwert – mei foto’s fan de Beurs, de Deinumer Suupmerk, de Noardersingel, de Prins Hindrikstrjitte, it Stasjonsplein, de Twibaksmerk en de Willemskade – sûnder fermelding fan in pleatslike útjouwer.

De twadde searje hat pearze of reade irissen op in read of swart font mei de foto yn in ovaal en mei in grien omrâne kaderke foar ta te foegjen tekst. Der is my mar ien Fryske útfiering fan bekend, mei de Ljouwerter Noardersingel, sûnder fermelding fan in pleatslike útjouwer. En as tredde is der de searje dy’t oanlieding is foar dit blog. Binnen Fryslân liket Luitingh as iennichste kaarten yn dy searje besteld te hawwen. Ek foarbylden fan bûten Fryslân komme je mar komselden tsjin. Blykber wie de faaks wat al te monumintale opsiering net botte yn trek.

Werom nei Aan Algera. Wa’t der ûntfanklik foar is, soe de roetswarte kaart mei brutsen hertsjes dy’t Aan syn suske Tsjitske stjoerde as in faai teken sjen kinne. Want op ’e kop ôf trije jier neidat er him foar it earst by de Ljouwerter kazerne meld hie kaam Aan, 22 jier âld, ‘na eene kortstondige ziekte’ yn Britsum te ferstjerren. ‘De Heere, Die niet antwoordt van Zijne daden, geve ons kracht naar kruis’, wie de bea fan de neibesteanden yn de Leeuwarder Courant. Aan waard begroeven op it tsjerkhôf fan Britsum. Syn grêf, mei in opsteande stien fan letter datum, is der noch. Dy stien hat oars gjin tekst as syn namme, berte- en stjerjier.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XXXIII

Georg Trakl, Sang fan de ûntfallene

 
Sang fan de ûntfallene
Oan Karl Borromaeus Heinrich

Fol harmonyen is de flecht fan de fûgels. De griene wâlden
Hawwe harren jûns ta stillere hutten fergearre;
De kristallen greiden fan de ree.
Tsjusternis besêftet it reauntsjen fan de beek, de dampe skaden

En de blommen fan de simmer, swietlûdich yn de wyn.
De foarholle skimeret de mimerjende minske al.

En der skynt in lampke, it goede, yn syn hert
En de frede fan it miel; want hillige binne brea en wyn
Troch God syn hannen, en út nachtlike eagen wei sjocht
Stil de broeder dy oan, dat er rêste mei fan toarnich swalkjen.
O it wenjen yn de besiele blauwens fan de nacht.

Leavjend ek omjout it swijen yn de keamer de skimen fan de âldfaars,
De poarperen tramtaasjes, weeklacht fan in grut laach,
Dat from no fergiet yn de ienlike neisiet.

Want hieltyd strieljender ûntwekket út swarte menuten fan dwylsin
De duldzjende op de ferstienne drompel
En machtich omjouwe him de koele blauwens en fan de hjerst it ljochtsjende slot,

It stille hûs en de sêgen fan it wâld,
Mjitte en wet en de moanneljochte paden fan de ûntfallenen.

 

Gesang des Abgeschiedenen
An Karl Borromaeus Heinrich

Voll Harmonien ist der Flug der Vögel. Es haben die grünen Wälder
Am Abend sich zu stilleren Hütten versammelt;
Die kristallenen Weiden des Rehs.
Dunkles besänftigt das Plätschern des Bachs, die feuchten Schatten

Und die Blumen des Sommers, die schön im Winde läuten.
Schon dämmert die Stirne dem sinnenden Menschen.

Und es leuchtet ein Lämpchen, das Gute, in seinem Herzen
Und der Frieden des Mahls; denn geheiligt ist Brot und Wein
Von Gottes Händen, und es schaut aus nächtigen Augen
Stille dich der Bruder an, daß er ruhe von dorniger Wanderschaft.
O das Wohnen in der beseelten Bläue der Nacht.

Liebend auch umfängt das Schweigen im Zimmer die Schatten der Alten,
Die purpurnen Martern, Klage eines großen Geschlechts,
Das fromm nun hingeht im einsamen Enkel.

Denn strahlender immer erwacht aus schwarzen Minuten des Wahnsinns
Der Duldende an versteinerter Schwelle
Und es umfängt ihn gewaltig die kühle Bläue und die leuchtende Neige des Herbstes,

Das stille Haus und die Sagen des Waldes,
Maß und Gesetz und die mondenen Pfade der Abgeschiedenen.

 

Ut Sebastian im Traum, 1915. Ofbylding: De blomlêzing Gesang des Abgeschiedenen, Insel-Bücherei 436, 27ste–36ste tûzental, 1955.

Posted in Georg Trakl | Tagged | Comments Off on Georg Trakl, Sang fan de ûntfallene

Georg Trakl, Ballade

 
Ballade

In dwaas skreau trije tekens yn sân,
Doe stie der in bleke faam op it strân.
Lûd song de see, sa lûd.

Sy hold in beker yn de hân,
Dêryn oan de râne ta in glâns,
Sa read en swier as bloed.

Der foel gjin wurd – nacht kaam oer it lân,
Doe naam de dwaas har út de hân
De beker en dronk ris goed.

Doe dôve syn ljocht út yn har hân,
Ferwaaiden trije tekens yn it sân –
Lûd song de see, sa lûd.

 

Ballade

Ein Narre schrieb drei Zeichen in Sand,
Eine bleiche Magd da vor ihm stand.
Laut sang, o sang das Meer.

Sie hielt einen Becher in der Hand,
Der schimmerte bis auf zum Rand,
Wie Blut so rot und schwer.

Kein Wort ward gesprochen – die Sonne schwand,
Da nahm der Narre aus ihrer Hand
Den Becher und trank ihn leer.

Da löschte sein Licht in ihrer Hand,
Der Wind verwehte drei Zeichen im Sand –
Laut sang, o sang das Meer.

 

Ut de ‘Sammlung 1909’. Ofbylding: De blomlêzing Gesang des Abgeschiedenen, Insel-Bücherei 436, 17de–26ste tûzental, 1950.

Posted in Georg Trakl | Tagged | Comments Off on Georg Trakl, Ballade

Georg Trakl, Neibyens fan de dea

 
Neibyens fan de dea

O de jûn dy’t yn de tsjustere doarpen fan de bernetiid lûkt.
De fiver ûnder de wylgen
Rint fol mei de ferpeste suchten fan de swiermoedigens.

O it wâld dat sêft de brune eagen delslacht,
As út de iensume syn bientige hannen
It poarper fan syn ekstatyske dagen weifloeit.

O de neibyens fan de dea. Lit ús bidde.
Yn dizze nacht ûntfrisselje harren op lije kjessens
Fergiele troch wijreek de spjochtige lidden fan leavjenden.

 

Nähe des Todes

O der Abend, der in die finsteren Dörfer der Kindheit geht.
Der Weiher unter den Weiden
Füllt sich mit den verpesteten Seufzern der Schwermut.

O der Wald, der leise die braunen Augen senkt,
Da aus des Einsamen knöchernen Händen
Der Purpur seiner verzückten Tage hinsinkt.

O die Nähe des Todes. Laß uns beten.
In dieser Nacht lösen auf lauen Kissen
Vergilbt von Weihrauch sich der Liebenden schmächtige Glieder.

 

Ut Gedichte, 1913. Ofbylding: De blomlêzing Gesang des Abgeschiedenen, Insel-Bücherei 436, 12de–16de tûzental, 1950.

Posted in Georg Trakl | Tagged | Comments Off on Georg Trakl, Neibyens fan de dea

Georg Trakl, De swiermoedigens

 
De swiermoedigens

Machtich bisto donkere mûle
Yn ’t binnenst, út hjerstwolkens
Foarme stal,
Fan goudene jûnsstilte;
In grienich skimerjende berchstream
Yn tebrutsen sparren
Harren skaadfjild;
In doarp
Dat from yn brune bylden ôfstjert.

Dêr springe de swarte hynders
Yn dizenich greidlân.
Jimme soldaten!
De heuvel dêr’t stjerrend de sinne rôlet
Stoart it laitsjende bloed fan del –
Under iken
Sprakeleas! O gâljende swiermoedigens
Fan it leger; in strieljende helm
Klettere fan poarperen foarholle.

Hjerstnacht sa koel komt,
Ferskynt mei stjerreglâns
Oer tebrutsen manljusbiente
De stille monnikske.

 

Die Schwermut

Gewaltig bist du dunkler Mund
Im Innern, aus Herbstgewölk
Geformte Gestalt,
Goldner Abendstille;
Ein grünlich dämmernder Bergstrom
In zerbrochner Föhren
Schattenbezirk;
Ein Dorf,
Das fromm in braunen Bildern abstirbt.

Da springen die schwarzen Pferde
Auf nebliger Weide.
Ihr Soldaten!
Vom Hügel, wo sterbend die Sonne rollt
Stürzt das lachende Blut –
Unter Eichen
Sprachlos! O grollende Schwermut
Des Heers; ein strahlender Helm
Sank klirrend von purpurner Stirne.

Herbstesnacht so kühle kommt,
Erglänzt mit Sternen
Über zerbrochenem Männergebein
Die stille Mönchin.

 

Ut it tydskrift Der Brenner, 1914/1915. Ofbylding: De blomlêzing Gesang des Abgeschiedenen, Insel-Bücherei 436, 1ste–8ste tûzental, 1933.

Posted in Georg Trakl | Tagged | Comments Off on Georg Trakl, De swiermoedigens

Poste restante XXXII

Buorden lâns it spoar yn Snits mei reklame foar en tsjin Bols, 1910. Ljochtdruk, 89×139 mm. Utjûn troch de ôfdieling Snits fan de Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende Dranken. Poststimpels Snits 04-07-1910 en Loosdrecht 05-07-1910. Ferstjoerd oan juffer M. Koopmans, p/a Willem Voogsgeerd, Nieuw-Loosdrecht, troch ‘P.K.’.

 
Tsjintwurdich is de firma Lucas Bols – nei eigen sizzen the world’s oldest distilled spirits brand – in beursnotearre ûndernimming. Ek in iuw lyn timmere de Amsterdamske destillateur al flink oan ’e wei. De firma wûn prizen op wrâldtentoanstellings yn Londen en Parys, hie proeflokalen fan Hamburch oant Neurenberch en die ek op oare wizen in soad oan ynternasjonale marketing. Tagelyk waard de ynlânske merk net fergetten. Sels de treinreizger tusken Snits en Ljouwert moast witte wat Bols te bieden hie. Op in mânsk boerd lâns it spoar yn Snits stie yn sûkeladeletters te lêzen: ‘BOLSZEER OUDE GENEVER EN FIJNE LIKEUREN’.

It skynt dat it boerd lâns it strjitsje Koarte Freugde stie. It wie dêr yn 1910 delpoate troch de Brusselske firma G. Nille, eksploitant fan bûtenreklame. De oanrikkemandaasje fan jenever en likeur sil net elke treinreizger noaske hawwe. Drank wie in maatskiplik probleem, ek doe al. It late ta sedeferwyldering, wie it beswier út benammen kristlike hoeke, en de sosjalisten hienen derop tsjin dat it de ferheffing fan it proletariaat opkearde. Sterker noch, it wie in ynstrumint fan de bazen om de arbeiders derûnder te hâlden. Dat dy harren lean faak útbetelle krigen yn kafees fan de wurkjouwers seit genôch.

Drankbestriders fûnen inoarren yn de Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende Dranken, koartwei de NV, en fergelykbere organisaasjes as de Volksbond tegen Drankmisbruik en de Friesche Propaganda Commissie. De NV, oprjochte yn 1842, wie earst in oerwegend protestantske feriening ta ôfskaffing fan inkeld sterke drank, mar geandewei kaam de NV ûnder sosjalistyske ynfloed en waard it in feriening fan gehielûnthâlders. Oan it ynsynje dat sy droegen, tanke de beweging de bynamme ‘de blauwe knoop’. Foaral yn Fryslân hie de beweging, en benammen de NV, in soad oanhing. Yn de bloeitiid fan de NV wenne fjirtich prosint fan de leden yn Fryslân.

Op lokaal nivo wurken ferskillende lanlike drankbestridingsorganisaasjes gear yn saneamde Centraal Drankweer Comités, dêr’t fral drankbestriders fan de died yn warber wienen. Sa pleegde it Centraal Drankweer Comité fan Snits om sa te sizzen in ludike yngreep yn de publike romte troch it drankslije boadskip fan Bols om te bûgjen nei it evangeelje fan de blauwe knoop. Op of koart foar 18 maaie planten de Snitsers links fan it boerd mei de Bols-tekst in like heech en oardel kear sa breed boerd mei de tekst ‘VERSTANDIGE MENSCHEN DRINKEN EN SCHENKEN NOOIT’. Dêrmei waard de folsleine tekst:

VERSTANDIGE MENSCHEN DRINKEN EN SCHENKEN NOOIT BOLSZEER OUDE GENEVER EN FIJNE LIKEUREN

Dêrboppe in skyld mei ‘RECLAME CENTR. DRANKW. COMITÉ’ as in pendant fan it skyld mei ‘RECLAME G. NILLE Brussel’ dat boppe de Bols-tekst te sjen wie. De ôfdieling Snits fan de NV liet fan it gehiel de ansichtkaart meitsje dêr’t boppe-oan dit blog in eksimplaar fan ôfbylde is. It mantsje mei de fyts links toant hoe grut de buorden wol wienen. Mar Nille, al of net yn opdracht fan Bols, sloech werom (of hienen bûtensteanders der de hân yn?) en ferfong op of koart foar 23 juny de tekst ‘RECLAME G. NILLE Brussel’ op it rjochter skyld troch ‘IETS ANDERS DAN’. De folsleine tekst wie no:

VERSTANDIGE MENSCHEN DRINKEN EN SCHENKEN NOOIT IETS ANDERS DAN BOLSZEER OUDE GENEVER EN FIJNE LIKEUREN

It Centraal Drankweer Comité koe dat net op him sitte litte. In nije tsjinset folge op of koart foar 27 juny en wie like simpel as effektyf: deun boppe ‘VERSTANDIGE MENSCHEN’ waard ‘ON-’ skildere. Fan dat fjirde en lêste stadium waard opnij in ansichtkaart útjûn, diskear troch de fotograaf en winkelman Klaas de Boer Jzn. (1875–1933), dy’t blykber op ’e hân fan de drankbestriders wie, of alteast hannel yn de ansicht seach.

 
Tagelyk mei dizze pleagerijtsjes oer en wer naam Bols juridyske stappen. Op of koart foar 19 juny sommearre Bols by doarwarderseksploat de leden fan it Comité om harren boerd binnen acht dagen fuort te heljen. Dat wie flau. It Comité liet it der dan ek op oankomme: it boerd bleau stean. Bols hat der úteinlik gjin rjochtsaak fan makke. Binnen de eigen rûnte fan drankbestriders wie nammers al ornearre dat de aktivisten fan it Comité wat al te striidber de rânen fan it skiklike of talitbere opsocht hienen. It sil de reden west hawwe dat de ôfdieling Snits fan de Volksbond tegen Drankmisbruik wegere om by te dragen yn de kosten dy’t it Comité makke hie.

De kranten hienen oars wol skik yn it gefal. It Nieuwsblad van Friesland en de Leeuwarder Courant joegen koartswilich kundskip fan de ferskillende stadia fan de groeitekst. Yn it Nieuwsblad fan 4 juny 1910 waard it twadde stadium sels typografysk sa’n bytsje neimakke en de sjoernalist ornearre oer de fiten fan it Comité: ‘Verbazend aardig, en precies in den geest van onzen tijd, die zoetjesaan weer sympathie gaat krijgen voor de oude beproefde meening, dat het doel de middelen heiligt.’ Oare kranten yn it lân, fan De Graafschap-Bode oant de Nieuwe Zeeuwsche Courant, namen berjochtjouwing oer de Snitser reklamestriid oer.

Leeuwarder Courant, 27-02-1915

Wa sieten der yn dat Snitser Centraal Drankweer Comité? Yn de kranten dûkt mar ienris in namme fan in Comité-lid op: dy fan Leeuwke Bakker Wzn. (1872–1955). Hy wie in warber lid fan de Sociaal-Democratische Arbeiders Partij en letter fan de Bond van Christen-Socialisten, ivere foar steatspensjoen en bepleite opfang fan flechtlingen. Yn syn krewearjen foar gehielûnthâlding foel idealisme gear mei saaklike belangen: Leeuwke Bakker fertsjinne syn brea mei it produsearjen fan alkoholfrije likeur en it ymportearjen fan dito wyn. Dy wyn krige in tapaslike namme mei: IDEAAL WIJN.

Het Volk. Dagblad voor de arbeiderspartij, 08-03-1906

Posted in Poste restante | Tagged , , , | Comments Off on Poste restante XXXII