Emily Dickinson, 883

 
Yn Sudewyn - fibrearret
In Stim mei eigen Lûd -
Sa’t Men op Kades merkbyt yn
In Emigrant syn groet -

In Wink fan Havens - Folken -
Gâns dat yn heimnis leit -
En namste fijner - om de fierte -
En de frjemdichheid -

 

A South Wind - has a pathos
Of individual Voice -
As One detect on Landings
An Emigrant’s address -

A Hint of Ports - and Peoples -
And much not understood -
The fairer - for the farness -
And for the foreignhood -

 

F883 (J719). Ofbylding: Amherst College Library, Emily Dickinson Collection, 81.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 883

Elizabeth Bishop, De kaart

 
De kaart

Lân leit yn wetter; it is beskade mei grien.
Skaden, of binne it skolten, lâns syn iggen
toane de ronfel fan lange beseewierde richels
dêr’t wier nei it sljochte blau delhinget út grien.
Of bûcht it lân foaroer, tilt it de see op fan ûnderen,
lûkt it dy ûnfersteurber om him hinne?
Skuort bylâns de tanige, sânige, tinne
râne it lân oan de see, fan ûnderen?

It skaad fan Newfoundland leit flak en blak.
Labrador is giel dêr’t de dreamerige Eskimo
it ynfette hat. Streakje kinne wy dizze leaflike baaien,
ûnder glês as soenen sy blossemje moatte
of in skjinne kouwe biede oan ûnsichtbere fisken.
De nammen fan kustplakken rinne út nei see,
de nammen fan stêden kruse de oanbuorjende bergen
– de printer hat hjir deselde oeralligens hân
as wannear’t emoasje te fier syn oarsaak oerstiicht.
Dizze skiereilannen fetsje it wetter tusken tomme en finger,
as froulju dy’t de glêdens fan lapkeguod befiele.

Kartearre wetters binne kalmer as it lân is,
liene it lân fan harren weagen de eigen formaasje:
Noarwegens hazze fljocht súdop yn agitaasje,
profilen ûndersykje de see, dêr wêr’t lân is.
Wurde se tawiisd of kieze steaten sels harren kleuren?
– Wat by de aard of de ynlânske wetters it bêste past.
Topografy etalearret gjin foarkar; noard is like tichtby as west.
Tearder as dy fan skiedskriuwers binne kaartmakkerskleuren.

 

The Map

Land lies in water; it is shadowed green.
Shadows, or are they shallows, at its edges
showing the line of long sea-weeded ledges
where weeds hang to the simple blue from green.
Or does the land lean down to lift the sea from under,
drawing it unperturbed around itself?
Along the fine tan sandy shelf
is the land tugging at the sea from under?

The shadow of Newfoundland lies flat and still.
Labrador’s yellow, where the moony Eskimo
has oiled it. We can stroke these lovely bays,
under a glass as if they were expected to blossom,
or as if to provide a clean cage for invisible fish.
The names of seashore towns run out to sea,
the names of cities cross the neighboring mountains
—the printer here experiencing the same excitement
as when emotion too far exceeds its cause.
These peninsulas take the water between thumb and finger
like women feeling for the smoothness of yard-goods.

Mapped waters are more quiet than the land is,
lending the land their waves’ own conformation:
and Norway’s hare runs south in agitation,
profiles investigate the sea, where land is.
Are they assigned, or can the countries pick their colors?
—What suits the character or the native waters best.
Topography displays no favorites; North’s as near as West.
More delicate than the historians’ are the map-makers’ colors.

 

Ut North & South, 1946

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged | Comments Off on Elizabeth Bishop, De kaart

Emily Dickinson, 1353

 
As Tonger loegje foar it slot
En dan tebroazelje yn styl
Wylst alle kreatuer ferkrûpt
Dat - is pas Poëzy -

Of Leafde - ’t koppel rint lykop -
Priuwst beide en fan beide neat -
Bart dy der ien - dan wurdst fertard -
Want gjint sjocht libben God -

 

To pile like Thunder to it’s close
Then crumble grand away
While everything created hid
This - would be Poetry -

Or Love - the two coeval come -
We both and neither prove -
Experience either and consume -
For none see God and live -

 

F1353 (J1247). Ofbyldings: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA. De lêste rigel is in parafrase fan wat God tsjin Mozes sei neffens Exodus 33:20: ‘And he said, Thou canst not see my face: for there shall no man see me, and live’ (King James Bible), oftewol: ‘Mar, sei Er, myn oantlit kinstû net sjen, hwent gjin minske kin My sjen en libje’ (Wumkes-oersetting).

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 1353

Elizabeth Bishop, Sliepeleazens

 
Sliepeleazens

De moanne yn de kaptafelspegel
sjocht miljoenen milen fier
(faaks ek mei grutskens nei harsels,
mar noait, noait sjocht sy blier)
en withoefier oan de sliep foarby
of faaks sliept sy it leafst oerdei.

Soe it Universum har ferlitte,
dan winsket sy dat nei de hel
en fynt sy wol in wetterlichem
of in spegel, en jout har del.
Dat wuolje noed yn spinreach
en lit it falle yn de wel,

dy wrâld fan it oarsom yn,
dêr is links altiten rjochts,
dêr binne skaden echt de lea,
dêr wekje wy hiel de nacht troch,
dêr is de himel skol as de see
no djip is, en leavesto my.

 

Insomnia

The moon in the bureau mirror
looks out a million miles
(and perhaps with pride, at herself,
but she never, never smiles)
far and away beyond sleep, or
perhaps she’s a daytime sleeper.

By the Universe deserted,
she’d tell it to go to hell,
and she’d find a body of water,
or a mirror, on which to dwell.
So wrap up care in a cobweb
and drop it down the well

into that world inverted
where left is always right,
where the shadows are really the body,
where we stay awake all night,
where the heavens are shallow as the sea
is now deep, and you love me.

 

Ut A Cold Spring, 1955. YouTube: Lee Hoiby, Insomnia, 1990. Utfierd troch Haley Sicking (sopraan) en Anastasia Markina (piano).

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged , , , | Leave a comment

Emily Dickinson, 430

 
Bekoaring klaait in antlit
Dat men gebrekkich sjocht -
De Dame hâldt har Wale del
Bang dat de Tsjoen ferfljocht -

Mar kuert foarby har mesken -
En winsket - en ûntkeart -
Opdat net Praat - ferlet ferbant
Dat inkeld Byld - begeart -

 

A Charm invests a face
Imperfectly beheld -
The Lady dare not lift her Vail
For fear it be dispelled -

But peers beyond her mesh -
And wishes - and denies -
Lest Interview - annul a want
That Image - satisfies -

 

F430 (J421). Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 430

Poste restante XXV

    De opslach by it Bakkershûs yn Suwâld, ±1905–1909. Fotokaart, 89×139 mm. Sûnder fermelding fan in útjouwer. Poststimpels Harns–Nieuweschans 08-01-1910 en Makkum 08-01-1910. Ferstjoerd oan Oepke Noordmans, Skuzum, troch Frouwke Frederika Margaretha Oosterhuis.

    Beste Domine
    Dit is het kanaal te Suawoude Ik dank U wel voor de mooie anzigten en wensch ook U een gelukkig en gezegend jaar Komt U spoedig weer eens bij ons Wij zijn allen goed gezond. Na hartelijke groeten ook van Pa Ma Dolf uw liefhebbende Frouwke (ik ben niet kwaad)

Boeken en benammen boekjes oer ansichtkaarten binne der by ’t soad, mar dé skiednis fan dat ferskynsel moat noch skreaun wurde. Spesjaal omtinken fertsjinnet dêryn dan de saneamde fotokaart. Guon brûke dat begryp foar eltse ansicht dêr’t in foto op stiet. Under harren H.J. Haverkate; yn syn De geschiedenis van de Nederlandse prentbriefkaart, dat boustiennen oandraacht foar it noch te skriuwen wiidfiemjende ferhaal, befellet Haverkate oan it begryp fotokaart ‘in ruime zin te hanteren voor elke kaart met een fotografisch (d.w.z. werkelijkheidsgetrouw) karakter’.

‘Dorpsopslag, Berlikum.’ Ljochtdruk. Yn 1905
ferstjoerd oan Frouwke Oosterhuis troch S. Epema.

Dy definysje is oaren te dizenich en te rom. Sy beskôgje in ansicht mei in foto dy’t yn druk reprodusearre is – masinaal, bygelyks troch offset – net as in fotokaart, mar brûke dat begryp inkeld foar in echte foto, hânmjittich makke troch fotopapier te beljochtsjen mei in negatyf dertusken, fotopapier mei it formaat fan in ansicht dat op de achterkant yn ’t foar beprinte is mei lyntsjes foar de adressearring. Dêrta wienen pakjes mei op maat makke en ‘beline’ fotopapier yn ’e hannel.

Fotokaarten neffens dy strikte definysje – dy’t my de korrekte taliket – waarden makke troch lytse middenstanners en partikulieren en ferskynden yn beheinde oplagen. It gong op ’en heechsten om in pear tsientallen, reden wêrom’t samlers derop jeie. Byskriften waarden ornaris yn hânskrift op it glêsnegatyf oanbrocht of op de fotokaarten stimpele. De ûnderwerpen wienen faken topografysk – in moai doarpsgesicht bygelyks – mar koenen ek mear privee wêze. De makker fotografearre dan bygelyks syn eigen wenhûs of sette syn frou, bern of hûn op de kyk. Soldaten ferstjoerden graach fotokaarten fan harsels mei in ploechje kompanen (sjoch Poste restante IV).

‘Groet uit Ternaard’. Ljochtdruk, ynkleure.
Yn 1915 ferstjoerd oan Frouwke Oosterhuis
troch har broer Anne Catharinus Oosterhuis.

It wienen sawol professionals as hobbyisten dy’t fotokaarten makken. Wat keazen stânpunt, útkadering en beljochting oangiet, is de kwaliteit fan fotokaarten dan ek hiel wikseljend. Mar de hjir besprutsen fotokaart is in juwieltsje. De anonime fotograaf hat in rustyk sfearbyld skepen, hie in treflik each foar komposysje en drukte de foto hierskerp ôf. In byskrift ûntbrekt, en is ek net nedich: dizze foto is de ferbylding fan in idylle foarby plak en tiid, fan in wetterryk Arkadië.

Soe der in Fryske Huckleberry Finn bestean, dan koe dizze foto sá op it omkaft. Mar it is fansels net de Mississippi dy’t wy hjir sjogge. It is, sa’t de ôfstjoerster al skriuwt, it kanaal by Suwâld, om krekt te wezen it plak wêr’t hjoeddedei it Van Harinxmakanaal oanknopet by it Prinses Margrietkanaal. Suwâld hie dêr in opslach, in oanlisplak foar skûtsjes foar it laden en lossen fan bygelyks turf en terpierde. In fariant fan ús fotokaart, wêrfan’t in eksimplaar yn Tresoar bewarre wurdt, hat dan ek as byskrift ‘Opslag, Suawoude’. Dy opslach lei foar it noch besteande Bakkershûs oan de Suderein, dat yn 1814 set waard yn opdracht fan bakker Bouwe Daniëls van der Meulen. Links op de foto is noch in stikje fan dat Bakkershûs te sjen.

‘Groet uit Ternaard’. Ljochtdruk, ynkleure.
Yn 1915 ferstjoerd oan Oepke Noordmans en
syn frou Johanna Hillegonda Oosterhuis troch harren
sweager en broer Anne Catharinus Oosterhuis.

It skûtsje dat by de opslach leit, mei op it roer it opskrift ‘GARIJP’, wie fan Tamme Wobbes van der Woude (1842–1935), sa stiet te lêzen yn Troch de wyn, in boek út 2012 oer oardel ieu skûtsjes en skippers. Dêr is in oar eksimplaar fan ús kaart yn ôfbylde, dat ek te finen is op in website oer de Van der Woudes út Eastermar en omkriten. Neffens dy site binne de beide mannen op it skûtsje Tamme syn soannen Jochum (1882–1916) en Andries (1890–1954). Jochum – jong ferstoarn oan tbc – stiet links nêst it roer, Andries stiet rjochts by it swurd.

De tsien oare manlju en jonges op de fotokaart binne net bekend. De ôfstjoerster is dat wol: it wie de tolvejierrige Frouwke Frederika Margaretha Oosterhuis, berne yn 1897 yn Suwâld as dochter fan Johannes Oosterhuis, predikant yn Suwâld en Tytsjerk, en Rutgerdina van Heyningen Busch Keiser. Frouwke hie fiif bruorren en sussen, ûnder oare Rutger Adolph Benthem Oosterhuis, de Dolf dy’t sy yn har boadskip neamt. Frouwke hechte oan de krekte stavering fan har namme: yn de ûndertekening sette se in streekje ûnder de w yn har ropnamme. Blykber hie de ûntfanger fan de ansicht dy w by in eardere gelegenheid fergetten, mar it wurdt him ferjûn.

Oepke Noordmans mei frou en bern yn
Sumar, om 1918 hinne. Oernommen út
J.D.Th. Wassenaar, Noordmans in Friesland.
Bijdrage tot de biografie van een kerkvader
,
Zoetermeer 1999.

Dy ûntfanger wie de letter ferneamde teolooch Oepke Noordmans, troud mei Johanna Hillegonda Oosterhuis, in âldere suster fan Frouwke. Oepke, berne yn Easterein yn 1871 as soan fan Dirk Noordmans en Gerbrig de Roos, wie fan boerekomôf. Nei in stúdzje teology yn Leiden en Utert waard er earst dûmny yn Skuzum en Piaam, dêrnei yn Sumar en úteinlik yn it Gelderske Laren. Oepke Noordmans wie in studieus man, dy’t him talei op teology en filosofy, mar literatuer en natuerwittenskip net links lizze liet. Syn kennis en ynsichten joech er troch yn tal fan lêzings en publikaasjes. Geandewei wûn er oan ynfloed binnen de Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke en koe er syn gesach benammen yn strideraasjes op it mêd fan tsjerke-oarder en liturgy jilde litte. Noordmans ferstoar yn Lunteren yn 1956.

As teolooch wurdt Oepke Noordmans rekkene ta de ‘etyske rjochting’, dêr’t syn learmaster Johannes Hermanus Gunning in liedende figuer yn wie. De ‘etysken’ woenen ûntkomme oan it dualisme tusken otterdoksy en moderniteit troch de idee fan de persoanlikheid te beklamjen en nei in synteze tusken evangeelje en kultuer te sykjen. Under ynfloed fan Karl Barth naam Noordmans yn letter jierren lykwols in eigen posysje yn. Sintraal yn syn tinken kaam it begryp skepping te stean, net skepping as kreaasje mar skepping as skieding (en dus as oardiel), wat er útwurke yn syn boek Herschepping út 1934. Yn 1935 krige Noordmans in earedoktoraat fan de Grinzer universiteit. Syn Verzamelde werken ferskynden tusken 1978 en 2004 yn alve bannen. De Stichting Dr. O. Noordmans freget mei stúdzjedagen, ‘cahiers’ en in nijsbrief trochgeand omtinken foar syn libben en wurk.

Achterop de fotokaart tanket Frouwke har learde sweager foar de ansichten dy’t er har tastjoerd hie. Ek dizze kaart hat se weromkrigen. Nei har ferstjerren – Frouwke rekke wei yn 1977, yn Amsterdam – waard de kaart tegearre mei oare ansichten dy’t sy libbenslang bewarre hie wer hannelswaar. Under dy ansichten sieten mear bysûndere eksimplaren, mar net ien sa wûndermoai as de ikoanyske fotokaart fan it kanaal te Suwâld.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XXV

Emily Dickinson, 321

 
Springt as in Panter nei de Himel
Flamjend yn Goud, yn Poarper dwêst
Leit oan de foet fan âlde Kimen
Har Flekte Antlit, aansens rêst
Bûcht har sa leech as it Otterfinster
Streaket it Tek, bestrykt de Hamei
Seit mei har Mûtske dach de Greide
En de Dei har Gûchler is wei

 

Blazing in Gold and quenching in Purple
Leaping like Leopards to the Sky
Then at the feet of the old Horizon
Laying her Spotted Face to die
Stooping as low as the Otter’s Window
Touching the Roof and tinting the Barn
Kissing her Bonnet to the Meadow
And the Juggler of Day is gone

 

F321 (J228). Ofbyldings: Boston Public Library, Rare Books and Manuscripts Collection, Ms. Am. 1093 (26); ôfskrift dat Dickinson stjoerde oan Thomas Wentworth Higginson.

Posted in Emily Dickinson | Tagged , | Comments Off on Emily Dickinson, 321

E.E. Cummings, ‘stjerre is bêst)mar de Dea’

 
stjerre is bêst)mar de Dea

?o
pop
’k

soe net meie oer

de Dea as de Dea
goed
wie:want

asto(yn stee fan tinken stop te setten)

begjinst mei it te fielen,is
stjerre bjusterbaarlik
hoesa?om

dat stjerre

folslein natuerlik is;folslein
sêft
sein libben(mar

de Dea

is strikt
empirysk
& artifisjeel &

tsjoed & juridysk)

wy tankje jo
god
almachtich foar it stjerren

(ferjou ús,o libben!de sûnde fan de Dea

 

dying is fine)but Death

?o
baby
i

wouldn’t like

Death if Death
were
good:for

when(instead of stopping to think)you

begin to feel of it,dying
’s miraculous
why?be

cause dying is

perfectly natural;perfectly
putting
it mildly lively(but

Death

is strictly
scientific
& artificial &

evil & legal)

we thank thee
god
almighty for dying

(forgive us,o life!the sin of Death

 

Ut XAIPE, 1950

Posted in E.E. Cummings | Tagged | Comments Off on E.E. Cummings, ‘stjerre is bêst)mar de Dea’

Wallace Stevens, Trettjin manieren om nei in klyster te sjen

 
Trettjin manieren om nei in klyster te sjen

        I
It iennichste ding dat beweegde
Mids tweintich besnijde bergen
Wie it each fan de klyster.

        II
Ik wie fan trijerlei geast,
As in beam
Mei trije klysters deryn.

        III
De klyster wjirrele yn de hjerstwinen.
Hy wie in partikel fan de pantomime.

        IV
In man en in frou
Binne ien.
In man en in frou en in klyster
Binne ien.

        V
Ik wit net wat ik leaver haw,
De skientme fan toansettings
Of de skientme fan taspilings,
De klyster as er floitet
Of krekt dêrnei.

        VI
Iispegels follen it brede finster
Mei barbaarsk glês.
It skaad fan de klyster
Skeat der hin’ en wer lâns.
De stimming
Bemurk yn it skaad
In net te ûntsiferjen oarsaak.

        VII
O smelle manlju fan Haddam,
Wêrom jin gouden fûgels ynbyldzje?
Sjogge jimme net de klyster
Om de fuotten rinnen
Fan de froulju om jimme hinne?

        VIII
Ik haw weet fan eale aksinten
En kleare, ûnûntkombere ritmes,
Mar ik wit ek
Dat de klyster belutsen is
Yn wat ik wit.

        IX
Doe’t de klyster út it sicht fleach,
Joech er de râne oan
Fan ien fan hiel wat sirkels.

        X
Sels de sûteneuses fan wollûd
Soenen it útkrite, skel,
By it sjen fan klysters
Fleanend yn in grien ljocht.

        XI
Hy ried oer Connecticut
Yn in glêzen koets.
Eangst trochflime him
Dy kears dat er it skaad
Fan syn rydtúch oanseach
Foar klysters.

        XII
De rivier beweecht.
De klyster sil wol fleane.

        XIII
It wie de hiele middei jûn.
It snijde
En it soe noch snije.
De klyster siet
Yn de sedertûken.

 

Thirteen Ways of Looking at a Blackbird

        I
Among twenty snowy mountains,
The only moving thing
Was the eye of the blackbird.

        II
I was of three minds,
Like a tree
In which there are three blackbirds.

        III
The blackbird whirled in the autumn winds.
It was a small part of the pantomime.

        IV
A man and a woman
Are one.
A man and a woman and a blackbird
Are one.

        V
I do not know which to prefer,
The beauty of inflections
Or the beauty of innuendoes,
The blackbird whistling
Or just after.

        VI
Icicles filled the long window
With barbaric glass.
The shadow of the blackbird
Crossed it, to and fro.
The mood
Traced in the shadow
An indecipherable cause.

        VII
O thin men of Haddam,
Why do you imagine golden birds?
Do you not see how the blackbird
Walks around the feet
Of the women about you?

        VIII
I know noble accents
And lucid, inescapable rhythms;
But I know, too,
That the blackbird is involved
In what I know.

        IX
When the blackbird flew out of sight,
It marked the edge
Of one of many circles.

        X
At the sight of blackbirds
Flying in a green light,
Even the bawds of euphony
Would cry out sharply.

        XI
He rode over Connecticut
In a glass coach.
Once, a fear pierced him,
In that he mistook
The shadow of his equipage
For blackbirds.

        XII
The river is moving.
The blackbird must be flying.

        XIII
It was evening all afternoon.
It was snowing
And it was going to snow.
The blackbird sat
In the cedar-limbs.

 

Ut Harmonium, 1923. Ofbylding: Plakette yn it trotwaar fan East 41st Street tusken Fifth Avenue and Park Avenue, New York. Untwerp Gregg LeFevre, 1998.

Stevens oer Haddam, in stedsje yn Connecticut, yn in brief út 1953: ‘I just liked the name. It is an old whaling town, I believe. In any case, it has a completely Yankee sound.’

Posted in Wallace Stevens | Tagged , | Comments Off on Wallace Stevens, Trettjin manieren om nei in klyster te sjen

Emily Dickinson, 1481

 
Te libjen hawwe, wie - krekt as
Wannear’t ús Dea komt - nij -
Unkundigens is ús Kuras -
Wy drage Stjerlikheid
Sa luftich as in Jurk op sicht
Oant ien seit - Ut dy Klean -
Oan hoe’t er ynkringt, ken men God -
Sa is ’t ek mei ’t Bestean -

 

We knew not that we were to live -
Nor when we are to die -
Our ignorance our Cuirass is -
We wear Mortality
As lightly as an Option Gown
Till asked to take it off -
By his intrusion, God is known -
It is the same with Life -

 

F1481 (J1462). Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA: ‘We knew not that we were to live’ yn in brief fan Dickinson oan Maria Whitney.

Posted in Emily Dickinson | Tagged , | Comments Off on Emily Dickinson, 1481