Elizabeth Bishop, Manearlik

 
Manearlik
                                        foar in bern fan 1918

Wy sieten tegearre op de bok
doe’t myn pake tsjin my sei:
‘Tink derom, sprek elkenien oan
dy’tst mar tsjinkomme meist.’

Wy kamen in frjemdling tsjin te foet.
‘Goendei, minhear. Noch in moaie dei.’
Pake syn swipe tikke tsjin syn hoed
en ik bûgde dêr’t ik siet en sei it nei.

Doe kamen wy kunde, in jonge, achterop
mei in krie op ’t skouder, tam en grut.
‘Jou altyd elkenien in lift;
ûnthâld dat, asto âlder wurdst,’

sei pake. Dat Willy klom nêst ús
op de bok, mar ‘Kra!’ die doe de krie
en hy fleach fuort. Ik wie ûngerêst.
Hoe wist er wêr’t er hinne gie?

Mar hy fleach mar koarte stikjes foarút,
fan hamei nei hamei, en joech replyk
as Willy floite. ‘In bêste fûgel,
en goed opbrocht ek, dat blykt,’

sei pake, ‘prate jo tsjin him,
dan wit er kreas beskie te jaan.
Minske of bist, manearlik is ’t.
Dat moatte jim ek altyd dwaan.’

Rieden der automobilen foarby,
dan waarden gesichten achter stof wei.
Sa lûd as wy koenen rôpen wy dochs
‘Goendei! Goendei! In moaie dei!’

Wy kamen by Hustler Hill en pake sei
dat de merje no wol wurch wêze soe,
dus stapten wy ôf en rûnen doe,
sa’t ús manearlikens it woe.

 

Manners
                                        for a Child of 1918

My grandfather said to me
as we sat on the wagon seat,
“Be sure to remember to always
speak to everyone you meet.”

We met a stranger on foot.
My grandfather’s whip tapped his hat.
“Good day, sir. Good day. A fine day.”
And I said it and bowed where I sat.

Then we overtook a boy we knew
with his big pet crow on his shoulder.
“Always offer everyone a ride;
don't forget that when you get older,”

my grandfather said. So Willy
climbed up with us, but the crow
gave a “Caw!” and flew off. I was worried.
How would he know where to go?

But he flew a little way at a time
from fence post to fence post, ahead;
and when Willy whistled he answered.
“A fine bird,” my grandfather said,

“and he’s well brought up. See, he answers
nicely when he’s spoken to.
Man or beast, that’s good manners.
Be sure that you both always do.”

When automobiles went by,
the dust hid the people’s faces,
but we shouted “Good day! Good day!
Fine day!” at the top of our voices.

When we came to Hustler Hill,
he said that the mare was tired,
so we all got down and walked,
as our good manners required.

 

Ut Questions of Travel, 1965

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged | Comments Off on Elizabeth Bishop, Manearlik

Poste restante XXVII

‘Groet uit Leeuwarden.’ (m.b.), ±1903–1905. Ljochtdruk, 92×139 mm. Utjûn troch Dijkstra’s Boekhandel, Ljouwert, nû. 2756. Poststimpel Ljouwert 17-05-1906. Ferstjoerd oan Antje Gosli(n)ga, Amsterdam, troch Janke Sijbesma.

Sit der tsjintwurdich ris in flinter by de post, dan is dy ornaris printe op in roukaart. Sa’n flinter besiket it fertrietlike nijs in bytsje treast mei te jaan. It boadskip is dat de siele fan de ferstoarne har stoflik omskot ferlitten hat sa’t in flinter him oan syn kokon ûntwrakselet om nei boppen te flitterjen. Dy flinter – lês: de siele – is om sa te sizzen befrijd. Ek hat er yn syn metamorfoazes fan ûneachlike, krûpende rûp fia heimnisfolle kokon nei prachtige, dûnsjende flinter syn ultime steat berikt.

It byld fan de siele as flinter is fan alle tiden. Al yn it âld-Gryksk waard it wurd ψυχή (psyche) foar siele ek foar flinter brûkt. Ida Gerhardt, learares klassike talen, tematisearre dat yn har gedicht ‘Psyche’ út de bondel Sonnetten van een leraar (1951), dat begjint mei de rigels:

Ik las de Phaedo met mijn vijfde klas
en in de tekst kwam het woord ψυχή voor:
ik legde, aan ’t nog kinderlijk gehoor,
uit waarom ψυχή ‘ziel’ én ‘vlinder’ was.

De flinter dy’t nei bûten wol as metafoar foar de siele dy’t syn stoflike húl ûntstiicht, komt foar yn in oar gedicht fan Gerhardt, ‘Nachtwake’, út De slechtvalk (1966):

Doof, hoop, uw fakkel uit.
Hoe eindeloze uren
moet zij de pijn verduren
die stil de ogen sluit

In huis is geen geluid.

Even of er iets was,
Een ritseling langs de ruiten:
een vlinder wil naar buiten.
Hij fladdert aan het glas.

Sa net, op de hjir ôfbylde ansichten bringt de flinter gjin deadsberjocht mar hertlike groetnissen oer. De flinter hat hjir deselde funksje as de swellen en dowen op de ansichten yn Poste restante XXII. En krekt as op dy kaarten wurdt fermelde wêr’t de groetnissen weikomme: de ansichten hjirre komme út Ljouwert, Burgum en Koudum. Op de wjukken fan de flinters út Ljouwert en Burgum binne boppedat plaatsjes fan dy plakken montearre, ferlytse reproduksjes fan besteande topografyske ansichten, mei opnij tafoege byskriften. De plaatsjes op de kaart boppe-oan dit blog bygelyks litte in ‘Panorama’, de ‘Westersingel-Zuidwesterdwinger’ de ‘Nieuwestad op Marktdag’ en de ‘Nieuwestad en Duco-Martenapijp’ sjen. Inkeld de kaart út Koudum, mei in ûnmiskenbere deipau-each, hat gjin topografyske mar ‘algemiene’ plaatsjes fan ferfiermiddels – in skûtsje, fytsen, in auto en in trein – sûnder byskriften.

En as wie it om ekstra tsjinwicht te jaan tsjin de funerêre symbolyk fan de flinter, is dy hjirre personifiearre ta in (libbens)lustich froutsje: it lyfke fan it ynsekt is ferfongen troch it stal fan in kwier frommis yn in luftich kleedsje. Op trije fan de fjouwer kaarten hat it flinterfroutsje ek nochris fielteisters op ’e holle en boppedat in cornucopia, in hoarn fan oerfloed, yn ’e hannen. De cornucopia, útpûljend mei blommen, fruchten of graan, stiet sûnt de antiken symboal foar wolfeart. De Romeinen ferbûnen it attribút benammen oan Fortuna, goadinne fan it lot, en Ceres, goadinne fan de lânbou. Op de ansichten hjirre jout it ding fansels oan dat de wyfkes de ûntfanger woltier tawinskje, mar it hint ek op wielderigens, sensualiteit. Op tal fan oare, net-topografyske kaarten mei flinterfroutsjes út de earste desennia fan de tweintichste iuw leit dat der tsjokker op; sels heal- of folslein neakene flinterfroutsjes gongen oer de toanbank (of, wierskynliker, der ûnderlâns).

Topografyske ansichten mei flinterfroutsjes kamen oarspronklik út Dútslân wei. De ansicht út Burgum hjit ‘gesetzlich geschützt’ te wêzen yn 1905 en hat op de achterkant it logootsje fan de Hamboarger firma M. Glückstadt & Münden, dy’t dy kaart levere hat oan de Burgumer bruorren Van der Meulen. Ansichten mei flinterfroutsjes fûnen yn tal fan lannen yn Europa ôftrek en ek út Amearika binne se bekend. Se kinne printe wêze mei wat steunkleuren, mar inkeld swart-wite (dus goedkeapere) kaarten komme je faker tsjin. Ut Fryslân ken ik kleure flinterfroutsjes út Burgum, Koudum, Ljouwert en Nijlân, en swart-wite twillingsuskes út Boalsert, Kollum, Ljouwert, Rinsumageast, Sleat, Snits en Wolvegea.

Echo’s fan it motyf fan de leidige flinterfrou binne der by ’t soad. Ien derfan wjerklinkt yn it pitertuerlike fers ‘Adam sprekt’ fan Jan Piebenga. Dêryn spanne in ferliedlike flinter en in fallen froulike ingel gear mei in Eva dy't net thús jout, om Adam syn heil en rêst te ûntnimmen en de dea yn te driuwen. Trijeresom, faaks sels as in trije-ienheid, bringe sy de man ta (keammerkes)sûnde, in wurd dat net falt, mar de ferwizings nei de slang en it ferlerne paradys sizze genôch. Adam hat net sels skuld, nee, in trinten flinterke hat it him oandien mei feminyn fenyn:

Kaemst yn myn keamer, in flinter wiest,
Dronken fan huning en ljocht,
’t Gif datst tomûk yn myn beker diest
Hat deads omearming my brocht,
’t Prike en stiek en it briek midstwa
Sielsrêst en wiisheits formeits,
Flinter, hwa biste en siz my, hwa
Joech dij dy lokjende laits?

O broeiske dei doe't in ingel foel,
Roerde myn hert mei har wjok,
’t Libben wie ivich en sûnder doel,
’t Sonk en it stiigde yn ien snok,
Ingel, hwer keardest? Eva, hwer bist?
Eden, foar altyd forswoun?
Honger en toarst is ’t hwatst my jit litst,
Wyldlân is al hwat ik woun.

Wrot op de groun dêr’t de slange krûpt,
Flechtsje yn de sliep fan de waen,
Hwa man ek ’t Hôf yn syn oermoed bislûpt,
’t Swaeijende swurd sil him slaen.
Flinter en ingel, o njirrebrod,
Leegje de beker oant it lêst,
Ré leit de ierde en de dream is fuort,
Nearne as yn ’t grêf is de rêst.

It fers ferskynde yn De Tsjerne yn 1949 en docht frijwat misogyn en breidenbroekich oan; 1949 liket ynienen in ivichheid lyn. Leaver as mei ‘Adam sprekt’ slút ik dit blog ôf mei in kaartsje fan nóch hast in heale iuw earder, dat, al is it likegoed in produkt fan de male gaze, dochs wat fleuriger is. Wa wit is dit sawat it flinterfroutsje dat de Adam fan Piebenga ferlokke. It geheime boadskip op it kaartsje losse jo grif sels wol op.

Posted in Poste restante | Tagged , , , | Comments Off on Poste restante XXVII

Emily Dickinson, 1297

 
Ien Inkeld Klaverplankje
Wie alles dat in Bij -
In Bij dy’t Ik persoanlik koe -
Noch hie en sink net wei

Betusken Swurk fier boppe
En Swurk fier ûnder him -
De Golfslach fan de Ierdomtrek
Swong him foarby de kym -

It Plankje - dat loen swypke
En nearne noed foar stie -
Fong ûnferhoeds sa’n Pûster Wyn
Dat Hommel net mear wie -

Dit skrikkelike foarfal
Dat plakfûn yn it Gers
Untlokke dêr net mear oan as
In waarjend “Ach eilaas” -

 

A Single Clover Plank
Was all that saved a Bee
A Bee I personally knew
From sinking in the sky -

Twixt Firmament above
And Firmament below
The Billows of Circumference
Were sweeping him away -

The idly swaying Plank
Responsible to nought
A sudden Freight of Wind assumed
And Bumble Bee was not -

This harrowing event
Transpiring in the Grass
Did not so much as wring from him
A wandering “Alas” -

 

F1297 (J1343)

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 1297

Emily Dickinson, 788

Publikaasje - is it Boelguod
Fan de Minske’ Geast -
Earmoed - kin Ferlechje wêze
Foar in ding sa kwea -

Mar Wy geane leaver - ynwyt -
Ut Us Nachtkertier
Nei de Wite Skepper op - as
Jild slaan - út Us Snie -

Tinken is fan Wa’t it jûn hat -
Dan - fan Wa’t it draacht
En belichemet - ferkeapje
Keninklike Lucht -

Kreas ferpakt - ferhannelje
Wat de Himel skinkt -
Mar ferpats gjin Geast by Ofslach
Foar in Priis dy’t krinkt -

+++

Publication - is the Auction
Of the Mind of Man -
Poverty - be justifying
For so foul a thing

Possibly - but We - would rather
From Our Garret go
White - unto the White Creator -
Than invest - Our Snow -

Thought belong to Him who gave it -
Then - to Him Who bear
It’s Corporeal illustration - sell
The Royal Air -

In the Parcel - Be the Merchant
Of the Heavenly Grace -
But reduce no Human Spirit
To Disgrace of Price -

+++

F788 (J709). Ofbylding: Foarplat fan de earste, postúm ferskynde útjefte fan Poems, Boston 1890. Dit eksimplaar hat fan Thomas Wentworth Higginson west, ien fan de beide editeurs. Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged , | Comments Off on Emily Dickinson, 788

Emily Dickinson, 996

 
As hie ’k gjin Ear, sa hearde Ik,
Oant der in Wurd fol Lûd
Fan ’t Libben ta my kaam, fan fier,
En ’k wist, no hear Ik goed -

As die myn Each it foar in Oar,
Sa seach Ik, oant in Ding
Dat ik no ken as Ljocht, omdat
It paste, binnengong.

As wie ’k fan Hûs, sa wenne Ik,
Inkeld myn Liif wie yn -
Pas mei’t in Krêft my opmurk, waard
Myn Kearn in Setting jûn -

En Geast gong op Matearje oan,
“Goefreon, jo kenne My”,
En Tiid gong út en brocht it Nijs
En moete Ivichheid

 

I heard, as if I had no Ear
Until a Vital Word
Came all the way from Life to me,
And then I knew I heard -

I saw, as if my Eye were on
Another, till a Thing
And now I know ’twas Light, because
It fitted them, came in.

I dwelt, as if Myself were out,
My Body but within
Until a Might detected me
And set my Kernel in -

And Spirit turned unto the Dust
“Old Friend, thou knowest Me”,
And Time went out to tell the News
And met Eternity

 

F996 (J1039)

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 996

Obe yn Mokum

Amsterdam, 11 desimber 2019 – Wylst der op Twitter werris wrokkich folk, mei blokkearfriezinne Jenny Douwes foarop, tekeargong tsjin it ferdjerlike Amsterdam, teagen yn dy stêd sa’n sechtich minsken nei it poëzypoadium Perdu foar in (Hollânsktalige) jûn oer Obe Postma. Seis sprekkers en performers gongen dêr oan de Kloveniersburgwal, middenyn dy freeslike Grachtengordel, gear oer it wurk fan de Fryske plattelânsdichter by útstek.

Obe Postma as studint yn Amsterdam. Foto troch F.D. van Rosmalen jr., Amsterdam. Kolleksje Tresoar.

Yn syn ynliedinkje sketste presintator Martin Reints hoe grut de kultuerskok foar Postma west hawwe moat doe’t er yn 1886 fan it doarpke Koarnwert nei it mondêne Amsterdam gong om dêr wis- en natuerkunde te studearjen. En folle letter, yn it gedicht ‘Te Harns’, liet Postma noch útkomme dat hy net lykas Goethe en Rilke fier fuort hoegde foar wat dynamyk yn syn bestean: in reis nei Harns wie al genôch om net ‘alheel deselde’ te bliuwen. Likegoed hat er him yn Amsterdam thús field. Syn biograaf Philippus Breuker skriuwt: ‘Postma hat yn Amsterdam mominten fan grut gelok hân. De stêd joech alles wêr’t syn iepen geast ferlet fan hie.’

De earste sprekker wie dichter, columnist en NRC-redakteur Marjoleine de Vos. Sy boude har betooch op oan de hân fan de fersen ‘Dichters binne sjenners?’ en ‘Yn maart’ en beklamme it hjir-en-no-karakter fan Postma syn poëzy: fersen oer in wrâld dy’t der is om gewaar te wurden en part fan te wêzen, net om oer nei te tinken; fersen oer de besteande, net oer in tochte wrâld. Postma soe neffens De Vos net dichtsje oer wat skûlet yn syn geast, mar oer wat er sjocht foar syn foet. Sy seach datoangeande oerienkomsten mei de fersen dy’t Fernando Pessoa skreau ûnder it heteronym Albert Caeiro en mei it wurk fan Nescio.

Obe Postma nimt it lidmaatskip oan fan de feriening foar studinten wis- en natuerkunde H.A.R.T.I.N.G., 7 novimber 1887. Kolleksje Allard Pierson, Universiteit van Amsterdam.

Justjes oars lei dichter, essayist en oersetter Eeltsje Hettinga de aksinten. Hy wiisde derop dat Postma bytiden yn lânskip en natuer no krekt de útdrukking fan in algeast, in wrâldsiele ûntware, sa’t ek Herman Gorter dat wol dien hie. Fierder as inkeld natuerlyryk rikte ek Postma syn heldersjende foarsizzing fan de agraryske skaalfergrutting en yndustrialisaasje dy’t ûnderwilens it Fryske greidelânskip syn biodiversiteit fierhinne ûntnommen hawwe. In oanset ta rural myth levere Hettinga nammers mei de anekdoate (liend en oanpast, mar soks sizze je der fansels net by) dat Postma ûnder Burchwerters de namme hie oer in poeier te beskikken dat him frijwarre fan sykte en âlderdom: ‘Witst wat er útfûn hat? Hy fret kinine!’

Tiid foar teäter. Dichter en performer Anne Feddema liet elke neitins oan Johnny van Doorn ferblikke mei in ‘rjappelrjap’ dy’t Postma syn fers ‘“Jo lêze fêst faak yn jo eigen gedichten?”’ ynbêde yn in potpoerry fan oare teksten, mei ûnder mear in battle tusken o’s en a’s, in fan Aalsum oant Wurdum yntegraal deklamearre topografyske yndeks en it resept foar in streksum miel út De folmakke Fryske kokenfaam. Fan en ta sprutsen der fia it medium Feddema oare stimmen, lykas dy fan Peter Tuinman. Feddema einige syn optreden mei it dialoochje: ‘En dan noch ien fraach, Postma. Binne jo homo, Obe?’ ‘Ja, ik bin homo! Krekt as iderien!’

Hoe oars fan toan wie de bydrage fan sonnettedichter en oersetter Jan Kuijper. It leafst hie hy in sonnet fan Postma besprutsen, mar sonnetten hat Postma spitigernôch nea skreaun. Dat Kuijper socht syn taflecht ta it Postma-fers dat it tichtst by in leafdesgedicht kaam en it fers dat it tichtst by in eroatysk gedicht kaam: ‘Blommejonge’ (trije kwatrinen mei krúst mar brutsen rym) en ‘Tsjinje’ (trije kwatrinen mei omearmjend rym). Hie dat lêste gedicht no twa rigels mear hân, dan hie it nei foarm én ynhâld foar in Skakespeariaansk sonnet trochgean kinnen... Mar nimme wy Postma sa’t er is, dan is dat Kuijper ek bêst genôch.

Like oertsjûgjend as ûnopsnolke kwa technyk en presintaasje wie de bydrage fan multimedia-keunstner, muzikant en dichter Klaske Oenema. Sy brûkte in overheadprojektor foar de projeksje fan in hieltyd oanwaaksende en feroarjende ‘skimewrâld’ by it fers ‘Wider útsjoch’. Ek hie se dat gedicht op muzyk set. Teksten en skaadbylden wikseljend op de projektor, song se it liet live mei begelieding fan in lûdbân en in blaasoargeltsje. Foarôf fertroude Oenema, sels net Frysktalich, har publyk ta dat sy oant foar koart nea fan Obe Postma heard hie en oan Frysktalige famylje en freonen frege hie oft dy him faaks koenen. En ja, har heit koe him wol, mar hy lies leaver Simke Kloosterman.

Ta slot fertelde Anthony Paul oer syn wurkwize by it oersetten fan gedichten nei it Ingelsk foar de Postma-blomlêzings What the poet must know (2004) en Selected poems (2018). Omdat er it Frysk net machtich is, naam Paul de Hollânsktalige oersettings fan Jabik Veenbaas as boarneteksten, mar nea sûnder de orizjinele fersen mei Veenbaas te besprekken om dochs ticht by Postma te bliuwen, dy’t Paul kennen leard hie – postúm – as ‘een lief, aardig, sensitief en bijzonder mens’. Toe mar. Yn alle gefallen hat de jûn, út namme fan it Obe Postma Selskip treflik organisearre troch Martin Reints, dat selskip nije leden opsmiten – en Obe Postma, sa foel te hearren, nije lêzers. Amsterdamske lêzers.

Posted in Berjochten | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Comments Off on Obe yn Mokum

Robert Frost, It lûkhynder

 
It lûkhynder

Us tilbury wie te licht
En ús hynder te loch en âld.
Mei in stikkene lampe riden wy
Troch in pikswart, grinsleas wâld.

Ut it beamte ferskynde in man,
Griep ús hoars by de kop, ûnferhoeds,
En struts it hynder oer de bealch
En stuts him dea, willemoeds.

It groulivige bist stoarte del
Mei in krak fan in boom dy’t bruts.
Ien aaklike siging hold lang oan
Doe’t de nacht troch de beammen luts.

Wy, it minst abbelearjende pear
Dat it needlot naam sa’t it kaam
En it meast ûngenegen en neam
It faker as nedich ynfaam,

Namen oan dat de keardel sels
– Of hie ien him der opdracht ta jûn? –
Dit fan ús woe: stap mar ôf,
It fierdere paad wurdt der rûn.

 

The Draft Horse

With a lantern that wouldn’t burn
In too frail a buggy we drove
Behind too heavy a horse
Through a pitch-dark limitless grove.

And a man came out of the trees
And took our horse by the head
And reaching back to his ribs
Deliberately stabbed him dead.

The ponderous beast went down
With a crack of a broken shaft.
And the night drew through the trees
In one long invidious draft.

The most unquestioning pair
That ever accepted fate
And the least disposed to ascribe
Any more than we had to to hate,

We assumed that the man himself
Or someone he had to obey
Wanted us to get down
And walk the rest of the way.

 

Ut In the Clearing, 1962

Posted in Robert Frost | Tagged | Comments Off on Robert Frost, It lûkhynder

De Snitser Wetterpoarte yn Tim syn ‘groenenboek’

Yn it lêst fan syn libben sette de klassikus Aegidius W. Timmerman (1858–1941), bekend as fertaler fan de Ilias en de Odyssee, syn memoires op papier. Dy ferskynden yn 1938 ûnder de titel Tim’s herinneringen en waarden yn 1983 opnij útjûn yn de rige Privé-domein. Timmerman hellet der oantinkens yn op oan syn Amsterdamske studintetiid, doe’t er omgong mei de dichters Jacques Perk, Willem Kloos en Herman Gorter en de komponist Alphons Diepenbrock. Oer syn earste moeting mei Diepenbrock skriuwt er:

    Toen hij student werd en corpslid – ik meen in twee of drie en tachtig – en als groen op mijn kamer kwam, zat ik te werken en zonder op te zien, eenigszins verstoord om de stoornis, want ik was verdiept in een der lastige redevoeringen uit Thucydides, zei ik tot hem te gaan zitten en in het openliggend groenenboek een vers te schrijven en een teekening te maken ‘en zet er dan bij wat je liefhebberij en je ideaal is, zooals je voorgangers deden, kijk maar na’. Ik weet niet of deze gewoonte nog onder studenten bestaat, maar in onze jeugd hield bijna iedereen er een groenenalbum op na en als aanleiding tot een gesprek vond ik toen zoo iets buitengewoon geschikt voor iemand, die wou zien wat er in zijn bezoekers stak en een afkeer had van vuilbekken of intimideeren, waartoe de meeste studenten maar al te zeer geneigd waren.
          Toen ik geruimen tijd had gewerkt en opkeek, zag ik een broodmageren gebrilden jongen zitten, schuchter en blond, heel anders dan die gewone lummelachtige groenen. Een oud grijs pak hing hem om het lijf. Er staken een paar lange fijne handen uit de manchetlooze mouwen en toen hij mij aankeek vielen mij zijn zeer lichtkleurige bijziende oogen op en het aardige kuiltje in zijn kin.
          Hij zat heel rustig, een beetje naar mijn kant gebogen om de lamp, te lezen. Ik vroeg hem:
          ‘Hoe heet je en waarom doe je niet wat ik gezegd heb, een vers maken in mijn album. Beneden je waardigheid?’
          In zijn oogen zag ik de bevestiging van mijn laatste vraag. Hij antwoordde zeer zacht en verlegen, maar vooral nerveus terwijl zijn neusvleugels trilden:
          ‘Ik wou mij dadelijk aan U voorstellen, maar U was zoo verdiept in Thucydides! Mijn naam is Diepenbrock.’
          ‘Hoe weet je dat ik Thucydides las, ben je classicus?’
          ‘Ja, ik heb precies zoo’n editie als U, dat zag ik in de verte en wat dat verzenmaken betreft: ik wou U verzoeken mij daarvan te willen ontslaan, ik kan geen verzen maken en teekenen nog veel minder.’
          ‘Och kom, je kan best een groenenvers maken, dat kan iedereen.’
          ‘Ja, maar... ik vind het zoo kinderachtig!’
          Dat was het ook inderdaad; maar ik had er nog niet aan gedacht en gaf hem onderbewust gelijk; maar wou het niet laten merken.

Dat 'groenenboek' fan Timmerman – mei ytlike bydragen, mar yndied sûnder ien fan Diepenbrock – bestiet noch; it wurdt bewarre yn it Allard Pierson, de erfgoedynstelling fan de Universiteit van Amsterdam. De oanhelle passaazje út Tim’s herinneringen jout al sa’n bytsje oan wat in ‘groenenboek’ is. Aspirant-leden fan in studinteferiening, ‘groenen’ of noviten, moasten besites ôflizze by âlderejiersleden en lieten dan in bydrage achter yn in foar dat doel ornearre gasteboek. Sa’n bydrage bestie út in ferske, in tekening of beide, gauris oer in troch de âlderejiers opjûn ûnderwerp, bygelyks it famke fan je dreamen of it plak dêr’t je weikamen, en soms ek mei opjefte fan jins ideaal en leafhawwerij. It gehiel is in grienmank fan studintikoaze koartswyl en apekoal, mei in knoffeligens dy’t faak opsetlik liket.

Diepenbrock betanke foar de eare, mar de novyt Joannes Willem Groeneboom, dy’t him op 17 oktober 1879 by Timmerman oantsjinne, die wat fan him ferge waard. Syn bydrage bestiet út in potleadsketske fan de Snitser Wetterpoarte en in begeliedend fers. It sketske, mei it byskrift ‘Deze teekening stelt zeer gebrekkig voor de Waterpoort van Sneek’, docht de werklikheid dochs aardich rjocht – ferlykje de ansichtkaart út likernôch 1915 boppe-oan dit blogje – en is grif neitekene fan in printsje. It fers giet sa:

    De Sneeker Waterpoort.

    Daar U waarschijnlijk nooit voorheen
    Nog nooit wellicht in geen opzicht neen,
    Van Sneeks beroemden waterpoort
    Iets zelfs geen ziertje hebt gehoord.
    Zal ik tot opheldering hiervan,
    Ik zal ’t probeeren of ik het kan,
    Daarover even uit gaan wijden.
    Een poort waarover men heen kan rijden.
    Twee torens aan ieder zijde een.
    Een verhevenheid ertusschen van steen,
    Gebouwd in ouderwetschen trant,
    Prijken daar zeer verheven boven ’t land.
    Het diende voorheen als bolwerk daar,
    Om te verdrijven de vijandelijke schaar.
    Het kanon deed zich daar dikwerf hooren,
    Waarmeê men de vijandelijke schepen in den grond deed boren.
    Deze poort voor jaren her gesticht,
    Is daar het een stuk is van gewicht,
    Voor alle Friezen nu een sein
    Om al is hij toch betrekkelijk klein,
    Om steeds hun vrijheid te bewaren,
    Niet nu, maar nog voor vele jaren,
    Dus mannen toont uw heldenmoed
    Wijkt nooit terug, marcheert met spoed.

No ja, it rymt. De makker fan fers en sketske, Joannes Willem Groeneboom, hie yn Snits it gymnasium dien en wie yn 1879 nei Amsterdam kommen om medisinen te studearjen en dokter te wurden. Hy stapte dêrmei yn de fuotprinten fan syn heit en syn pake oan heitekant, nei wa’t er neamd wie. Joannes Willem wie berne yn 1860 yn Ychten as soan fan Kornelis Groeneboom en Maaike Westerbaan. Yn 1889 troude er mei Johanna Martina Tromp (1862–1951) fan Wâldsein. Groeneboom waard yn 1900 húsdokter yn Aldtsjerk, der’t er tusken 1907 en 1916 it (net mear besteande) slotsje Sminia State bewenne. Nei syn pinsjonearring sette er him nei wenjen yn Eastersee en letter ferfear er nei Oosterbeek. Hy ferstoar yn 1942 yn Velp.

Posted in Fynsten | Tagged , , , , , , , , , | Comments Off on De Snitser Wetterpoarte yn Tim syn ‘groenenboek’

Elizabeth Bishop, De fisk

 
De fisk

Ik fong in geweldige fisk
en hold him lâns de boat
heal út it wetter, mei myn heak
fêst yn in hoeke fan syn bek.
Hy focht net.
Hy hie alhiel net fochten.
Hy wie ien bonk wrantelich gewicht,
útput, earbiedweardich
en ûnsjoch. Hjir en dêr
hong syn brune fel yn repen
as antyk behangpapier,
en as behangpapier wie
syn donkerbrune tekening:
foarmen as roazen yn folle bloei,
flekt en troch de jierren ferskiere.
Hy wie bespikkele mei seepokken,
fine rozetten fan kalk,
en teheistere
troch lytse wite seeluzen,
en oan de ûnderkant hongen
twa, trije flarden grien wier del.
Wylst syn kiuwen
de freeslike soerstof ynsûgden
– de bangmeitsjende kiuwen,
farsk en bros fan bloed,
kinst dy der raar oan snije –
tocht ik oan it grouwe wite fleis,
teplak skikt as fearren,
de bonken en de graten,
de dramatyske tinten read en swart
fan syn glânzjend yngewant
en de rôze swimblaas
as in grutte pioenroas.
Ik seach him yn de eagen,
dy’t grutter wienen as mines
mar ek platter en fergiele,
mei irissen fette en set
yn ferware sulverpapier,
sjoen troch linzen
fan âlde skurve mika.
Se ferskoden in bytsje, mar net
as respons op myn blik
– it wie mear as it kanteljen
fan in foarwerp nei it ljocht.
Ik bewûndere syn noartske troanje,
it meganyk fan syn tsjeak,
en doe seach ik
dat der fan syn ûnderlippe
– ast dat sa neame kinst: lippe –
grym, wiet en as wienen ’t wapens
fiif âlde stikken angelsnoer hongen,
of fjouwer en in ein metaaltried
mei de waarle der noch oan,
mei alle fiif de grutte heakken
stevich fêstgroeid yn syn bek.
In grien snoer, raffelich dêr’t er
it brutsen hie, twa swierdere linen
en in fine swarte tried,
noch krôle fan it spannen en knappen
doe’t it brutsen wie, en hy ûntkommen.
As medaljes mei raffele,
wiuwkjende lintsjes
sljurke fan syn seare tsjeak
in fiifhierrich burd fan wiisheid.
Ik stoarre en stoarre
en de lytse hierboat
rûn fol mei fiktoarje,
fan de puozze linswetter
dêr’t oalje om de rustige motor
in reinbôge útspraat hie
oan it oranje ferrustke easfet,
de troch de sinne barsten doften,
de dollen oan harren koardsjes
en de boarden ta – oant oer alles
reinbôge, reinbôge, reinbôge lei!
En ik liet de fisk frij.

 

The Fish

I caught a tremendous fish
and held him beside the boat
half out of water, with my hook
fast in a corner of its mouth.
He didn’t fight.
He hadn’t fought at all.
He hung a grunting weight,
battered and venerable
and homely. Here and there
his brown skin hung in strips
like ancient wallpaper,
and its pattern of darker brown
was like wallpaper:
shapes like full-blown roses
stained and lost through age.
He was speckled with barnacles,
fine rosettes of lime,
and infested
with tiny white sea-lice,
and underneath two or three
rags of green weed hung down.
While his gills were breathing in
the terrible oxygen
—the frightening gills,
fresh and crisp with blood,
that can cut so badly—
I thought of the coarse white flesh
packed in like feathers,
the big bones and the little bones,
the dramatic reds and blacks
of his shiny entrails,
and the pink swim-bladder
like a big peony.
I looked into his eyes
which were far larger than mine
but shallower, and yellowed,
the irises backed and packed
with tarnished tinfoil
seen through the lenses
of old scratched isinglass.
They shifted a little, but not
to return my stare.
—It was more like the tipping
of an object toward the light.
I admired his sullen face,
the mechanism of his jaw,
and then I saw
that from his lower lip
—if you could call it a lip—
grim, wet, and weaponlike,
hung five old pieces of fish-line,
or four and a wire leader
with the swivel still attached,
with all their five big hooks
grown firmly in his mouth.
A green line, frayed at the end
where he broke it, two heavier lines,
and a fine black thread
still crimped from the strain and snap
when it broke and he got away.
Like medals with their ribbons
frayed and wavering,
a five-haired beard of wisdom
trailing from his aching jaw.
I stared and stared
and victory filled up
the little rented boat,
from the pool of bilge
where oil had spread a rainbow
around the rusted engine
to the bailer rusted orange,
the sun-cracked thwarts,
the oarlocks on their strings,
the gunnels—until everything
was rainbow, rainbow, rainbow!
And I let the fish go.

 

Ut North & South, 1946. YouTube: ‘The Fish’, foardroegen troch Elizabeth Bishop sels, 1947.

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged | Comments Off on Elizabeth Bishop, De fisk

Wallace Stevens, Kninen ite keutels. Slangen ite kninen. Swinen ite slangen. Minsken ite swinen

 
Kninen ite keutels. Slangen ite kninen.
Swinen ite slangen. Minsken ite swinen

It is wier dat de rivieren gnúfden as bargen
En wraamden oan iggen, oant sy liken
Op nuet magegnoarjen yn slûge trôgen,

Dat de bûtenlucht swier wie fan dy bargen har rook,
De rook fan in simmer dy’t opswold wie,
En swier fan de tonger syn knetteremint,

Dat de man dy’t dit klintsje hjir oplutsen, dit fjild
Beplante en in skoft fersoarge hie
De babbelegûchjes fan byldspraak net koe,

Dat de oeren fan syn sodzige, toarre dagen,
Grotesk troch dat omgnuven yn iggen,
Troch dy slûchsleauwens en dat knetteremint,

Te tatedrinken liken oan syn toarre bestean,
Sa’t de bargige rivieren tatedronken
En, op see oan, nei harren mûnings gongen.

 

Frogs Eat Butterflies. Snakes Eat Frogs.
Hogs Eat Snakes. Men Eat Hogs

It is true that the rivers went nosing like swine,
Tugging at banks, until they seemed
Bland belly-sounds in somnolent troughs,

That the air was heavy with the breath of these swine,
The breath of turgid summer, and
Heavy with thunder’s rattapallax,

That the man who erected this cabin, planted
This field, and tended it awhile,
Knew not the quirks of imagery,

That the hours of his indolent, arid days,
Grotesque with this nosing in banks,
This somnolence and rattapallax,

Seemed to suckle themselves on his arid being,
As the swine-like rivers suckled themselves
While they went seaward to the sea-mouths.

 

Ut Harmonium, 1923

Posted in Wallace Stevens | Tagged | Comments Off on Wallace Stevens, Kninen ite keutels. Slangen ite kninen. Swinen ite slangen. Minsken ite swinen