Nina Hagen, Natoertrien

 
Natoertrien

Iepen finster, firtuoas
Swinkt in protterwolk, gekwetter
Wyn blaast, my befriest de noas
Hark, in útlaatpiip, geknetter

Read mei goud, hoe kin it sûnder
No’t de sinne, ach, ferdwynt
Sjoch ik nei de strjitte ûnder
Heucht my in bekende, mynt

Subyt wurdt it my swier om ’t hert
By ’t sjen fan mar sa’n fûgelkloft
En wjukt myn blik omheech, dan smert
De siele my, sa moai de loft

Natoer by jûntiid, stille stêd
In kniesde siel, der floeie triennen
Dat alles makket ien sa mêd
En ik gean domwei troch mei grinen
 
 


YouTube: Nina Hagen Band, Naturträne, Rockpalast, Dortmund, 9 desimber 1978.

 
Naturträne

Off’nes Fenster präsentiert
Spatzenwolken himmelflattern
Wind bläst, meine Nase friert
Und paar Auspuffrohre knattern

Ach, da geht die Sonne unter
Rot, mit Gold, so muss das sein
Seh ich auf die Strasse runter
Fällt mir mein Bekannter ein

Prompt wird mir’s jetzt schwer ums Herz
Ich brauch’ nur Vögel flattern sehen
Und fliegt mein Blick dann himmelwärts
Tut auch die Seele weh, wie schön

Natur am Abend, stille Stadt
Verknackste Seele, Tränen rennen
Das alles macht einen mächtig matt
Und ich tu’ einfach weiterflennen
 

Posted in Mear | Tagged | Comments Off on Nina Hagen, Natoertrien

Poste restante XXIX

‘Sneek, R.K. Verpleegstershuis’ (achterop), ±1960–1966. Foto, swart-wyt, 90×139 mm. Utjûn troch Van der Meulen, Snits. Poststimpel Snits 27-06-1966. Ferstjoerd oan ‘de Eeward Moeder en zuster’ fan it Sint Gertrudisgesticht, Warkum, troch Maria Teernstra.

Moeder ik zal u een paar woorden schrijven oover mij ik moed opererd worden wanneer weed ik nied morgen nog nied dan zal u hed voor de televon wel eens ik hoop dat mijn zuster ook nog eens koomd dan kaan ik eens nog med u praaten ik hoop dat u en de zusters veel voor mij bidden wand ik wil graag weer leeven ik [lês: levend in] workum koomen ge groed van Marie
af
[zender] Marie Teernstra Sneek

De earwearde mem-oerste en de oare susters fan it Sint Gertrudisgesticht yn Warkum hawwe grif foar Maria Teernstra bidden en skea hat dat net dien: Marie is wer ’leeven’ (libben) by harren thúskommen. Warkum wie Marie har bertestêd. Sy wie dêr op 6 jannewaarje 1898 te wrâld kommen as dochter fan Sibbele Teernstra en Hielkjen Veldmans. Koart dêrnei ferfear de húshâlding nei Parregea. Sûnt 1955 wenne Marie, dy’t nea troud is, yn it Sint Gertrudisgesticht, oan it Noard. Susters fan de Soasjeteit fan Jezus, Maria en Joazef joegen dêr ûnderdak en fersoarging oan katolike bejaarden, siken en wezen. Ek joegen sy ûnderwiis oan bern. Yn 1965 krige it gesticht in nij ûnderkommen; yn 1983 sei de lêste ‘suster fan JMJ’ Warkum farwol.

It Sint Antonius oan de Dr. Boumawei. Ansicht út 1947.

It sikehûs dêr’t Marie Teernstra wie doe’t sy ein juny 1966 har kaartsje skreau, stie yn Snits lâns it spoar oan de Dr. Boumawei, neamd nei ien fan de inisjatyfnimmers fan it sikehûs, Gerben Nammens Bouma. It Sint Antonius Sikehûs wie yn 1903 stichte as in hospitaalkleaster fan de Leafdesusters fan de Hillige Carolus Borromeus en hie dus in katolike sinjatuer, mar ferliende soarch oan pasjinten fan alle gesindten út Snits en omkriten. Yn 1994 waard it sletten en sloopt; op it plak fan it sikehûs oan de Dr. Boumawei stiet no nijbou mei winkels en apparteminten. It nije Antonius Sikehûs – sûnder ‘Sint’ – oan de Boalserterbaan docht yn neat mear tinken oan it âlde Sint Antonius.

De letter byboude fleugel oan de Westersingel. Ansicht út 1965.

Doe’t Marie yn it Sint Antonius lei, waarden pasjinten net mear fersoarge troch nonnen mar troch ferpleechsters, meast fammen en jonge froulju, dy’t faken wol katolyk mar alhiel gjin kongregaasjelid wienen. In grut part fan harren wenne yn it ferpleechstershûs dat op de ansicht fan Marie stiet, skean tsjinoer it sikehûs, oarekant it spoar. De deistige lieding op seal wie lykwols noch yn hannen fan Carolus Borromeus-nonnen. De ferpleechsters joegen treast, de nonnen joegen straf, is my bybleaun fan de fiif moanne dy’t ik as jonkje yn it Sint Antonius trochbringe moast, yn itselde jier dat Marie Teernstra dêr lei. Net dy nonnen mar de lekeferpleechsters wienen de echte leafdesusters.

In sealtsje foar beukers yn it Sint Antonius. Ansicht út 1963.

Marie Teernstra soe noch goed seis jier libje en 74 jier âld wurde. Op 5 novimber 1972 ferstoar sy, foarsjoen fan it sakramint fan de siken, yn Snits, dêr’t sy opnij yn it Sint Antonius opnommen wie. Marie waard begroeven op it katolike begraafplak yn Warkum, by har âlden. It Archief- en Documentatiecentrum voor R.K. Friesland yn Boalsert bewarret har bidprintsje. Lykas har eigen skriuwseltsje op de ansicht oan de susters yn Warkum fertelt har bidprintsje wat oer wa’t sy wie:

Bij dit sterven werd door de volksmond gezegd: ‘Marie gaat regelrecht naar de hemel!’ We zeggen vaak: ‘De stem van het volk is de stem van God!’ Ja, we weten het wel zeker, dat ze nu na deze pelgrimstocht en na dit tranendal, is ingegaan in de vreugde van de Heer. [...]
      Wij allen die Maria hebben gekend zullen aan haar blijven denken als aan een lief mens, die hier op aarde reeds iets van de hemel liet zien.
      Moge zij onze voorspraak zijn in onze aardse ballingschap.
      Dat zij ruste in vrede. Amen.

Posted in Poste restante | Tagged , , , | Comments Off on Poste restante XXIX

Elizabeth Bishop, It túchplantsje

 
It túchplantsje

Ik dreamde dat, dea en yn mimer,
ik op in grêf of bêd lei
(alteast in kâld, krap bemetten skaadplak).
Beferzen, kolossaal en skerp úttekene
stie yn it kâlde hert syn lêste tins,
allike stiif en doelleas as ik dêr,
en in jier, in menút, in oere lang
bleaunen wy ûnferoarlik tegearre.
Ynienen wie der ferweech
dat as in ûntploffing alle sinnen
dêr kjel makke. Doe foel it werom
ta in oanhâldend, hoeden
krûpen yn de hertstreek,
dat my út in riedeleaze sliep poarre.
Ik die de holle omheech. Troch it hert hinne
wie in tear, jong túchplantsje opkommen,
it liet syn grien kopke hingje op it boarst.
(Dit alles barde yn it tsjuster.)
It woeks in tombree as in gerssprút;
dêrnei lansearre ien blêd út syn flank
in wynderjend kroanblêd en doe
ferweegden twa blêden as in seinpeal.
De stâle waard dik. Jachtige woartels
rikten nei beide kanten; it sierlike kopke
ferskikte riedselachtich,
sinne noch moanne wie der ommers
om syn prille oandacht te fangen.
It bewoartele hert begûn te feroarjen
(net te klopjen) en spliet doe midstwa,
der bruts in wetterfloed út los.
Twa rivieren stjalpten oan wjerskanten del,
ien nei rjochts en ien nei links,
twa wieljende, healtrochsichtige streamen
(de ribben makken der twa kaskades fan)
dy’t drystmoedich, glêd as glês,
lâns de fine, swarte klútsjes ierde lekten.
It túchplantsje waard hast weispield;
it wraksele mei syn mei swiere drippen
beladen blêden en tilde se op.
In pear drippen foelen op myn gesicht
en yn myn eagen, sadat ik sjen koe
(of yn dat swarte stee miende te sjen)
dat eltse drip in ljocht omsleat,
in lyts, ferljochte tafriel;
de troch de kjitte ferleine stream sels
wie makke fan jeiende bylden.
(As soe in rivier alle tafrielen
dy’t sy ea wjerspegele hie meifiere,
fêstset yn har wetter en net dobberjend
op flechtige oerflakken.)
It túchplantsje stie yn it teriten hert.
‘Wat dochsto dêr?’ frege ik.
It tilde syn kopke op, dat alhiel dripke
(fan myn eigen tinzen?)
en joech doe andert: ‘Ik waaks,’ sei it,
‘inkeld om dyn hert opnij te spjalten.’

 

The Weed

I dreamed that dead, and meditating,
I lay upon a grave, or bed,
(at least, some cold and close-built bower).
In the cold heart, its final thought
stood frozen, drawn immense and clear,
stiff and idle as I was there;
and we remained unchanged together
for a year, a minute, an hour.
Suddenly there was a motion,
as startling, there, to every sense
as an explosion. Then it dropped
to insistent, cautious creeping
in the region of the heart,
prodding me from desperate sleep.
I raised my head. A slight young weed
had pushed up through the heart and its
green head was nodding on the breast.
(All this was in the dark.)
It grew an inch like a blade of grass;
next, one leaf shot out of its side
a twisting, waving flag, and then
two leaves moved like a semaphore.
The stem grew thick. The nervous roots
reached to each side; the graceful head
changed its position mysteriously,
since there was neither sun nor moon
to catch its young attention.
The rooted heart began to change
(not beat) and then it split apart
and from it broke a flood of water.
Two rivers glanced off from the sides,
one to the right, one to the left,
two rushing, half-clear streams,
(the ribs made of them two cascades)
which assuredly, smooth as glass,
went off through the fine black grains of earth.
The weed was almost swept away;
it struggled with its leaves,
lifting them fringed with heavy drops.
A few drops fell upon my face
and in my eyes, so I could see
(or, in that black place, thought I saw)
that each drop contained a light,
a small, illuminated scene;
the weed-deflected stream was made
itself of racing images.
(As if a river should carry all
the scenes that it had once reflected
shut in its waters, and not floating
on momentary surfaces.)
The weed stood in the severed heart.
“What are you doing there?” I asked.
It lifted its head all dripping wet
(with my own thoughts?)
and answered then: “I grow,” it said,
“but to divide your heart again.”

 

Ut North & South, 1946

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged | Comments Off on Elizabeth Bishop, It túchplantsje

Mail oan Minke II

Ha Minke,

Dus do hast myn oersetting fan ‘The Good Man Has No Shape’ fan Wallace Stevens lêzen wylsto de Matthäus-Passion opstean hiest. Do skriuwst dat dy Matthäus dy peace of mind skinkt. Wêrom dan sa’n prottelmail oan my? Kin ik it helpe datsto Stevens syn fers mar creepy en depry fynst? Ik bin inkeld in fertolker, net de komponist. O, myn oersetting ‘De goede man hat gjin stal’ fynst ek stom. Ik hie ‘shape’ letterlik oersette moatten mei ‘foarm’, skriuwsto. Mar dat is Josse de Haan-tinken, ik woe dy wizer ha. De meast letterlike oersetting docht it orizjineel net altiten it bêste rjocht. Wurdsjes ien-op-ien ferfange troch de meast foar de hân lizzende ekwifalinten wurket by hantliedings en bysluters, mar giet yn it gefal fan gedichten faak straal foarby oan foarmaspekten, referinsjes en kontekst.

Referinsjes en kontekst binne der yn ‘The Good Man Has No Shape’ mear as by myn witten oant no ta opmurken is. Binnen de Wallace Stevens-kunde wurdt dat fers oars gauris as in te hite jirpel oan kant skood, liket it. Wat de eksegeten fansels net oer de holle sjoen hawwe, binne de ferwizings nei libben en dea fan Jezus. Ek al falt syn namme net, it leit der tommen tsjok boppe-op: Stevens fariearret op de opwekking fan Lazarus, it ferrie fan Judas, de krusiging fan Jezus, de edik dy’t er doe te drinken krige, it buordsje mei opskrift oan it krús... Motiven dy’t Stevens út it Nije Testamint hellet, it part fan de Bibel dat ús leauwe litte wol dat Jezus fan Nazaret de Messias, de Kristus is, dy’t foar ús stoarn is om de dea te oerwinnen. Gjin bibel yn hûs, Minke? Pak dan it tekstboekje fan dyn Matthäus-Passion der noch mar even by.

‘Der Gerechte’ hjit Jezus dêr, de rjochtfeardige, rjochtskepene, oprjochte. Under syn tiidgenoaten waard der noch oan twivele oft Jezus wol sa’n bêstenien wie. Johannes 7:12: ‘And there was much murmuring among the people concerning him: for some said, He is a good man: others said, Nay; but he deceiveth the people.’ Stevens makket fan Jezus lykwols it archetype fan de rjochtskepen, goede minske troch de tiden hinne. Hy kiest dêrby net foar de formulearring ‘the righteous man’ of ‘a righteous man’ of ‘a good man’ – wurdkombinaasjes dy’t yn de King James Bible op ferskate plakken foarkomme – mar foar de formulearring ‘the good man’, in wurdkombinaasje dy’t yn de King James Bible mar ienris opdûkt, yn Micha 7:2:

The good man is perished out of the earth: and there is none upright among men: they all lie in wait for blood; they hunt every man his brother with a net.

Mei dat sitaat, dat nammers in grutte desolatens opropt, stappe wy fan it Nije Testamint oer op it Alde. Ferskillende profeten foarsizze yn it Alde Testamint op mear of minder riedselachtige wize de komst fan de Messias. Opmerklik is wat der oer him sein wurdt yn Jesaja 53:1–2:

Who hath believed our report? and to whom is the arm of the LORD revealed? For he shall grow up before him as a tender plant, and as a root out of a dry ground: he hath no form nor comeliness; and when we shall see him, there is no beauty that we should desire him.

‘He hath no form nor comeliness’: dêr hawwe wy it twadde part fan de titel fan Stevens syn gedicht te pakken! ‘No form nor comeliness’ is yn de tale Kanaäns dy’t yn Nederlân húsriem west hat ‘geen gedaante noch heerlijkheid’ wurden. Sa stiet it yn de Statenvertaling fan 1637 en sa stiet it yn tal fan sûnttiid ferskynde preken en traktaten. Ien út hûnderten mooglike foarbylden is te finen yn de Leerredenen (1821) fan Elias Annes Borger, de skrandere Jouster doarpsjonge dy’t it ta heechlearaar teology yn Leiden brocht: ‘Aan den Heer der heerlijkheid die trouw en liefde te weigeren, die zij aan den man zonder gedaante of heerlijkheid bewezen hadden.’ Yn it Dútske taalgebied sjogge wy nammers it analoge ‘keine Gestalt noch Schöne’, dat syn oarsprong hat yn de Luther-Bibel fan 1545.

En sa, leave Minke, kaam ik op ‘stal’, dat neffens it WFT ‘gestalte, lichamelijke gedaante’ bestsjut, as oersetting foar ‘form’. Dy oersetting hâldt ‘form’ binnen in referinsjeramt (Statenvertaling, tale Kanaäns) fergelykber mei dat dêr’t Stevens it tinklik oan ûntliend hat. ‘Shape’ strikt opfetsje as ‘foarm’ liedt ta nuvere misferstannen. Sa mient Stevens-eksegeet James Baird dat de anonime ‘they’ Jezus krusigje omdat hy net ‘shapeless’ is en dus gjin goed minske wêze kin: ‘They, the rest, are the shapeless, compelling the perseverance of shapelessness.’ Ek as it gjin ‘shape’ hawwen al belutsen wurdt op dejinge dy’t bespot en ombrocht wurdt, jout ‘shape’ betizing as de âldtestamintyske kontekst bûten byld bliuwt. Eleanor Cook bygelyks riert der yn A reader’s guide to Wallace Stevens, nettsjinsteande de beloftefolle titel fan har boek, raar yn om. Sy jout trije mooglike antwurden op de fraach wêrom’t ‘the good man’ gjin ‘shape’ hat:

(a) There is no such thing as the good man; it is an ideal. (b) There are good men, not just one good man. (c) The good man takes this or that shape, but no required shape, as, e.g., in the Incarnation of Christ. Or?

Or, Eleanor? De kaai leit yn Jesaja 53:2. In útlis mei in lange track record fan wat dêr sein wurdt, is dat de Messias him ûnder de lju bejaan sil sûnder in sadanich ymponearjend en ynnimlik uterlik dat sy fanwegen syn skiemtme achter him oanrinne sille. Binnen it retrospektive eachweid fan Stevens (en ús) kinst sizze: Kristus is oan ús ferskynd sûnder him troch fysyk fertoan kenber te meitsjen, yn de persoan fan in goed minske. Stevens sels seit it al mei neidruk yn de twadde rigel: ‘God only was his only elegance‘. Troch de generaasjes hinne hat de goede minske – as gefolch fan de sûndefal, it iten fan in ferbeane apel, wat de dea yn it libben brocht hat – skreppe moatten en mei sukses war dien om syn steat te ferbetterjen. Nei al dat godfruchtich bodzjen mocht er rêste en genietsje fan de risping, konkreet foarsteld as ‘bright fruit’ (gjin steande útdrukking yn it Ingelsk), dêr’t in suggestje fan útgiet dy’t fierder rikt as de fruchten fan hôf en wyngerd.

Oant safier gong it crescendo. Mar de ‘haunting little fable’, sa’t Lucy Beckett it fers neamt, krijt net in happy end. Eleanor Cook fettet it fers noch ridlik posityf gear:

A poem on incarnations through the centuries of the good man, with allusions to the life of Jesus. It is an affirmation of the good man, e.g., the human Jesus, but opposed to the doctrine of the perfect God-man, Jesus as Christ.

Mar immen as Ronald Sukenick leit de klam justjes oars, hy jout as synopsis: ‘The idea of the good man in a secular world is made a mockery by death, “Lazarus.”’ Stevens liket dat ek te finen. Soest ‘The Good Man Has No Shape’ in stikje apokrive Jezus-biografy, in lytse kristology neame kinne, wêryn’t de godlike status fan Jezus ûntkend wurdt. Want de dea hat it lêste wurd: net Judas mar Lazarus, krekt dejinge dy’t troch Jezus út de dea opwekt is, ferriedt him. Hoe? Troch opnij dea te gean; nearne yn de Bibel stiet ommers dat Lazarus troch dy opwekking it ivige libben krigen hie. En dejinge dy’t ferret wurdt, de goede man, ferriist yn it fers allikemin. It buordsje mei opskrift hinget hjirre net oan it krús mar boppe it grêf; it is gjin titulus mar in epitaphium, en dat heart in stik definitiver. Ek de grêfgiften tsjutte op in lang, sis mar permanint ferbliuw yn it deaderyk.

As Jezus net de Soan fan God is, of oarssein, God de Soan, falt ek de Trije-ienheid út inoar. Net dat Stevens dat mei safolle wurden seit; God neamt er al, de Hillige Geast net. Mar de fearren dy’t de goede man as bespotting yn syn fleis stutsen krijt, sa’t Jezus in toarnekroan op ’e holle drukt krige, binne dat inkeld de fearren fan de fûgel fan de ferbylding, sa’t bygelyks James Baird hawwe wol? ‘The feathers are the signs of the bird of the imagination, of the power of self-shaping’, skriuwt er. En Joseph Milner sit op itselde spoar:

The use of “feathers” too fits nicely into the body of Stevens’ poetry, for he typically uses the feathery bird in flight as his symbol for the imagination. Thus they stick the feathers in him as if to mock his notion that he were like a bird able to take wing.

My komt it lykwols oannimliker foar dat it giet om de fearren fan de do dy’t tradisjoneel de Hillige Geast personifiearret. Sa besjoen makket Stevens him mei dat byld kenber as in unitarist, in tsjinstanner fan it dogma fan de Triniteit en fan de godlike status fan Jezus.

Syn Jezus is net de Kristus dy’t foar ús de dea oerwûn hat, hy is earder in foarrinder fan Josef K., de haadpersoan út Der Prozeß fan Franz Kafka. Ek Josef K. is gjin ferkeard minske mar wurdt deryn luze: ‘Jemand mußte Josef K. ferleumdet haben, denn ohne daß er etwas Böses getan hätte, wurde er eines Morgens verhaftet’, is de ferneamd wurden iepeningssin fan dy roman. Beide J.K.’s binne sûnder kâns op heger berop of graasje ta de dea feroardiele. Sa’t Jezus, hingjend oan it krús, deastutsen wurdt mei in spear, sa wurdt Josef K. terjochtsteld mei in dolkstek yn it hert. En sa’t Jezus wol beskôge waard en wurdt as ûnderdiel fan de Trije-ienheid mar it net is, sa liket ek Josef K. even in trije-ienheid te foarmjen mei de beide ‘Herren’ dy’t him ophelje foar syn eksekúsje:

K. ging straff gestreckt zwischen ihnen, sie bildeten jetzt alle drei eine solche Einheit, daß, wenn man einen von ihnen zerschlagen hätte, alle zerschlagen gewesen wären. Es war eine Einheit, wie sie fast nur Lebloses bilden kann.

Mar ienris op it eksekúsjeplak blike de twa hearen no krekt de skerprjochters te wêzen dy’t him om hals bringe. De ûnferbreklike trije-ienheid wie mar skyn. Ek de Trije-ienheid dy’t Jezus neffens tsjerklike dogma’s foarmet mei God en de Hillige Geast, is der net. Lykas Judas yn de Bibel is Lazarus yn Stevens syn fers mar ynstruminteel: winliken is it God sels dy’t de goede man ferriedt. ‘Eli, Eli, lama sabachtani?’ ropt Jezus as er oan it krús hinget, of, sa’tst yn dyn Matthäus-libretto lêze kinst: ‘Mein Gott, mein Gott, warum hast du mich verlassen?’ It oardiel is ûnwerroplik, de dea definityf. Jezus is net God-minske mar minskebern, Adam, Elkerlyc, Alleman. Hy is Josef K. Hy is ús, it part yn ús dat omdoch longeret nei ûnstjerlikens.

Hawar Minke, no mar gau wer dyn treastrike Matthäus opsette. Do meist net oer Stevens? Dat kin. En ik haw in hekel oan Bach. Ja echt! Mei waarme groet,

Klaas

 
– James Baird, The dome and the rock. Structure in the poetry of Wallace Stevens, Baltimore 1968, s. 5–6.
– Eleanor Cook, A reader’s guide to Wallace Stevens. Princeton/Oxford 2007, s. 205.
– Lucy Beckett, Wallace Stevens. Cambridge/London/New York/Melbourne 1974, s. 168.
– Ronald Sukenick, Wallace Stevens. Musing the obscure. Readings, an interpretation, and a guide to the collected poetry. New York/London 1967, s. 218.
– Joseph O. Milner, ‘Stevens’ “The Good Man Has No Shape”: “The Man with the Blue Guitar” in a minor key’, The Wallace Stevens Journal 4 (1980), s. 2–4.

Alle Ingelske Bibelsitaten neffens de King James Bible. Ofbyldings: de Opwekking fan Lazarus, de Krusiging fan Jezus, it Beskriemen troch Maria en de Trije-ienheid, yn in Latynsk stûneboek. Champagne (Troyes?), om 1480 hinne. Allard Pierson, Universiteit van Amsterdam, hs. XXV C 38.

Posted in Flessepost | Tagged , , , , , , , , , | Comments Off on Mail oan Minke II

Wallace Stevens, De goede man hat gjin stal

 
De goede man hat gjin stal

Hy libbe yn earmoed, de iuwen troch.
God wie as iennige syn iennichste grasjeuzens.

Generaasje op generaasje waard er doe
Sterker en frijer, in bytsje better ôf.

Hy libbe elk libben, want as it min wie,
Sei er, soe der in goed libben mooglik wêze.

Dat goede libben – nachtrêst, blond fruit – kaam
Lang om let, en Lazarus ferrette him oan de rest;

Sy makken him dea en stutsen fearren yn syn fleis
Om him te bespotten. By him yn syn grêf dienen sy

Soere wyn tsjin de kjeld, in leech boek om te lêzen,
En derboppe pleatsten sy in takkele boerd,

Epitaphium op syn dea, mei de tekst
De goede man hat gjin stal, as wisten sy ’t.

 

The Good Man Has No Shape

Through centuries he lived in poverty.
God only was his only elegance.

Then generation by generation he grew
Stronger and freer, a little better off.

He lived each life because, if it was bad,
He said a good life would be possible.

At last the good life came, good sleep, bright fruit,
And Lazarus betrayed him to the rest,

Who killed him, sticking feathers in his flesh
To mock him. They placed with him in his grave

Sour wine to warm him, an empty book to read;
And over it they set a jagged sign,

Epitaphium to his death, which read,
The Good Man Has No Shape, as if they knew.

 

Ut Transport to Summer, 1947

Posted in Wallace Stevens | Tagged | Comments Off on Wallace Stevens, De goede man hat gjin stal

Elizabeth Bishop, Fiifheech

 
Fiifheech

Tsjuster noch.
De ûnbekende fûgel sit op syn fêste tûke.
It hûntsje fan hjirnêst blaft hifkjend
yn syn sliep, ien kear mar.
Faaks ek yn syn sliep, trillerjend,
hifket de fûgel ien of twa kear.
Fragen – as it dat binne –
dêr’t fuort en sljocht beskie op komt
fan de dei sels.

Unbidige moarn, plomp, stipt;
skier ljocht tekenet elke keale tûke,
elk ôfsûnderlik twiichje lâns ien kant ôf
en skept in twadde beam, fan glêzen nerven...
De fûgel sit der noch. Hy liket no te gapjen.

It swarte hûntsje strúnt oer syn hiem.
De stim fan syn baas klinkt strang op:
‘Do moatst dy skamje!’
Wat hat er dien?
Hy springt blier op en del,
giselet yn rûntsjes yn de fallen blêden.

Hy hat dúdlik gjin skamtegefoel.
Hy en de fûgel witte, alles is antwurd op jûn,
oeral is foar soarge,
nochris hifkje hoecht net.
– Juster sa licht nei hjoed brocht!
(In juster dat ik suver net te tillen fyn.)

 

Five Flights Up

Still dark.
The unknown bird sits on his usual branch.
The little dog next door barks in his sleep
inquiringly, just once.
Perhaps in his sleep, too, the bird inquires
once or twice, quavering.
Questions—if that is what they are—
answered directly, simply,
by day itself.

Enormous morning, ponderous, meticulous;
gray light streaking each bare branch,
each single twig, along one side,
making another tree, of glassy veins . . .
The bird still sits there. Now he seems to yawn.

The little black dog runs in his yard.
His owner’s voice arises, stern,
“You ought to be ashamed!”
What has he done?
He bounces cheerfully up and down;
he rushes in circles in the fallen leaves.

Obviously, he has no sense of shame.
He and the bird know everything is answered,
all taken care of,
no need to ask again.
—Yesterday brought to today so lightly!
(A yesterday I find almost impossible to lift.)

 

Ut Geography III, 1976. YouTube: ‘Five Flights Up’, foardroegen troch Elizabeth Bishop sels, 1974.

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged | Comments Off on Elizabeth Bishop, Fiifheech

Wallace Stevens, Oer inkeld wêze

 
Oer inkeld wêze

De palm oan de ein fan de geast,
Foarby de lêste tins, riist op
Yn it brûnzen dekôr,

In fûgel mei gouden fearren
Sjongt yn de palm, sûnder minsklik tsjutten,
Sûnder minsklik fielen, in frjemdsoartich liet.

Dan witsto dat it net de rede is
Dy’t ús lokkich makket of ûnlokkich.
De fûgel sjongt. Syn fearren glânzgje.

De palm stiet op de râne fan de romte.
De wyn ferweecht stadich yn de tûken.
De fjurkjende fûgelfearren sljurkje del.

 

Of Mere Being

The palm at the end of the mind,
Beyond the last thought, rises
In the bronze decor,

A gold-feathered bird
Sings in the palm, without human meaning,
Without human feeling, a foreign song.

You know then that it is not the reason
That makes us happy or unhappy.
The bird sings. Its feathers shine.

The palm stands on the edge of space.
The wind moves slowly in the branches.
The bird’s fire-fangled feathers dangle down.

 

Ut Opus Posthumous, 1957
(mar mei ‘decor,’ yn stee fan ‘distance.’ oerienkomstich de lettere edysjes)

Posted in Wallace Stevens | Tagged | Comments Off on Wallace Stevens, Oer inkeld wêze

Poste restante XXVIII

SPANNUM’ (r.û.), ±1915–1922. Fotokaart, 89×139 mm. Sûnder fermelding fan in útjouwer. Poststimpel Winsum 29-11-1922. Ferstjoerd oan Hermina Johanna van Oorspronk, Apeldoarn, troch Bernardus van Meer.

Spannum, 28 Nov. 1922.
Waarde Mina.
Wat vind ik dat hartelijk van je, dat je het jaarverslag voor mij hebt willen overschrijven en mij zoo de gelegenheid hebt gegeven met de meisjes-vereeniging meede te leven. Van harte zeg ik je daarvoor dank: wees verzekerd, dat ik het verslag met groote belangstelling heb gelezen. God zegene je! Ontvang mijn vriendelijken groet. Je toeg.
[= toegenegen] Do. Van Meer.
Het gezicht op deze ansicht is het gezicht, dat ik uit mijn studeerkamer heb.

It is de krusing fan twa transportwegen dêr’t de ôfstjoerder fan dizze ansicht op útsjocht, mar hy hat grif net faak hinder fan rumoer yn it ivich slomjende Spannum. De ophelbrêge links, mei ‘ANNO 1914’ derop, leit oer de Lange Daam, de feart dy’t brûkt waard foar ferfier mei skûtsjes, en ferbynt de Tsjerkebuorren mei de Swachlumerleane. Achter de brêge de kosterij en dêr boppeút noch in stikje fan de tsjerke, dy’t op in mânske terp stiet. Rjochts besiden de Lange Daam in opslach (laad- en losplak) en, yn de bedelte nêst de terp, de Lytse Buorren. Yn de fierte rydt krekt in hynder-en-wein út byld. Op de foargrûn in kliber benammen jonge Spannumers, dy’t, nee, net nei de man yn de studearkeamer mar nei de fotograaf sjogge. Wa’t dy fotograaf wie, is spitigernôch net bekend.

De man yn de studearkeamer – syn ‘eigenlijke levensvertrek’, neffens in freon – kenne wy wol. Hy húsmannet yn de pastorij fan de herfoarme gemeente Spannum-Iens, dêr’t er sûnt juny 1922 dûmny fan is. As widner is er fan Apeldoarn, syn eardere stânplak, nei Spannum kaam, tegearre mei syn húshâldster Gerredina Willemina van Rijssen, dy’t yn Apeldoarn hikke en tein wie. De pastorij, boud yn 1872 yn eklektyske styl, stiet op de fotokaart (makke troch deselde anonime fotograaf as de fotokaart boppe-oan dit blog) dy’t dûmny en syn húshâldster koart nei harren oankomst yn Spannum stjoerden oan kunde yn Apeldoarn.

Dy dûmny is Bernardus van Meer, berne yn 1866 yn Amsterdam. Van Meer wist al betiid dat er in betsjinner fan it Wurd wurde woe. It ferhaal wol dat er op it gymnasium in toanielrol wegere mei de wurden: ‘Ik ben bestemd om eenmaal met het Woord Gods te staan op den kansel en dan behoor ik nu niet op de planken!’. As studint teology oan de Amsterdamske Gemeente-Universiteit fielde er him oansprutsen troch otterdokse teologen as Ph.J. Hoedemaker, Ph.S. van Ronkel en J.J. van Toorenenbergen. By de lêste promovearre er yn 1892 cum laude mei it tsjerkehistoaryske proefskrift De synode te Emden, 1571.

Bernardus van Meer om 1903 hinne

Dat proefskrift like de hoopfolle start fan in karriêre as akademikus yn de fuotstappen fan syn promotor, mar Van Meer hie dochs minder stamina ta it skriuwen fan learde boeken as dat er him roppen fielde ta preekjen, kategisearjen en pastorale soarch. Syn lidmaatskip fan de Confessioneele Vereeniging, neidat er efkes sympatisearre hie mei de Doleânsje fan Abraham Kuyper, fergrutte syn kânsen op in heechlearaarskip allikemin. De Confessioneele Vereeniging wie in modaliteit binnen de Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke dy’t de belidenis als kearn fan it leauwe seach en frijsinnigens ôfwiisde; de tsjerke moast werom nei de grifformearde útgongspunten fan fóar de Ferljochting. Van Meer hat jierrenlang foarsitter fan dy feriening west en wie boppedat redakteur fan de ferieningsblêden Troffel en Zwaard en De Gereformeerde Kerk.

Yn 1890 troude Van Meer mei Anna Bartha Regina Lingbeek (1865–1911), mei wa’t er trije bern krige. Hy wie predikant yn Meteren (1890), Wijk bij Heusden (1892), Utert (1894), Slijk-Ewijk (1904), Leien (1906) en Apeldoarn (1909), foardat er yn Spannum bedarre. De bern wienen doe al it hûs út. Wat socht dizze dûmny, dy’t grutstedske útdagings wend wie, yn it godfreezjende greiddoarpke Spannum? Rêst, tinklik, in plak foar retrête, no’t syn bestean glâns ferlern hie nei de dea fan syn frou, want dêr hie er it dreech mei. De bân mei syn foarlêste gemeente, dêr’t er it langste stien hie en dêr’t syn frou begroeven lei, soe Van Meer lykwols yn stân hâlde, sa’t bliken docht út de ansichten hjirboppe en út syn reizen fan Spannum nei Apeldoarn om dêr lêzingen te hâlden.

Ek mei minsken út oare eardere gemeenten hold Van Meer kontakt. De fotokaart hjirnêst stjoerde er yn augustus 1925 nei âlde kunde yn Utert. Opnij de brêge oer de Lange Daam, mar no fan de oare kant, sadat de pastorij yn byld komt. Nettsjinsteande de plechtsteatlike toan dy’t ús dûmny no ienris like eigen wie as syn prigelige hânskrift, sprekt út it boadskip achterop de ansicht in tadiene hertlikens:

Spannum, 14 Augs 1925
W.V. [= Waarde Vrienden]
Op den handdruk van onlangs volge deze als blijk mijner blijvende belangstelling met de bede, dat gij allen moogt welvaren naar lichaam en naar het harte. Al ben ik niet aanstonds in staat te antwoorden op bewijzen van groote sympathie, toch ben ik daarvoor zeer gevoelig. De Heere God zegene u allen met de keur zijner zegeningen in J.C. [= Jezus Christus] en verkwikke U door zijn gemeenschap. Met hart. groeten en met heilbede
Uw toeg. Do V. Meer.

Lang hat Van Meer net yn Spannum stien. Op snein 14 july 1926 krige er yn tsjerke op ’e kânsel in oerhaal, krekt foardat er foargean soe by it lêste jûnsmiel. Hy waard nei de pastorij brocht en ferstoar dêr sûnder dat er wer by kennis west hie. Trije dagen letter waard er yn Apeldoarn by syn frou begroeven. Ek in ôffurdiging út Spannum wenne de útfeart by. Letter dat jier waard der op it grêf in (noch besteande) tinkstien pleatst, ûntwurpen ‘in den geest van den overledene, zeer eenvoudig, massief en karaktervol’, neffens de Nieuwe Apeldoornsche Courant; ‘VAN VRIENDEN UIT UTRECHT, APELDOORN EN SPANNUM’ stiet derop. Yn 1926 ferskynde der ek in boekje ta syn neitins, mei tolve (ekserpten út) preken en taspraken fan syn hân en twa in memoriams. Benammen it earste in memoriam, skreaun troch syn sweager en geastessibbe Casper Andries Lingbeek, lêst as in kalvinistyske hagiografy.

Gerredina van Rijssen ferfear nei de dea fan har húsgenoat nei Ljouwert en waard dêr pensjonhâldster. Yn maart 1928 naam in nije dûmny syn yntrek yn de pastorij. Ek dy wie swier otterdoks, sa’t doetiids, en noch lang dêrnei, needsaaklik wie om yn de herfoarme gemeente Spannum-Iens op de preekstoel te meien.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XXVIII

Elizabeth Bishop, Parys, 7 oere moarns

 
Parys, 7 oere moarns

Ik meitsje in toer lâns elke klok yn it appartemint:
fan ûnwittende platen ôf wize guon wizers
teätraal de iene kant út en oaren oare kanten.
Tiid is in Etoile; de oeren rinne sasear útien
dat dagen deitochten lâns de foarstêden binne,
sirkels om stjerren hinne, sirkels dy’t elkoar oerlaapje.
De koarte, rastere skaal fan wintersk waar
is in útsprate dowewjuk.
De winter banket ûnder in dowewjuk, in deade wjuk
      mei dampe fearren.

Sjoch nei ûnderen yn de binnenpleats.
Alle huzen binne op dy manier boud,
mei ornamintele urnen op mansardedakken
dêr’t dowen omtripkje. Dêr yn stoarje
is as yntrospeksje, of retrospeksje,
in stjer binnen in rjochthoek, in tebinnenbringen:
dat lege karree hie maklik dêrsa wêze kind.
– De bernlike sniekastielen, boud yn griller winters,
hienen dat formaat helje kind en dan huzen west;
de sterke sniekastielen, fjouwer, fiif etaazjes heech,
dy’t de maitiid wjerstienen as sânkastielen it tij,
de muorren, de kontoeren, koenen net rane, rekken
      net wei,
mar oerlapen elkoar yn hechte skeakeling, ferstienne,
no griis en giel wurden as dizzen hjirre.

Wêr is de munysje, de oploege ballen
mei de ta stjerren tesplintere herten fan iis?
Dizze loft is gjin oarlochspostdo
dy’t oan einleas elkoar trochsnijende sirkels ûntkomt.
It is in deadenien, of de loft dêr’t in deadenien út foel.
De urnen hawwe syn jiske of syn fearren opheind.
Wannear foel de stjer útien, of waard er beflapt
troch de rige karrees, karrees en sirkels, sirkels?
Is er dêr ûnder, dogge de klokken beskie
oft er hast deltrûzelet yn de snie?

 

Paris, 7 A.M.

I make a trip to each clock in the apartment:
some hands point histrionically one way
and some point others, from the ignorant faces.
Time is an Etoile; the hours diverge
so much that days are journeys round the suburbs,
circles surrounding stars, overlapping circles.
The short, half-tone scale of winter weathers
is a spread pigeon’s wing.
Winter lives under a pigeon’s wing, a dead wing
      with damp feathers.

Look down into the courtyard. All the houses
are built that way, with ornamental urns
set on the mansard roof-tops where the pigeons
take their walks. It is like introspection
to stare inside, or retrospection,
a star inside a rectangle, a recollection:
this hollow square could easily have been there.
—The childish snow-forts, built in flashier winters,
could have reached these proportions and been houses;
the mighty snow-forts, four, five, stories high,
withstanding spring as sand-forts do the tide,
their walls, their shape, could not dissolve and die,
only be overlapping in a strong chain, turned to stone,
and grayed and yellowed now like these.

Where is the ammunition, the piled-up balls
with the star-splintered hearts of ice?
This sky is no carrier-warrior-pigeon
escaping endless intersecting circles.
It is a dead one, or the sky from which a dead one fell.
The urns have caught his ashes or his feathers.
When did the star dissolve, or was it captured
by the sequence of squares and squares and circles,
      circles?
Can the clocks say; is it there below,
about to tumble in snow?

 

Ut North & South, 1946. ‘Paris, 7 A.M.’ waard foar it earst publisearre yn july 1937. YouTube: Georgia Scalliet draacht ‘Paris, 7 A.M.’ foar yn in Frânske oersetting troch Claire Malroux.

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged , , | Comments Off on Elizabeth Bishop, Parys, 7 oere moarns

Robert Frost, Woastenijen

 
Woastenijen

Yn in fjild dat ik seach, besiden myn doel,
Dêr’t snie foel en hurd-hurd de nacht oer foel,
Waard de grûn in hast glêde tekken fan snie,
Mei wat lêste rûchte en raaieboel.

It is fan de wâlden hjirre – harres is ’t.
Yn syn leger bedobbe leit elk bist.
Neat dat ik, geastlik te fier fuort, noch tel,
Troch iensumens ynsletten ear’t ik it wist.

’t Is iensum fan it soarte ferlittenheid
Dat mear, ear’t it minderet, iensumens foarseit –
In blanker wytheid fan benachte snie
Dy’t sprakeleas, neatsizzend om my leit.

Bang kinne my net dy lege romten krije,
Dêr op en tusken stjerren – sielleaze kontreien.
’t Sit yn my en jei safolle tichter by hûs
Mysels skrik oan mei myn eigen woastenijen.

 

Desert Places

Snow falling and night falling fast, oh, fast
In a field I looked into going past,
And the ground almost covered smooth in snow,
But a few weeds and stubble showing last.

The woods around it have it—it is theirs.
All animals are smothered in their lairs.
I am too absent-spirited to count;
The loneliness includes me unawares.

And lonely as it is, that loneliness
Will be more lonely ere it will be less—
A blanker whiteness of benighted snow
With no expression, nothing to express.

They cannot scare me with their empty spaces
Between stars—on stars where no human race is.
I have it in me so much nearer home
To scare myself with my own desert places.

 

Ut A Further Range, 1936

Posted in Robert Frost | Tagged | Comments Off on Robert Frost, Woastenijen