Poste restante XXII

    ‘Uit Heerenveen / Kom ik gevlogen […]’ (r.û.), 1905. Kleurelitografy, boekdruk, 89×140 mm. Sûnder fermelding fan in útjouwer. Poststimpels It Hearrenfean 25-08-1905 en De Lemmer 25-08-[1905]. Ferstjoerd oan Ytje Jongsma, De Lemmer, troch Jakob Kroondijk.
    Waarde Nicht!
    Ik feliciteer u van ganscher harte met uwe verjaring. Ook wordt ge van V. en M.
    [= Vader en Moeder] gefeliciteerd. Als alles goed is, kom ik Zaterdag a.s. bij u te logeeren. Hier alles wel, en ik hoop van u allen hetzelfde. Zijt gegroet.

It is in boadskipper, dizze fûgel, dat is dúdlik. Hy hat in slúfke oan in koardsje om ’e nekke, as wie er in sint-bernard mei in fetsje brandewyn oan de halsbân. It boadskip is ferfette yn it berime byskrift: ‘Uit Heerenveen / Kom ik gevlogen / En breng U met den meesten spoed / Een hartelijk tot weerzien / En een vriendelijken groet.’

Mar it is in frjemde fûgel. De foarm fan de sturt en de tekening op de wjukken binne sûnder mis dy fan in do, mar de kop fan it bist liket my earder dy fan in swel ta. No bin ik gjin fûgeltsjeman, mûlk hat de tekener wiswier in oannimlike do werjûn. Mar it kin ek wêze dat er, al of net bewust, twa besibbe ikonografyen kombinearre hat: dy fan de do en dy fan de swel as bringer fan goed nijs en mear yn it algemien fan leafde, lok en frede.

De do as goednijsbringer giet werom op de do dy’t nei de sûndfloed troch Noach út de arke loslitten waard en mei in oliveblêd yn ’e snaffel weromkaam. It ferskynsel ‘postdo’ spilet fansels ek mei. Allyksa hat de swel yn ús kultuer fanâlds de namme dat er blide tiding bringt. Yn Sweltsjes fan Gaast (2014) wijt Theunis Piersma in moai haadstikje oan de reputaasje fan swellen as ‘oansizzers’ fan de simmer en as ‘de bringers fan lok’.

Op ansichten mei in swel as boade giet it eins altiten om boereswellen – dy sykje ommers de neibyens fan minsken op. Is de boadskipper in do, dan is dy meastentiids wyt. Ornaris hat sa’n swel of do in slúfke yn ’e snaffel, mar it kin ek in klaverfjouwer (lok) of in olivetûkje (frede) wêze. Hiel gol is it Ljouwerter spantsje boereswellen hjirnêst, dat klaverfjouwers yn ’e snaffels hâldt en ek noch in grut read hert fan blomkes meitôget.

De kaart boppe-oan dit blogje wie foar Ytje Jongsma, by gelegenheid fan har alfde jierdei. Ytsje wie berne yn 1894 yn Skoatter Uterdiken (no Bantegea) as dochter fan Cornelis Jongsma en Klaasje Hofstee. Har heit, in boer, ferstoar doe’t Ytsje fjouwer jier wie. Har mem troude opnij mei de widner Albert Peereboom, dy’t op ’e Lemmer wenne. Ytsje troude yn 1918 mei de dûmnyssoan Hendrik Casper Eringa, ‘manufacturier’ yn Snits. Fjouwer moanne letter rekke Hindrik wei. Wierskynlik wie er ien fan de minstens tsien minsken dy’t yn de nacht fan 17 op 18 novimber yn Snits beswieken oan de beruchte Spaanske gryp, sa’t guon kranten berjochten. Yn 1928 gong Ytsje opnij in houlik oan, mei de widner Berend van Halsema (1886–1963), in griffermearde dûmny. Ytsje ferstoar yn Hilversum yn 1963.

De ôfstjoerder fan de ansicht sprekt Ytsje oan mei ‘Waarde Nicht’, mar winliken wie sy fan him in achternicht. Jakob Kroondijk wie berne yn Dolsterhuzen yn 1889 as soan fan Auke Kroondijk en Chrisje Pals en as pakesizzer fan Hans Kroondijk, in oerpake fan Ytsje. De húshâlding fan Auke en Chrisje ferfear letter nei Oranjewâld. Soan Jakob studearre medisinen yn Amsterdam, troude mei Nieske Brouwer (1891–1983) en waard húsdokter yn Oene (by Epe) en Gouda. Letter wie er bestjoerder by de Nederlandse Centrale Vereniging tot Bestrijding der Tuberculose. Jakob ferstoar yn 1970 yn Rotterdam. Syn kollega en âlde freon Izak Wessel betocht him yn it Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde: ‘Een trouwe, toegewijde vriend is heengegaan. Zijn rechtlijnige geest en zijn bescheidenheid zijn deze Fries zijn gehele leven eigen gebleven.’

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XXII

Elizabeth Bishop, By de fiskloadsen

 
By de fiskloadsen

Hoewol’t it in kâlde jûn is,
sit der by ien fan de fiskloadsen
in âldman te netteboetsjen.
Syn net is yn de skimer hast ûnsichtber,
in donker pearsbrún,
en syn priem fersliten en glêdwreaun.
De loft rûkt sa sterk nei kabbeljau
dat jins noas der fan rint en jins eagen trienje.
De fiif fiskloadsen hawwe steile puntdakken,
smelle battings mei dwerslatten rinne omheech
nei opslachromtes achter de gevels
sadat der op- en delkroade wurde kin.
Alles is sulver: it swiere oerflak fan de see,
dy’t stadich dinet as yn bestân om oer te streamen,
is opaak, mar it sulver fan de banken,
kreeftefallen en mêsten, ferspraat
oer de rûge, skerpe rotsen,
is fan in klearblyklike trochskinendheid
krekt as de âlde geboutsjes mei smaragdgrien moas
dat op de nei it lân kearde muorren groeit.
De mânske fisktobben binne alhiel fuorre
mei lagen prachtige hjerringskobben
en de kroaden binne allyksa beplastere
mei rjemmige maljenkolders yn reinbôchkleuren,
dêr’t reinbôchkleurige michjes op krioele.
Op it hellinkje achter de huzen
stiet tusken de tinne, ljochte tûfkes gers
in âlde houten ierdwine, barsten,
mei twa lange, feal wurden hânspeaken
en wat mankelike flekken, as opdroege bloed,
dêr wêr’t it izerwurk rustke hat.
De âldman nimt in Lucky Strike oan.
Hy wie in freon fan ús pake.
Wy prate oer it ôfnommen ynwennertal
en oer kabbeljau en hjerring, wylst hy wachtet
op it binnenfarren fan in hjerringboat.
Der sitte glitterkes op syn fest en op syn tomme.
Mei dat swarte, âlde knyft, dêr’t it limmet
hast fan weisliten is, hat er fan ûntelbere fisken
de skobben, de wichtichste skientme, ôfskrabbe.

Under by de wetterkant, op it plak
dêr’t se de boaten op it droege lûke,
binne lâns it lange talúd dat it wetter yn rint
tinne sulveren beamstammen dwers
oer de grize stiennen lein, leger en leger
mei goed ien oant oardel meter tuskenromte.

Kâld tsjuster djip en folslein helder,
foar gjin stjerling te daaien elemint,
al foar fisk en seehûnen… Benammen
ien seehûn haw ik hjir jûn nei jûn sjoen.
Hy wie nijsgjirrich nei my. Hy hie niget oan muzyk;
krekt as ik leaude er yn folsleine ûnderdompeling,
dus plichte ik foar him baptistegesangen te sjongen.
Ek song ik ‘In sterke fêsting is ús God’.
Hy rjochte him op yn it wetter en meunstere my
stoefop, wylst er syn kop wat ferweegde.
Dan ferdwûn er om ynienen sawat op itselde plak
wer op te dûken, mei in soarte fan skouderopheljen
as die er it tsjin better witten yn.
Kâld tsjuster djip en folslein helder,
it heldere grize izige wetter… Jinsen, achter ús,
begjinne de foarname hege spjirren.
Blauwich, oerienkomstich harren skaden,
steane in miljoen krystbeammen
op krysttiid te wachtsjen. It wetter liket te hingjen
boppe de rûnsliten, grize en blaugrize stiennen.
Ik haw it kear op kear sjoen, deselde see, deselde,
licht en ûnferskillich skommeljend boppe de stiennen,
izich frij boppe de stiennen,
boppe de stiennen en dan de wrâld.
Soest dyn hân deryn stekke,
dan soe de pols dy daalk sear dwaan,
dyn bonken soenen pynlik wurde en soest dyn hân brâne
as wie it wetter in omsetting fan fjoer
dat op stiennen tart en brânt mei in donkergrize flam.
Soest it priuwe, dan soe it earst bitter smeitsje,
dan sâltich en dan wis dyn tonge brâne.
It is as hoe’t wy ús kennis foarstelle:
tsjuster, sâlt, helder, yn beweging, baarlike frij,
út de kâlde hurde mûle fan de wrâld
opdjippe, foar altyd oan de rotsige boarsten
ûntlutsen, floeiend en opdjippe, en mei’t
ús kennis histoarysk is, floeiend en ferflein.

 

At the Fishhouses

Although it is a cold evening,
down by one of the fishhouses
an old man sits netting,
his net, in the gloaming almost invisible,
a dark purple-brown,
and his shuttle worn and polished.
The air smells so strong of codfish
it makes one’s nose run and one’s eyes water.
The five fishhouses have steeply peaked roofs
and narrow, cleated gangplanks slant up
to storerooms in the gables
for the wheelbarrows to be pushed up and down on.
All is silver: the heavy surface of the sea,
swelling slowly as if considering spilling over,
is opaque, but the silver of the benches,
the lobster pots, and masts, scattered
among the wild jagged rocks,
is of an apparent translucence
like the small old buildings with an emerald moss
growing on their shoreward walls.
The big fish tubs are completely lined
with layers of beautiful herring scales
and the wheelbarrows are similarly plastered
with creamy iridescent coats of mail,
with small iridescent flies crawling on them.
Up on the little slope behind the houses,
set in the sparse bright sprinkle of grass,
is an ancient wooden capstan,
cracked, with two long bleached handles
and some melancholy stains, like dried blood,
where the ironwork has rusted.
The old man accepts a Lucky Strike.
He was a friend of my grandfather.
We talk of the decline in the population
and of codfish and herring
while he waits for a herring boat to come in.
There are sequins on his vest and on his thumb.
He has scraped the scales, the principal beauty,
from unnumbered fish with that black old knife,
the blade of which is almost worn away.

Down at the water’s edge, at the place
where they haul up the boats, up the long ramp
descending into the water, thin silver
tree trunks are laid horizontally
across the gray stones, down and down
at intervals of four or five feet.

Cold dark deep and absolutely clear,
element bearable to no mortal,
to fish and to seals . . . One seal particularly
I have seen here evening after evening.
He was curious about me. He was interested in music;
like me a believer in total immersion,
so I used to sing him Baptist hymns.
I also sang “A Mighty Fortress Is Our God.”
He stood up in the water and regarded me
steadily, moving his head a little.
Then he would disappear, then suddenly emerge
almost in the same spot, with a sort of shrug
as if it were against his better judgment.
Cold dark deep and absolutely clear,
the clear gray icy water . . . Back, behind us,
the dignified tall firs begin.
Bluish, associating with their shadows,
a million Christmas trees stand
waiting for Christmas. The water seems suspended
above the rounded gray and blue-gray stones.
I have seen it over and over, the same sea, the same,
slightly, indifferently swinging above the stones,
icily free above the stones,
above the stones and then the world.
If you should dip your hand in,
your wrist would ache immediately,
your bones would begin to ache and your hand would burn
as if the water were a transmutation of fire
that feeds on stones and burns with a dark gray flame.
If you tasted it, it would first taste bitter,
then briny, then surely burn your tongue.
It is like what we imagine knowledge to be:
dark, salt, clear, moving, utterly free,
drawn from the cold hard mouth
of the world, derived from the rocky breasts
forever, flowing and drawn, and since
our knowledge is historical, flowing, and flown.

 

Ut A Cold Spring, 1955. De begjinrigel fan ‘A Mighty Fortress Is Our God’, de Ingelske ferzje fan Martin Luther syn gesang ‘Ein feste Burg ist unser Gott’, is hjir werjûn neffens de oersetting fan Ype Poortinga (Fryslân sjongt!, 1943; ek yn lettere lietebondels).

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged , , | Comments Off on Elizabeth Bishop, By de fiskloadsen

Emily Dickinson, 1774

 
In smoel dat graasje mist, gefoel,
In haatlik, hurd, suksesfol smoel,
In smoelwurk dêr’t in stien
Him hiel fertroud by fiele soe
As oft er it al tiden koe -
Foar ’t earst no gearbruid - ien.

 

A face devoid of love or grace,
A hateful, hard, successful face,
A face with which a stone
Would feel as thoroughly at ease
As were they old acquaintances -
First time together thrown.

 

F1774 (J1711)

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 1774

Elizabeth Bishop, In wûnder as moarnsmiel

 
In wûnder as moarnsmiel

Om seis oere sieten wy te wachtsjen op kofje,
op kofje en op de goeddwaande krom
dy’t optsjinne wurde soe fan in beskaat balkon
– as keningen fan wolear, of as in wûnder.
It wie noch tsjuster. Ien foet fan de sinne
fûn hâld op in lange rimpeling yn de rivier.

De earste pont dy deis wie krekt oarekant de rivier.
Wy hopen, kâld as it wie, dat de kofje
hiel gleon wêze soe – wy snapten dat de sinne
ús net waarmje koe – en dat de krom
in bôle elk wêze soe, bebûtere, troch in wûnder.
Om sân oere ferskynde der in man op it balkon.

Hy stie in skoftke allinne op it balkon
en seach oer ús hollen hinne richting de rivier.
In betsjinner joech him it tabehear foar in wûnder,
besteande út in inkeld kopke kofje
en ien broadsje, en dat makke er ta krom,
mei de holle sis mar yn ’e wolken – by de sinne.

Wie it de man yn ’e plasse slein, troch de sinne?
Wat besocht er te dwaan, dêr heech op syn balkon!
Elke man ûntfong ien nochal hurde krom,
dy’t guon smeulsk fuorttikten yn de rivier,
en, yn in kopke, ien drip fan de kofje.
Guon fan ús talmen, wachtsjend op it wûnder.

Ik kin fertelle wat ik doe seach; it wie gjin wûnder.
Der stie in prachtige filla yn de sinne
en troch de doarren kaam de geur fan gleone kofje.
Oan de foarkant in barok, wyt plastere balkon
oanboud troch fûgels dy’t nestelje lâns de rivier
– ik seach it mei ien each flak by de krom –

en geanderijen en moarmeren keamers. Myn krom
myn wenstee, foar my wrochte troch in wûnder,
ieu nei ieu, troch ynsekten, fûgels en de rivier
dy’t de stien bewurket. En ik sit yn de sinne,
alle dagen om moarnsitenstiid, op myn balkon
mei de fuotten omheech, en drink liters kofje.

Wy beslikken de krom en ferslokten de kofje.
In raam oarekant de rivier fong de sinne
as wie it wûnder geande, op it ferkearde balkon.

 

A Miracle for Breakfast

At six o’clock we were waiting for coffee,
waiting for coffee and the charitable crumb
that was going to be served from a certain balcony,
—like kings of old, or like a miracle.
It was still dark. One foot of the sun
steadied itself on a long ripple in the river.

The first ferry of the day had just crossed the river.
It was so cold we hoped that the coffee
would be very hot, seeing that the sun
was not going to warm us; and that the crumb
would be a loaf each, buttered, by a miracle.
At seven a man stepped out on the balcony.

He stood for a minute alone on the balcony
looking over our heads toward the river.
A servant handed him the makings of a miracle,
consisting of one lone cup of coffee
and one roll, which he proceeded to crumb,
his head, so to speak, in the clouds—along with the sun.

Was the man crazy? What under the sun
was he trying to do, up there on his balcony!
Each man received one rather hard crumb,
which some flicked scornfully into the river,
and, in a cup, one drop of the coffee.
Some of us stood around, waiting for the miracle.

I can tell what I saw next; it was not a miracle.
A beautiful villa stood in the sun
and from its doors came the smell of hot coffee.
In front, a baroque white plaster balcony
added by birds, who nest along the river,
—I saw it with one eye close to the crumb—

and galleries and marble chambers. My crumb
my mansion, made for me by a miracle,
through ages, by insects, birds, and the river
working the stone. Every day, in the sun,
at breakfast time I sit on my balcony
with my feet up, and drink gallons of coffee.

We licked up the crumb and swallowed the coffee.
A window across the river caught the sun
as if the miracle were working, on the wrong balcony.

 

Ut North & South, 1946.

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged | Comments Off on Elizabeth Bishop, In wûnder as moarnsmiel

Hoe’t Sietzema’s skriuwen leare

De kolleksje fan it eardere Nederlandsch Schoolmuseum, dy’t bewarre wurdt by de Bijzondere Collecties fan de Universiteit van Amsterdam, befettet tsientallen skoalskriften mei skriuwoefenings. Juster kaam der ien foar it ljocht dat sicht jout op de learmiddels dy’t de skoalmasters yn Burgum en Rottefalle brûkten yn de iere njoggentjinde ieu.

Fiktive faktuer fan T.L. (de) Kat foar
J.H. Brouwer. Skriuwoefening fan Jan Gaukes
Sietzema. Burgum, 30-09-1813.

It is in foddich ding: it skriftke fan 88 siden hat gjin omslachje mear, is betomke, snústerich en licht ferfilte. Ek it skriuwwurk kin gjin sprekken lije. En dan dy toarre teksten: deugdsume rymkes en sechjes, godfruchtige sitaten út de Skrift en in psalmboek, fiktive faktueren… Aardich oan it skriftke is lykwols dat it út Fryslân komt en brûkt is troch op syn minst trije bern út ien húshâlding, oer in tiidrek fan hast tolve jier.

It giet om de húshâlding fan de yn Rottefalle wenjende Gauke Jans Sietzema (1762–1818) en Jeltje Annes Faber (1773–1848), dy’t seis bern krije soenen. De âldste, Jan Gaukes Sietzema (1804–1875), nimt as earste it skriftke yn gebrûk. Tusken 27 septimber en 14 oktober 1813 follet de dan njoggenjierrige Jan tolve siden mei skriuwoefenings, ornaris foarsjoen fan in deitekening. Sa witte wy dat Jan net yn Rottefalle mar yn Burgum op skoalle sit.

It foarbyld foar de fiktive faktuer, yn
Opstellen tot voorschriften om na te schrijven,
ten dienste der scholen in het Koningrijk
Holland
, Amsterdam 1809, s. 192.

Ien fan de teksten dy’t Jan oerskriuwt, is ûntliend oan it Spel- en lees-boekjen voor eerst beginnenden, foar it earst ferskynd yn 1786. En de beide fiktive faktueren dy’t er opstelt, komme fierhinne oerien mei twa foarbyldnota’s yn Opstellen tot voorschriften om na te schrijven, ten dienste der scholen in het Koningrijk Holland út 1809.

Noch wer in oare tekst komt út de ytlike kearen werprinte Proeve van kleine gedigten voor kinderen fan Hieronymus van Alphen út 1778. It giet om it populêre ferske ‘Het hondjen’, dat sels noch opnommen waard yn de Spiegel van de Nederlandse poëzie door alle eeuwen út 1939:

Hieronymus van Alphen, ‘Het hondjen’.
Skriuwoefening fan Jan Goukes Sietsema.
Burgum, 04-10-1813.

    Hoe dankbaar is mijn kleine hond
          Voor beentjes en wat brood!
    Hij kwispelstaart, hij loopt in ’t rond,
          En springt op mijnen schoot.
    Mij geeft men vleesch en brood en wijn,
          En dikwijls lekkernij:
    Maar kan een beest zo dankbaar zijn,
          Wat wagt men niet van mij!

Op de skriuwoefenings lit Jan noch alve siden rekkensommen folgje. Syn bruorke Geeuke Gaukes Sietzema (1811–1893) nimt it stokje oer. Hy follet twa siden en jout dêrby beide kearen al in plak, Rottefalle, mar gjin datums op. En dan giet Bouwe Gaukes Sietzema (1814–1884), it jongste bern fan Gauke en Jeltsje, oer it skriftke gear. Hy draait it om sadat de achterkant foarkant wurdt en pinnet tusken 14 desimber 1824 en 2 maaie 1925 – hy is dan tsien jier – acht siden fol.

‘Hij, die de deugd betracht’.
Skriuwoefening fan Bouwe Goukes Sietzema.
Rottefalle, 10-01-1825.

Bouwe ûntlient, direkt of yndirekt, guon teksten oan it al neamde boekje Opstellen tot voorschriften om na te schrijven, ten dienste der scholen in het Koningrijk Holland út 1809, yn 1823 werprinte ûnder in oan de nije politike werklikheid oanpaste titel: … in het Koningrijk der Nederlanden. Yn dat boekje stiet bygelyks de troch Bouwe kopiearre tekst ‘Hij, die de deugd betracht, / Haar lessen houdt in waarde, / Heeft steeds een zoete rust, / Een paradijs op aarde’.

Fierders steane der noch in skriuwoefening fan de Rottefalster Klaas Lippes Veenstra, twa anonime skriuwoefenings en wat losse oansetten yn it skriftke. Net ien fan de skriuwsels jout nammers de yndruk dat de jonges der botte flyt op dien hawwe. Sa te sjen hienen se der gjin aardichheid oan (wat ik my skoan yntinke kin) of faaks koenen se gewoan net better.

Posted in Fynsten | Tagged , , , , , , | Comments Off on Hoe’t Sietzema’s skriuwen leare

Emily Dickinson, 582

 
It muoit my om de Deaden - Hjoed -
No’t miensumer as ea
Ald-Buorlju gearkomme by ’t stek -
It is no tiid foar Hea,

En Sinnewaarm - Gol Fûstkjen
En tusken ’t Wurk troch Praat -
En laitsjen, mei in húslikens
Dy’t Hikken glimkje lit -

’t Is faaks hiel hurd en lis apart
Fan ’t leven op it Lân -
Drok Ridskip - Opers swiet fan Geur -
Weisnipt - yn Meankadâns

Sy binne grif ûnwennich -
Dy Boeren - Man en Frou -
Op ôfstân set fan ’t Buorkjen -
En Buorlju noch yn tou -

’t Kin oars net of de Tombe
Fielt dochs wat iensum oan -
No’t Baas - Feint - Wein - en Juny
Nei it Lân te “Haaien” gean -

 

I’m sorry for the Dead - Today -
It’s such congenial times
Old Neighbors have at fences -
It’s time o’year for Hay,

And Broad - Sunburned Acquaintance
Discourse between the Toil -
And laugh, a homely species
That makes the Fences smile -

It seems so straight to lie away
From all the noise of Fields -
The Busy Carts - the fragrant Cocks -
The Mower’s metre - Steals

A Trouble lest they’re homesick -
Those Farmers - and their Wives -
Set separate from the Farming -
And all the Neighbors’ lives -

A Wonder if the Sepulchre
Dont feel a lonesome way -
When Men - and Boys - and Carts - and June,
Go down the Fields to “Hay” -

 

F582 (J529). Ofbyldings: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 582

E.E. Cummings, ‘leavje ik Dy’

 
leavje ik Dy
(tsjokte betsjut
wrâlden befolke troch swalkjend
strange kleare feeën

,leavesto
my)ôfstân is dan omtinken hoeden
ljochtjaand mei talleaze dwergen
Fan folsleine dream

leavje wy elk(mijen)
oar,wat wolken dogge of Stilwei
Blommen beliket dan skientme
minder as ús sykheljen

 

if i love You
(thickness means
worlds inhabited by roamingly
stern bright faeries

if you love
me)distance is mind carefully
luminous with innumerable gnomes
Of complete dream

if we love each(shyly)
other,what clouds do or Silently
Flowers resembles beauty
less than our breathing

 

Ut W, 1931

Posted in E.E. Cummings | Tagged | Comments Off on E.E. Cummings, ‘leavje ik Dy’

Emily Dickinson, 545

 
As Snie - as Stjerren foelen sy -
As Bledsjes fan in Roas -
Wannear’t mei fingers der in Wyn
Troch Juny giet - yniens -

Sy rekken wei yn seamleas Gers -
Plak dêr’t gjin each fan wit -
Mar God ropt sá elk antlit op
Fan syn - Konskripsjelist.

 

They dropped like Flakes -
They dropped like stars -
Like Petals from a Rose -
When suddenly across the June
A Wind with fingers - goes -

They perished in the seamless Grass -
No eye could find the place -
But God can summon every face
On his Repealless - List.

 

F545 (J409). Dickinson skreau dit gedicht yn 1863. Op 1, 2 en 3 july fan dat jier fûn de grutste fjildslach út de Amerikaanske Boargeroarloch plak, de Slach by Gettysburg, dêr’t 51.000 minsken yn sneuvelen. It gedicht waard foar it earst publisearre yn 1890, postúm, ûnder de troch de editeuren tafoege titel ‘The Battle-Field’. Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA. YouTube: Dean M. Estabrook, ‘They Dropped Like Flakes’, 2015.

Posted in Emily Dickinson | Tagged , | Comments Off on Emily Dickinson, 545

Berjocht foar Lomme Schokker

Bêste Lomme Schokker,

Grêf fan Hielke Hylkema.
Foto: Lomme Schokker.

Jo blog ‘Yn it ljocht fan dyn dea’ fan 5 juny oer de soldaat Hielke Hylkema, sneuvele op 3 juny 1918 yn Noard-Frankryk en beïerdige op it Amerikaanske militêre begraafplak yn Bony by Saint-Quentin, die my wat. Tegearre mei jo eardere blog fan 12 jannewaarje foarmet it in moai, mankelyk in memoriam foar in ferjitten soldaat mei in Fryske namme, dy’t fier fan Fryslân en noch fierder fan syn nije thús yn Amearika de dea fûn yn de hel dy’t no Earste Wrâldoarloch hjit.

De tekst op it krús dat syn grêf markearret meldt dat Hielke Hylkema út Illinois kaam en korporaal wie yn it sechtjinde bataljon ynfantery fan de earste difyzje fan it Amerikaanske leger. De foarljochter fan it begraafplak yn Bony hat jo meidield dat Hielke Hylkema om 1899 hinne yn Idaerd berne wie en as private (gewoan soldaat) sneuvele is, net as korporaal. Mear binne jo net oer him te witten kommen:

    ‘Wa wie dy Hielke Hylkema? […] Sûnt de dei dat ik foar it earst syn grêf seach spoeket dy namme my mar yn de holle om. Ik soe wolle dat der in tûke sneuper is dy’t mear ynformaasje oer him fine kin, it is my net slagge.’

Faaks kin ik helpe. In protte Amerikaanske argyfstikken en kranten binne tsjintwurdich op ynternet goed te rieplachtsjen, benammen fia www.ancestry.com. It is wol even saak om mei nammefarianten rekken te hâlden: nammen binne faak feringelske (lykas ‘John’ foar Johannes) of ferhaspele (bygelyks ‘Hylkewa’, ‘Hylkuna’, ‘Hylkyma’ en ‘Kylkenna’ foar Hylkema). En jo moatte de ynformaasje dy’t dy foarljochter yn Bony jo tastjoerd hat loslitte, want syn gegevens klopje net. De yn 1918 ferstoarne Hielke Hylkema waard net om 1899 hinne berne mar op 29 july 1883, en net yn Idaerd mar yn Reduzum, yn de doetiidske gemeente Idaerderadiel.

Reduzum, ±1900–1904.
Ansichtkaart, útjûn troch Sjoerd Hemminga.

Hielke wie in soan fan Bauke Hylkema (1850–1915) en Grietje Boersma (1857–1888). Heit Bauke wie yn syn jonge jierren boerefeint en stie letter te boek as keapman en slachter. Hielke hie in âldere sus, Tjitske, en in jonger bruorke, Marten. In moanne nei de berte fan Marten ferstoar mem Grytsje. Bauke troude opnij, mei de goed alve jier âldere Lolkje Postma (1838–1908). Yn it jier nei Lolkje har ferstjerren gong Bauke foar de tredde kear in houlik oan, mei de 37 jier jongere Baukje Peul (1887–1966). Trije moanne letter waard harren soan Pieter berne.

Dat healbruorke hat Hielke lykwols nea sjoen. Yn 1905, neidat er in hoart yn Friens wenne hie en ek even – grif as seizoensarbeider – yn Dútslân tahâlden hie, emigrearre Hielke nei Amearika. De reis waard ûndernommen op de s.s. Rotterdam fan de Holland–Amerika Lijn. Op 28 oktober ferliet it skip de haven fan Rotterdam en op 8 novimber kaam it oan yn New York. By oankomst joech Hielke as einbestimming fan syn reis op dat er yn Rochester, NY, by syn omke Johannes oan it wurk soe.

Omke Johannes Hylkema (1859–1928) wie him yn 1883 foargongen. Hy wurke op in farm yn Brighton by Rochester. Yn 1898 troude er mei Jessie A. Dobney (1857–1911). Johannes hie de soarch foar fjouwer bern, Anna, Martha, Mary en John junior, mar wa’t no krekt harren âlden wienen is net dúdlik; alle fjouwer waarden se berne foardat Johannes mei Jessie troude. Lykas sein bea Johannes yn 1905 ûnderdak oan syn omkesizzer Hielke. Fiif jier letter die er dat ek foar Hielke syn jongere broer Marten en de Reduzumer Pier Meintema. Dy beide jonges wienen tegearre op 18 maart 1910 mei de s.s. Nieuw Amsterdam yn New York oankommen.

Militêre stamkaart fan Hielke Hylkema.
Abstracts of World War I Military Service, New York.

Hielke hie syn heil doe al wer earne oars socht: earst yn Chicago, Illinois, stêd fan de fleisferwurkjende yndustry, en doe yn it leger. Begjin 1908 lit er him rekrutearje. As berop jout er ‘butcher’ op, it fak dat syn heit ek útoefene. De klerk notearret as uterlike skaaimerken: lingte 5 feet en 8 inches (173 sm), blauwe eagen, ljochtbrún hier en in ‘ruddy’ gesichtskleur. Hoe betrouber dy beskriuwing is? As Hielke yn ein 1910 bytekenet, hat er noch altyd blauwe eagen, mar is syn hier ‘flaxen’ en syn gesichtskleur ‘fair’. Syn steat fan tsjinst is beide kearen ‘Excl.’ (eksellint).

Dan fljocht in grut part fan de wrâld yn ’e brân: yn Europa brekt The Great War út. Yn ’t earstoan wol Amearika him ôfsidich hâlde, mar der giet fan Dútslân te folle driging út. Op 6 april 1917 ferklearret Amearika Dútslân de oarloch. Op 17 juny is beropsmilitêr Hielke Hylkema al oan bar om de oseaan oer te stekken en tsjin de Dútsers te fjochtsjen. In lyts jier letter, op 3 juny 1918, sneuvelet Hielke. Neffens de ynformaasje dy’t de kranten op gesach fan it ministearje fan definsje ôfprintsje, wie Hielke killed in action – as private, mar neffens syn militêre stamkaart wie er op 28 febrewaarje 1918 noch befoardere ta korporaal, de rang dus dy’t fermelde stiet op it krús op syn grêf.

Grêf fan Marten Hylkema.
Foto fan www.findagrave.com.

Neffens dyselde stamkaart is berjocht dien fan Hielke syn ferstjerren oan syn heit Bauke yn ‘Roordahingun’. It is te hoopjen dat dy post yn Reduzum oankommen is. Bauke sels libbe nammers al net mear. Hielke syn jongere broer Marten bleau út it leger en ferstoar yn 1935 yn Rochester. Hy leit dêr begroeven op Brighton Cemetery.

Mei freonlike groetnis,
Klaas van der Hoek

Posted in Flessepost | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , | Leave a comment

Emily Dickinson, 159

 
Sy gong sa rêstich as de Dau
Fan in Fertroude blom.
Oars as de Dau kaam sy net op
’t Fertroude stuit werom!

Sy foel sa stiltsjes as in stjer
Fan út myn simmerjûn -
Sa knap net as Le Verrier
Is ’t swier en nim it oan!

 

She went as quiet as the Dew
From an Accustomed flower.
Not like the Dew, did she return
At the Accustomed hour!

She dropt as softly as a star
From out my summer’s eve -
Less skillful than Le Verriere
It’s sorer to believe!

 

F159 (J149). Ut ûnregelmjittichheden yn de baan fan Uranus late de Frânske astronoom Urbain Le Verrier yn 1846 it bestean fan Neptunus ôf en berekkene er de posysje fan dy planeet, noch foardat sy foar it earst waarnommen waard. Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 159