Wallace Stevens, Oer inkeld wêze

 
Oer inkeld wêze

De palm oan de ein fan de geast,
Foarby de lêste tins, riist op
Yn it brûnzen dekôr,

In fûgel mei gouden fearren
Sjongt yn de palm, sûnder minsklik tsjutten,
Sûnder minsklik fielen, in frjemdsoartich liet.

Dan witsto dat it net de rede is
Dy’t ús lokkich makket of ûnlokkich.
De fûgel sjongt. Syn fearren glânzgje.

De palm stiet op de râne fan de romte.
De wyn ferweecht stadich yn de tûken.
De fjurkjende fûgelfearren sljurkje del.

 

Of Mere Being

The palm at the end of the mind,
Beyond the last thought, rises
In the bronze decor,

A gold-feathered bird
Sings in the palm, without human meaning,
Without human feeling, a foreign song.

You know then that it is not the reason
That makes us happy or unhappy.
The bird sings. Its feathers shine.

The palm stands on the edge of space.
The wind moves slowly in the branches.
The bird’s fire-fangled feathers dangle down.

 

Ut Opus Posthumous, 1957
(mar mei ‘decor,’ yn stee fan ‘distance.’ oerienkomstich de lettere edysjes)

Posted in Wallace Stevens | Tagged | Comments Off on Wallace Stevens, Oer inkeld wêze

Poste restante XXVIII

SPANNUM’ (r.û.), ±1915–1922. Fotokaart, 89×139 mm. Sûnder fermelding fan in útjouwer. Poststimpel Winsum 29-11-1922. Ferstjoerd oan Hermina Johanna van Oorspronk, Apeldoarn, troch Bernardus van Meer.

Spannum, 28 Nov. 1922.
Waarde Mina.
Wat vind ik dat hartelijk van je, dat je het jaarverslag voor mij hebt willen overschrijven en mij zoo de gelegenheid hebt gegeven met de meisjes-vereeniging meede te leven. Van harte zeg ik je daarvoor dank: wees verzekerd, dat ik het verslag met groote belangstelling heb gelezen. God zegene je! Ontvang mijn vriendelijken groet. Je toeg.
[= toegenegen] Do. Van Meer.
Het gezicht op deze ansicht is het gezicht, dat ik uit mijn studeerkamer heb.

It is de krusing fan twa transportwegen dêr’t de ôfstjoerder fan dizze ansicht op útsjocht, mar hy hat grif net faak hinder fan rumoer yn it ivich slomjende Spannum. De ophelbrêge links, mei ‘ANNO 1914’ derop, leit oer de Lange Daam, de feart dy’t brûkt waard foar ferfier mei skûtsjes, en ferbynt de Tsjerkebuorren mei de Swachlumerleane. Achter de brêge de kosterij en dêr boppeút noch in stikje fan de tsjerke, dy’t op in mânske terp stiet. Rjochts besiden de Lange Daam in opslach (laad- en losplak) en, yn de bedelte nêst de terp, de Lytse Buorren. Yn de fierte rydt krekt in hynder-en-wein út byld. Op de foargrûn in kliber benammen jonge Spannumers, dy’t, nee, net nei de man yn de studearkeamer mar nei de fotograaf sjogge. Wa’t dy fotograaf wie, is spitigernôch net bekend.

De man yn de studearkeamer – syn ‘eigenlijke levensvertrek’, neffens in freon – kenne wy wol. Hy húsmannet yn de pastorij fan de herfoarme gemeente Spannum-Iens, dêr’t er sûnt juny 1922 dûmny fan is. As widner is er fan Apeldoarn, syn eardere stânplak, nei Spannum kaam, tegearre mei syn húshâldster Gerredina Willemina van Rijssen, dy’t yn Apeldoarn hikke en tein wie. De pastorij, boud yn 1872 yn eklektyske styl, stiet op de fotokaart (makke troch deselde anonime fotograaf as de fotokaart boppe-oan dit blog) dy’t dûmny en syn húshâldster koart nei harren oankomst yn Spannum stjoerden oan kunde yn Apeldoarn.

Dy dûmny is Bernardus van Meer, berne yn 1866 yn Amsterdam. Van Meer wist al betiid dat er in betsjinner fan it Wurd wurde woe. It ferhaal wol dat er op it gymnasium in toanielrol wegere mei de wurden: ‘Ik ben bestemd om eenmaal met het Woord Gods te staan op den kansel en dan behoor ik nu niet op de planken!’. As studint teology oan de Amsterdamske Gemeente-Universiteit fielde er him oansprutsen troch otterdokse teologen as Ph.J. Hoedemaker, Ph.S. van Ronkel en J.J. van Toorenenbergen. By de lêste promovearre er yn 1892 cum laude mei it tsjerkehistoaryske proefskrift De synode te Emden, 1571.

Bernardus van Meer om 1903 hinne

Dat proefskrift like de hoopfolle start fan in karriêre as akademikus yn de fuotstappen fan syn promotor, mar Van Meer hie dochs minder stamina ta it skriuwen fan learde boeken as dat er him roppen fielde ta preekjen, kategisearjen en pastorale soarch. Syn lidmaatskip fan de Confessioneele Vereeniging, neidat er efkes sympatisearre hie mei de Doleânsje fan Abraham Kuyper, fergrutte syn kânsen op in heechlearaarskip allikemin. De Confessioneele Vereeniging wie in modaliteit binnen de Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke dy’t de belidenis als kearn fan it leauwe seach en frijsinnigens ôfwiisde; de tsjerke moast werom nei de grifformearde útgongspunten fan fóar de Ferljochting. Van Meer hat jierrenlang foarsitter fan dy feriening west en wie boppedat redakteur fan de ferieningsblêden Troffel en Zwaard en De Gereformeerde Kerk.

Yn 1890 troude Van Meer mei Anna Bartha Regina Lingbeek (1865–1911), mei wa’t er trije bern krige. Hy wie predikant yn Meteren (1890), Wijk bij Heusden (1892), Utert (1894), Slijk-Ewijk (1904), Leien (1906) en Apeldoarn (1909), foardat er yn Spannum bedarre. De bern wienen doe al it hûs út. Wat socht dizze dûmny, dy’t grutstedske útdagings wend wie, yn it godfreezjende greiddoarpke Spannum? Rêst, tinklik, in plak foar retrête, no’t syn bestean glâns ferlern hie nei de dea fan syn frou, want dêr hie er it dreech mei. De bân mei syn foarlêste gemeente, dêr’t er it langste stien hie en dêr’t syn frou begroeven lei, soe Van Meer lykwols yn stân hâlde, sa’t bliken docht út de ansichten hjirboppe en út syn reizen fan Spannum nei Apeldoarn om dêr lêzingen te hâlden.

Ek mei minsken út oare eardere gemeenten hold Van Meer kontakt. De fotokaart hjirnêst stjoerde er yn augustus 1925 nei âlde kunde yn Utert. Opnij de brêge oer de Lange Daam, mar no fan de oare kant, sadat de pastorij yn byld komt. Nettsjinsteande de plechtsteatlike toan dy’t ús dûmny no ienris like eigen wie as syn prigelige hânskrift, sprekt út it boadskip achterop de ansicht in tadiene hertlikens:

Spannum, 14 Augs 1925
W.V. [= Waarde Vrienden]
Op den handdruk van onlangs volge deze als blijk mijner blijvende belangstelling met de bede, dat gij allen moogt welvaren naar lichaam en naar het harte. Al ben ik niet aanstonds in staat te antwoorden op bewijzen van groote sympathie, toch ben ik daarvoor zeer gevoelig. De Heere God zegene u allen met de keur zijner zegeningen in J.C. [= Jezus Christus] en verkwikke U door zijn gemeenschap. Met hart. groeten en met heilbede
Uw toeg. Do V. Meer.

Lang hat Van Meer net yn Spannum stien. Op snein 14 july 1926 krige er yn tsjerke op ’e kânsel in oerhaal, krekt foardat er foargean soe by it lêste jûnsmiel. Hy waard nei de pastorij brocht en ferstoar dêr sûnder dat er wer by kennis west hie. Trije dagen letter waard er yn Apeldoarn by syn frou begroeven. Ek in ôffurdiging út Spannum wenne de útfeart by. Letter dat jier waard der op it grêf in (noch besteande) tinkstien pleatst, ûntwurpen ‘in den geest van den overledene, zeer eenvoudig, massief en karaktervol’, neffens de Nieuwe Apeldoornsche Courant; ‘VAN VRIENDEN UIT UTRECHT, APELDOORN EN SPANNUM’ stiet derop. Yn 1926 ferskynde der ek in boekje ta syn neitins, mei tolve (ekserpten út) preken en taspraken fan syn hân en twa in memoriams. Benammen it earste in memoriam, skreaun troch syn sweager en geastessibbe Casper Andries Lingbeek, lêst as in kalvinistyske hagiografy.

Gerredina van Rijssen ferfear nei de dea fan har húsgenoat nei Ljouwert en waard dêr pensjonhâldster. Yn maart 1928 naam in nije dûmny syn yntrek yn de pastorij. Ek dy wie swier otterdoks, sa’t doetiids, en noch lang dêrnei, needsaaklik wie om yn de herfoarme gemeente Spannum-Iens op de preekstoel te meien.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XXVIII

Elizabeth Bishop, Parys, 7 oere moarns

 
Parys, 7 oere moarns

Ik meitsje in toer lâns elke klok yn it appartemint:
fan ûnwittende platen ôf wize guon wizers
teätraal de iene kant út en oaren oare kanten.
Tiid is in Etoile; de oeren rinne sasear útien
dat dagen deitochten lâns de foarstêden binne,
sirkels om stjerren hinne, sirkels dy’t elkoar oerlaapje.
De koarte, rastere skaal fan wintersk waar
is in útsprate dowewjuk.
De winter banket ûnder in dowewjuk, in deade wjuk
      mei dampe fearren.

Sjoch nei ûnderen yn de binnenpleats.
Alle huzen binne op dy manier boud,
mei ornamintele urnen op mansardedakken
dêr’t dowen omtripkje. Dêr yn stoarje
is as yntrospeksje, of retrospeksje,
in stjer binnen in rjochthoek, in tebinnenbringen:
dat lege karree hie maklik dêrsa wêze kind.
– De bernlike sniekastielen, boud yn griller winters,
hienen dat formaat helje kind en dan huzen west;
de sterke sniekastielen, fjouwer, fiif etaazjes heech,
dy’t de maitiid wjerstienen as sânkastielen it tij,
de muorren, de kontoeren, koenen net rane, rekken
      net wei,
mar oerlapen elkoar yn hechte skeakeling, ferstienne,
no griis en giel wurden as dizzen hjirre.

Wêr is de munysje, de oploege ballen
mei de ta stjerren tesplintere herten fan iis?
Dizze loft is gjin oarlochspostdo
dy’t oan einleas elkoar trochsnijende sirkels ûntkomt.
It is in deadenien, of de loft dêr’t in deadenien út foel.
De urnen hawwe syn jiske of syn fearren opheind.
Wannear foel de stjer útien, of waard er beflapt
troch de rige karrees, karrees en sirkels, sirkels?
Is er dêr ûnder, dogge de klokken beskie
oft er hast deltrûzelet yn de snie?

 

Paris, 7 A.M.

I make a trip to each clock in the apartment:
some hands point histrionically one way
and some point others, from the ignorant faces.
Time is an Etoile; the hours diverge
so much that days are journeys round the suburbs,
circles surrounding stars, overlapping circles.
The short, half-tone scale of winter weathers
is a spread pigeon’s wing.
Winter lives under a pigeon’s wing, a dead wing
      with damp feathers.

Look down into the courtyard. All the houses
are built that way, with ornamental urns
set on the mansard roof-tops where the pigeons
take their walks. It is like introspection
to stare inside, or retrospection,
a star inside a rectangle, a recollection:
this hollow square could easily have been there.
—The childish snow-forts, built in flashier winters,
could have reached these proportions and been houses;
the mighty snow-forts, four, five, stories high,
withstanding spring as sand-forts do the tide,
their walls, their shape, could not dissolve and die,
only be overlapping in a strong chain, turned to stone,
and grayed and yellowed now like these.

Where is the ammunition, the piled-up balls
with the star-splintered hearts of ice?
This sky is no carrier-warrior-pigeon
escaping endless intersecting circles.
It is a dead one, or the sky from which a dead one fell.
The urns have caught his ashes or his feathers.
When did the star dissolve, or was it captured
by the sequence of squares and squares and circles,
      circles?
Can the clocks say; is it there below,
about to tumble in snow?

 

Ut North & South, 1946. ‘Paris, 7 A.M.’ waard foar it earst publisearre yn july 1937. YouTube: Georgia Scalliet draacht ‘Paris, 7 A.M.’ foar yn in Frânske oersetting troch Claire Malroux.

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged , , | Comments Off on Elizabeth Bishop, Parys, 7 oere moarns

Robert Frost, Woastenijen

 
Woastenijen

Yn in fjild dat ik seach, besiden myn doel,
Dêr’t snie foel en hurd-hurd de nacht oer foel,
Waard de grûn in hast glêde tekken fan snie,
Mei wat lêste rûchte en raaieboel.

It is fan de wâlden hjirre – harres is ’t.
Yn syn leger bedobbe leit elk bist.
Neat dat ik, geastlik te fier fuort, noch tel,
Troch iensumens ynsletten ear’t ik it wist.

’t Is iensum fan it soarte ferlittenheid
Dat mear, ear’t it minderet, iensumens foarseit –
In blanker wytheid fan benachte snie
Dy’t sprakeleas, neatsizzend om my leit.

Bang kinne my net dy lege romten krije,
Dêr op en tusken stjerren – sielleaze kontreien.
’t Sit yn my en jei safolle tichter by hûs
Mysels skrik oan mei myn eigen woastenijen.

 

Desert Places

Snow falling and night falling fast, oh, fast
In a field I looked into going past,
And the ground almost covered smooth in snow,
But a few weeds and stubble showing last.

The woods around it have it—it is theirs.
All animals are smothered in their lairs.
I am too absent-spirited to count;
The loneliness includes me unawares.

And lonely as it is, that loneliness
Will be more lonely ere it will be less—
A blanker whiteness of benighted snow
With no expression, nothing to express.

They cannot scare me with their empty spaces
Between stars—on stars where no human race is.
I have it in me so much nearer home
To scare myself with my own desert places.

 

Ut A Further Range, 1936

Posted in Robert Frost | Tagged | Comments Off on Robert Frost, Woastenijen

Elizabeth Bishop, Manearlik

 
Manearlik
                                        foar in bern fan 1918

Wy sieten tegearre op de bok
doe’t myn pake tsjin my sei:
‘Tink derom, sprek elkenien oan
dy’tst mar tsjinkomst ûnderweis.’

Wy kamen in frjemdling tsjin te foet.
‘Goendei, minhear. Noch in moaie dei.’
Pake syn swipe tikke tsjin syn hoed
en ik bûgde dêr’t ik siet en sei it nei.

Doe kamen wy kunde, in jonge, achterop
mei in krie op ’t skouder, tam en grut.
‘Jou altyd elkenien in lift;
ûnthâld dat, asto âlder wurdst,’

sei pake. Dat Willy klom nêst ús
op de bok, mar ‘Kra!’ die doe de krie
en hy fleach fuort. Ik wie ûngerêst.
Hoe wist er wêr’t er hinne gie?

Mar hy fleach mar koarte stikjes foarút,
fan hamei nei hamei, en joech replyk
as Willy floite. ‘In bêste fûgel,
en goed opbrocht ek, dat blykt,’

sei pake, ‘prate jo tsjin him,
dan wit er kreas beskie te jaan.
Minske of bist, manearlik is ’t.
Dat moatte jim ek altyd dwaan.’

Rieden der automobilen foarby,
dan waarden gesichten achter stof wei.
Sa lûd as wy koenen rôpen wy dochs
‘Goendei! Goendei! In moaie dei!’

Wy kamen by Hustler Hill en pake sei
dat de merje no wol wurch wêze soe,
dus stapten wy ôf en rûnen doe,
sa’t ús manearlikens it woe.

 

Manners
                                        for a Child of 1918

My grandfather said to me
as we sat on the wagon seat,
“Be sure to remember to always
speak to everyone you meet.”

We met a stranger on foot.
My grandfather’s whip tapped his hat.
“Good day, sir. Good day. A fine day.”
And I said it and bowed where I sat.

Then we overtook a boy we knew
with his big pet crow on his shoulder.
“Always offer everyone a ride;
don't forget that when you get older,”

my grandfather said. So Willy
climbed up with us, but the crow
gave a “Caw!” and flew off. I was worried.
How would he know where to go?

But he flew a little way at a time
from fence post to fence post, ahead;
and when Willy whistled he answered.
“A fine bird,” my grandfather said,

“and he’s well brought up. See, he answers
nicely when he’s spoken to.
Man or beast, that’s good manners.
Be sure that you both always do.”

When automobiles went by,
the dust hid the people’s faces,
but we shouted “Good day! Good day!
Fine day!” at the top of our voices.

When we came to Hustler Hill,
he said that the mare was tired,
so we all got down and walked,
as our good manners required.

 

Ut Questions of Travel, 1965

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged | Comments Off on Elizabeth Bishop, Manearlik

Poste restante XXVII

‘Groet uit Leeuwarden.’ (m.b.), ±1903–1905. Ljochtdruk, 92×139 mm. Utjûn troch Dijkstra’s Boekhandel, Ljouwert, nû. 2756. Poststimpel Ljouwert 17-05-1906. Ferstjoerd oan Antje Gosli(n)ga, Amsterdam, troch Janke Sijbesma.

Sit der tsjintwurdich ris in flinter by de post, dan is dy ornaris printe op in roukaart. Sa’n flinter besiket it fertrietlike nijs in bytsje treast mei te jaan. It boadskip is dat de siele fan de ferstoarne har stoflik omskot ferlitten hat sa’t in flinter him oan syn kokon ûntwrakselet om nei boppen te flitterjen. Dy flinter – lês: de siele – is om sa te sizzen befrijd. Ek hat er yn syn metamorfoazes fan ûneachlike, krûpende rûp fia heimnisfolle kokon nei prachtige, dûnsjende flinter syn ultime steat berikt.

It byld fan de siele as flinter is fan alle tiden. Al yn it âld-Gryksk waard it wurd ψυχή (psyche) foar siele ek foar flinter brûkt. Ida Gerhardt, learares klassike talen, tematisearre dat yn har gedicht ‘Psyche’ út de bondel Sonnetten van een leraar (1951), dat begjint mei de rigels:

Ik las de Phaedo met mijn vijfde klas
en in de tekst kwam het woord ψυχή voor:
ik legde, aan ’t nog kinderlijk gehoor,
uit waarom ψυχή ‘ziel’ én ‘vlinder’ was.

De flinter dy’t nei bûten wol as metafoar foar de siele dy’t syn stoflike húl ûntstiicht, komt foar yn in oar gedicht fan Gerhardt, ‘Nachtwake’, út De slechtvalk (1966):

Doof, hoop, uw fakkel uit.
Hoe eindeloze uren
moet zij de pijn verduren
die stil de ogen sluit

In huis is geen geluid.

Even of er iets was,
Een ritseling langs de ruiten:
een vlinder wil naar buiten.
Hij fladdert aan het glas.

Sa net, op de hjir ôfbylde ansichten bringt de flinter gjin deadsberjocht mar hertlike groetnissen oer. De flinter hat hjir deselde funksje as de swellen en dowen op de ansichten yn Poste restante XXII. En krekt as op dy kaarten wurdt fermelde wêr’t de groetnissen weikomme: de ansichten hjirre komme út Ljouwert, Burgum, Koudum en Nijlân. Op de wjukken fan de flinters út Ljouwert en Burgum binne boppedat plaatsjes fan dy plakken montearre, ferlytse reproduksjes fan besteande topografyske ansichten, mei opnij tafoege byskriften. De plaatsjes op de kaart boppe-oan dit blog bygelyks litte in ‘Panorama’, de ‘Westersingel-Zuidwesterdwinger’ de ‘Nieuwestad op Marktdag’ en de ‘Nieuwestad en Duco-Martenapijp’ sjen. De kaarten út Koudum en Nijlân, beide mei in ûnmiskenbere deipau-each, hawwe lykwols gjin topografyske mar ‘algemiene’ plaatsjes fan ferfiermiddels – in skûtsje, fytsen, in auto en in trein – sûnder byskriften.

En as wie it om ekstra tsjinwicht te jaan tsjin de funerêre symbolyk fan de flinter, is dy hjirre personifiearre ta in (libbens)lustich froutsje: it lyfke fan it ynsekt is ferfongen troch it stal fan in kwier frommis yn in luftich kleedsje. Op fjouwer fan de fiif kaarten hat it flinterfroutsje ek nochris fielteisters op ’e holle en boppedat in cornucopia, in hoarn fan oerfloed, yn ’e hannen. De cornucopia, útpûljend mei blommen, fruchten of graan, stiet sûnt de antiken symboal foar wolfeart. De Romeinen ferbûnen it attribút benammen oan Fortuna, goadinne fan it lot, en Ceres, goadinne fan de lânbou. Op de ansichten hjirre jout it ding fansels oan dat de wyfkes de ûntfanger woltier tawinskje, mar it hint ek op wielderigens, sensualiteit. Op tal fan oare, net-topografyske kaarten mei flinterfroutsjes út de earste desennia fan de tweintichste iuw leit dat der tsjokker op; sels heal- of folslein neakene flinterfroutsjes gongen oer de toanbank (of, wierskynliker, der ûnderlâns).

Topografyske ansichten mei flinterfroutsjes kamen oarspronklik út Dútslân wei. De ansicht út Burgum hjit ‘gesetzlich geschützt’ te wêzen yn 1905 en hat op de achterkant it logootsje fan de Hamboarger firma M. Glückstadt & Münden, dy’t dy kaart levere hat oan de Burgumer bruorren Van der Meulen. Ansichten mei flinterfroutsjes fûnen yn tal fan lannen yn Europa ôftrek en ek út Amearika binne se bekend. Se kinne printe wêze mei wat steunkleuren, mar inkeld swart-wite (dus goedkeapere) kaarten komme je faker tsjin. Ut Fryslân ken ik kleure flinterfroutsjes út Burgum, Koudum, Ljouwert en Nijlân, en swart-wite twillingsuskes út Boalsert, Kollum, Ljouwert, Rinsumageast, Sleat, Snits en Wolvegea.

Echo’s fan it motyf fan de leidige flinterfrou binne der by ’t soad. Ien derfan wjerklinkt yn it pitertuerlike fers ‘Adam sprekt’ fan Jan Piebenga. Dêryn spanne in ferliedlike flinter en in fallen froulike ingel gear mei in Eva dy't net thús jout, om Adam syn heil en rêst te ûntnimmen en de dea yn te driuwen. Trijeresom, faaks sels as in trije-ienheid, bringe sy de man ta (keammerkes)sûnde, in wurd dat net falt, mar de ferwizings nei de slang en it ferlerne paradys sizze genôch. Adam hat net sels skuld, nee, in trinten flinterke hat it him oandien mei feminyn fenyn:

Kaemst yn myn keamer, in flinter wiest,
Dronken fan huning en ljocht,
’t Gif datst tomûk yn myn beker diest
Hat deads omearming my brocht,
’t Prike en stiek en it briek midstwa
Sielsrêst en wiisheits formeits,
Flinter, hwa biste en siz my, hwa
Joech dij dy lokjende laits?

O broeiske dei doe't in ingel foel,
Roerde myn hert mei har wjok,
’t Libben wie ivich en sûnder doel,
’t Sonk en it stiigde yn ien snok,
Ingel, hwer keardest? Eva, hwer bist?
Eden, foar altyd forswoun?
Honger en toarst is ’t hwatst my jit litst,
Wyldlân is al hwat ik woun.

Wrot op de groun dêr’t de slange krûpt,
Flechtsje yn de sliep fan de waen,
Hwa man ek ’t Hôf yn syn oermoed bislûpt,
’t Swaeijende swurd sil him slaen.
Flinter en ingel, o njirrebrod,
Leegje de beker oant it lêst,
Ré leit de ierde en de dream is fuort,
Nearne as yn ’t grêf is de rêst.

It fers ferskynde yn De Tsjerne yn 1949 en docht frijwat misogyn en breidenbroekich oan; 1949 liket ynienen in ivichheid lyn. Leaver as mei ‘Adam sprekt’ slút ik dit blog ôf mei in kaartsje fan nóch hast in heale iuw earder, dat, al is it likegoed in produkt fan de male gaze, dochs wat fleuriger is. Wa wit is dit sawat it flinterfroutsje dat de Adam fan Piebenga ferlokke. It geheime boadskip op it kaartsje losse jo grif sels wol op.

Posted in Poste restante | Tagged , , , | Comments Off on Poste restante XXVII

Emily Dickinson, 1297

 
Ien Inkeld Klaverplankje
Wie alles dat in Bij -
In Bij dy’t Ik persoanlik koe -
Noch hie en sink net wei

Betusken Swurk fier boppe
En Swurk fier ûnder him -
De Golfslach fan de Ierdomtrek
Swong him foarby de kym -

It Plankje - dat loen swypke
En nearne noed foar stie -
Fong ûnferhoeds sa’n Pûster Wyn
Dat Hommel net mear wie -

Dit skrikkelike foarfal
Dat plakfûn yn it Gers
Untlokke dêr net mear oan as
In waarjend “Ach eilaas” -

 

A Single Clover Plank
Was all that saved a Bee
A Bee I personally knew
From sinking in the sky -

Twixt Firmament above
And Firmament below
The Billows of Circumference
Were sweeping him away -

The idly swaying Plank
Responsible to nought
A sudden Freight of Wind assumed
And Bumble Bee was not -

This harrowing event
Transpiring in the Grass
Did not so much as wring from him
A wandering “Alas” -

 

F1297 (J1343)

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 1297

Emily Dickinson, 788

Publikaasje - is it Boelguod
Fan de Minske’ Geast -
Earmoed - kin Ferlechje wêze
Foar in ding sa kwea -

Mar Wy geane leaver - ynwyt -
Ut Us Nachtkertier
Nei de Wite Skepper op - as
Jild slaan - út Us Snie -

Tinken is fan Wa’t it jûn hat -
Dan - fan Wa’t it draacht
En belichemet - ferkeapje
Keninklike Lucht -

Kreas ferpakt - ferhannelje
Wat de Himel skinkt -
Mar ferpats gjin Geast by Ofslach
Foar in Priis dy’t krinkt -

+++

Publication - is the Auction
Of the Mind of Man -
Poverty - be justifying
For so foul a thing

Possibly - but We - would rather
From Our Garret go
White - unto the White Creator -
Than invest - Our Snow -

Thought belong to Him who gave it -
Then - to Him Who bear
It’s Corporeal illustration - sell
The Royal Air -

In the Parcel - Be the Merchant
Of the Heavenly Grace -
But reduce no Human Spirit
To Disgrace of Price -

+++

F788 (J709). Ofbylding: Foarplat fan de earste, postúm ferskynde útjefte fan Poems, Boston 1890. Dit eksimplaar hat fan Thomas Wentworth Higginson west, ien fan de beide editeurs. Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged , | Comments Off on Emily Dickinson, 788

Emily Dickinson, 996

 
As hie ’k gjin Ear, sa hearde Ik,
Oant der in Wurd fol Lûd
Fan ’t Libben ta my kaam, fan fier,
En ’k wist, no hear Ik goed -

As die myn Each it foar in Oar,
Sa seach Ik, oant in Ding
Dat ik no ken as Ljocht, omdat
It paste, binnengong.

As wie ’k fan Hûs, sa wenne Ik,
Inkeld myn Liif wie yn -
Pas mei’t in Krêft my opmurk, waard
Myn Kearn in Setting jûn -

En Geast gong op Matearje oan,
“Goefreon, jo kenne My”,
En Tiid gong út en brocht it Nijs
En moete Ivichheid

 

I heard, as if I had no Ear
Until a Vital Word
Came all the way from Life to me,
And then I knew I heard -

I saw, as if my Eye were on
Another, till a Thing
And now I know ’twas Light, because
It fitted them, came in.

I dwelt, as if Myself were out,
My Body but within
Until a Might detected me
And set my Kernel in -

And Spirit turned unto the Dust
“Old Friend, thou knowest Me”,
And Time went out to tell the News
And met Eternity

 

F996 (J1039)

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 996

Obe yn Mokum

Amsterdam, 11 desimber 2019 – Wylst der op Twitter werris wrokkich folk, mei blokkearfriezinne Jenny Douwes foarop, tekeargong tsjin it ferdjerlike Amsterdam, teagen yn dy stêd sa’n sechtich minsken nei it poëzypoadium Perdu foar in (Hollânsktalige) jûn oer Obe Postma. Seis sprekkers en performers gongen dêr oan de Kloveniersburgwal, middenyn dy freeslike Grachtengordel, gear oer it wurk fan de Fryske plattelânsdichter by útstek.

Obe Postma as studint yn Amsterdam. Foto troch F.D. van Rosmalen jr., Amsterdam. Kolleksje Tresoar.

Yn syn ynliedinkje sketste presintator Martin Reints hoe grut de kultuerskok foar Postma west hawwe moat doe’t er yn 1886 fan it doarpke Koarnwert nei it mondêne Amsterdam gong om dêr wis- en natuerkunde te studearjen. En folle letter, yn it gedicht ‘Te Harns’, liet Postma noch útkomme dat hy net lykas Goethe en Rilke fier fuort hoegde foar wat dynamyk yn syn bestean: in reis nei Harns wie al genôch om net ‘alheel deselde’ te bliuwen. Likegoed hat er him yn Amsterdam thús field. Syn biograaf Philippus Breuker skriuwt: ‘Postma hat yn Amsterdam mominten fan grut gelok hân. De stêd joech alles wêr’t syn iepen geast ferlet fan hie.’

De earste sprekker wie dichter, columnist en NRC-redakteur Marjoleine de Vos. Sy boude har betooch op oan de hân fan de fersen ‘Dichters binne sjenners?’ en ‘Yn maart’ en beklamme it hjir-en-no-karakter fan Postma syn poëzy: fersen oer in wrâld dy’t der is om gewaar te wurden en part fan te wêzen, net om oer nei te tinken; fersen oer de besteande, net oer in tochte wrâld. Postma soe neffens De Vos net dichtsje oer wat skûlet yn syn geast, mar oer wat er sjocht foar syn foet. Sy seach datoangeande oerienkomsten mei de fersen dy’t Fernando Pessoa skreau ûnder it heteronym Albert Caeiro en mei it wurk fan Nescio.

Obe Postma nimt it lidmaatskip oan fan de feriening foar studinten wis- en natuerkunde H.A.R.T.I.N.G., 7 novimber 1887. Kolleksje Allard Pierson, Universiteit van Amsterdam.

Justjes oars lei dichter, essayist en oersetter Eeltsje Hettinga de aksinten. Hy wiisde derop dat Postma bytiden yn lânskip en natuer no krekt de útdrukking fan in algeast, in wrâldsiele ûntware, sa’t ek Herman Gorter dat wol dien hie. Fierder as inkeld natuerlyryk rikte ek Postma syn heldersjende foarsizzing fan de agraryske skaalfergrutting en yndustrialisaasje dy’t ûnderwilens it Fryske greidelânskip syn biodiversiteit fierhinne ûntnommen hawwe. In oanset ta rural myth levere Hettinga nammers mei de anekdoate (liend en oanpast, mar soks sizze je der fansels net by) dat Postma ûnder Burchwerters de namme hie oer in poeier te beskikken dat him frijwarre fan sykte en âlderdom: ‘Witst wat er útfûn hat? Hy fret kinine!’

Tiid foar teäter. Dichter en performer Anne Feddema liet elke neitins oan Johnny van Doorn ferblikke mei in ‘rjappelrjap’ dy’t Postma syn fers ‘“Jo lêze fêst faak yn jo eigen gedichten?”’ ynbêde yn in potpoerry fan oare teksten, mei ûnder mear in battle tusken o’s en a’s, in fan Aalsum oant Wurdum yntegraal deklamearre topografyske yndeks en it resept foar in streksum miel út De folmakke Fryske kokenfaam. Fan en ta sprutsen der fia it medium Feddema oare stimmen, lykas dy fan Peter Tuinman. Feddema einige syn optreden mei it dialoochje: ‘En dan noch ien fraach, Postma. Binne jo homo, Obe?’ ‘Ja, ik bin homo! Krekt as iderien!’

Hoe oars fan toan wie de bydrage fan sonnettedichter en oersetter Jan Kuijper. It leafst hie hy in sonnet fan Postma besprutsen, mar sonnetten hat Postma spitigernôch nea skreaun. Dat Kuijper socht syn taflecht ta it Postma-fers dat it tichtst by in leafdesgedicht kaam en it fers dat it tichtst by in eroatysk gedicht kaam: ‘Blommejonge’ (trije kwatrinen mei krúst mar brutsen rym) en ‘Tsjinje’ (trije kwatrinen mei omearmjend rym). Hie dat lêste gedicht no twa rigels mear hân, dan hie it nei foarm én ynhâld foar in Shakespeariaansk sonnet trochgean kinnen... Mar nimme wy Postma sa’t er is, dan is dat Kuijper ek bêst genôch.

Like oertsjûgjend as ûnopsnolke kwa technyk en presintaasje wie de bydrage fan multimedia-keunstner, muzikant en dichter Klaske Oenema. Sy brûkte in overheadprojektor foar de projeksje fan in hieltyd oanwaaksende en feroarjende ‘skimewrâld’ by it fers ‘Wider útsjoch’. Ek hie se dat gedicht op muzyk set. Teksten en skaadbylden wikseljend op de projektor, song se it liet live mei begelieding fan in lûdbân en in blaasoargeltsje. Foarôf fertroude Oenema, sels net Frysktalich, har publyk ta dat sy oant foar koart nea fan Obe Postma heard hie en oan Frysktalige famylje en freonen frege hie oft dy him faaks koenen. En ja, har heit koe him wol, mar hy lies leaver Simke Kloosterman.

Ta slot fertelde Anthony Paul oer syn wurkwize by it oersetten fan gedichten nei it Ingelsk foar de Postma-blomlêzings What the poet must know (2004) en Selected poems (2018). Omdat er it Frysk net machtich is, naam Paul de Hollânsktalige oersettings fan Jabik Veenbaas as boarneteksten, mar nea sûnder de orizjinele fersen mei Veenbaas te besprekken om dochs ticht by Postma te bliuwen, dy’t Paul kennen leard hie – postúm – as ‘een lief, aardig, sensitief en bijzonder mens’. Toe mar. Yn alle gefallen hat de jûn, út namme fan it Obe Postma Selskip treflik organisearre troch Martin Reints, dat selskip nije leden opsmiten – en Obe Postma, sa foel te hearren, nije lêzers. Amsterdamske lêzers.

Posted in Berjochten | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Comments Off on Obe yn Mokum