Emily Dickinson, 933

 
Wêrom’t de Klok liedt? freegje Ik -
“Om’t der in Siel nei Boppen is”
Wurdt op ferweesde toan my sein -
Is Himel dan in Finzenis?

In Klok dy’t liedt oant elkien wit
Dat der in Siel no Boppe is
Soe neffens my - mear passe by
It bringen fan Goed Nijs -

 

Of Tolling Bell I ask the cause?
“A Soul has gone to Heaven”
I’m answered in a lonesome tone -
Is Heaven then a Prison?

That Bells should ring till all should know
A Soul had gone to Heaven
Would seem to me - the more the way
A Good News should be given -

 

F933 (J947). Ofbylding: Amherst College Library, Emily Dickinson Collection, 91.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 933

E.E. Cummings, ‘wein (is) jend’

 
wein
(is)
jend

de sy fan de
see
ûn

der in wa
in hy in moanne in
merakel út

it swart wei dat wat
fan ien dyk ljept flugge
wriggellodderjende ljochts

jende nacht
merje wêrs
a n

newaekmarjaelk
jend(dûns)jend
sils&wieën

 

moan
(is)
ing

the she of the
sea
un

der a who
a he a moon a
magic out

of the black this which of
one street leaps quick
squirmthicklying lu

minous night
mare som
e w

hereanynoevery
ing(dance)ing
wills&weres

 

Ut 50 Poems, 1940

Posted in E.E. Cummings | Tagged | Comments Off on E.E. Cummings, ‘wein (is) jend’

Wallace Stevens, De gong fan in partikulariteit

 
De gong fan in partikulariteit

Hjoed krite de blêden, hingjend oan swypkjende tûken,
Dochs wurdt it winterske neat in bytsje minder.
It sit noch fol sniekontoer en iiskûleur.

De blêden krite… Men hâldt ôf en heart inkeld it kriten.
It is in drok kriten, dat immen oars oangiet.
En al seit men dat men diel útmakket fan alles,

Der is in konflikt, der is wjerstân mei muoid,
En diel útmeitsje is in ynspanning dy’t ôfnimt:
Men fielt it libben fan wat no ienris libben jout.

De blêden krite. It is net in kriten fan himelsk achtslaan,
Of it pûsten fan karbûstige helden, of minsklik kriten.
It is it kriten fan blêden dy’t net oan harsels ûntstige,

By brek oan fantasia, sûnder mear betsjutting as:
Sy binne yn it finale finen fan it ear, yn it ding
Sels, oant einlings it kriten echt nimmen oangiet.

 

The Course of a Particular

Today the leaves cry, hanging on branches swept by wind,
Yet the nothingness of winter becomes a little less.
It is still full of icy shades and shapen snow.

The leaves cry . . . One holds off and merely hears the cry.
It is a busy cry, concerning someone else.
And though one says that one is part of everything,

There is a conflict, there is a resistance involved;
And being part is an exertion that declines:
One feels the life of that which gives life as it is.

The leaves cry. It is not a cry of divine attention,
Nor the smoke-drift of puffed-out heroes, nor human cry.
It is the cry of leaves that do not transcend themselves,

In the absence of fantasia, without meaning more
Than they are in the final finding of the ear, in the thing
Itself, until, at last, the cry concerns no one at all.

 

Foar it earst publisearre yn The Hudson Review, foarjier 1951.

Posted in Wallace Stevens | Tagged | Comments Off on Wallace Stevens, De gong fan in partikulariteit

Emily Dickinson, 1121

 
De Loft is leech - it Swurk ûnhuer.
In Snieflok Underweis
Is dwers - moat troch in Karrespoar
Of lâns in Keet syn Reis?
Ien kaam in Skrale Wyn op ’t Sear
Dy seurt no bûten Roai
Somtiids, as Us, wurdt de Natuer
Betrape sûnder Toai -

 

The Sky is low - the Clouds are mean.
A Travelling Flake of Snow
Across a Barn or through a Rut
Debates if it will go -
A Narrow Wind complains all Day
How some one treated him
Nature, like Us is sometimes caught
Without her Diadem -

 

F1121 (J1075)

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 1121

Poste restante XIX

    ‘Groet uit Wommels’ (l.b.), 1907. Ljochtdruk, 88×139 mm. Utjûn troch Symon van der Meer, Wommels, nû. 07 19608. Poststimpels Wommels 27-12-1910 en Berltsum 27-12-1910. Ferstjoerd oan Janke Runia, Berltsum, troch Yfke Wassenaar en twa oaren.

    Waarde Ouders & Zuster.
    Daar wij Zaterdagavond laat aankwamen en het toen allemaal drukte was, waren wij niet eerder in staat U bericht te doen. Wij zijn dan na een goede reis hier aangekomen en hebben het hier goed en best naar den zin. We zijn van plan om Woensdag weer thuis te komen. Het is met ons allen wel.

    Och Janke we moeten ze maar harden tot Woensdag want de jongelui zijn zoo groen als gras ze zijn zoo zoet als koek zoo zacht als f [l]uweel, ge kunt het U niet voorstellen. Kom maar gauw eens aan dan zullen we U wel een en ander vertellen

    De jongens moeten ook eens schrijven hoor. Moeder.

Ieuwenlang wie it greiddoarp Wommels haadplak fan de gritenij en letter de gemeente Hinnaarderadiel. By de fúzje mei Baarderadiel yn 1984 ferlear it Baarderadielster haadplak Mantgum de striid om de hegemony en waard Wommels haadplak fan it nije Littenseradiel. Mar ek de gemeente dy’t as de feilichste fan Nederlân gou, is opoffere oan de goarre fan de skaalfergrutting: mei yngong fan 2018 is Littenseradiel opknipt en ferparte oer de gemeenten Ljouwert, Súdwest-Fryslân en De Waadhoeke. Wommels falt no ûnder it fiere, stedske Snits.

De ansicht hjirboppe lit in stikje Wommels yn better tiden sjen. De kaart waard yn 1910 tastjoerd oan Janke Runia (1884–1954), it op ien nei jongste bern fan de Berltsumer Leendert Runia, dy’t yn de akten te boek stiet as ‘gardenier’ en ‘koopman’, en syn frou Yfke Wassenaar. De lêste wie ien fan de trije ôfstjoerders fan de kaart. Yfke foege inkeld it prigelige rigeltsje oerdwers ta, dat einiget mei ‘Moeder’. It earste blokje tekst is, sjoen de oanhef, fan in broer of sus fan Janke, en it twadde blokje liket fan immen te wêzen by wa’t Yfke en dy anonime broer of sus útfanhuzen. Faaks giet it om Yfke har âldste dochter, Trijntje Runia (1873–1944), dy’t yn 1896 troud wie mei de Wommelser ‘manufacturier’ Rients Miedema.

Janke sels troude pas op har fjirtichste en wenne oant dy tiid ta by har âlden. Op de nijsgjirrige website Erfgoed Fundaasje fûn ik in foto fan har fan fóar har houlik. Janke draacht foar de gelegenheid Fryske klaaiïng; neffens de website wie dat nei alle gedachten ‘yn it ramt fan ’e setierdappelpromoasje’.

De ansicht dy’t Janke yn 1910 tastjoerd krige, is makke yn 1907, sa’t bliken docht út de koade dy’t op de achterkant printe is. Ofbylde is de Wommelser tsjerke – lang net de moaiste yn de omkriten, mar elts doarp hat no ienris rjocht op in ansicht fan it lokale godshûs. De fotograaf naam de foto fan de Keatsebaen ôf, de wei wêr’t oant likernôch 1900 noch op keatst waard en wêr’t ek it no opdoeke gemeentehûs oan stiet.

Utjouwer fan de ansicht wie de winkelman Symon van der Meer. It wie der ien út in searje fan minstens trije, fraai ynkleure en elts mei it opskrift ‘Groet uit Wommels’. De anonime produsint die lykwols ek Symon syn konkurrint oan, de koperslagger en fytsmakker Jan Douma. Dy bestelde ek sa’n searje, mar mei spesifiker opskriften, bygelyks ‘Wommels / Weg naar Franeker’ en ‘Wommels / Noord Oostkant der Terp’.

In jiermannich letter kaam by Douma in twadde searje ansichten fan Wommels út, no yn swart-wyt en mei blyndruk. De ovale fotootsjes binne foarsjoen fan in sabeare houten list mei titelskyldsje en hoekbeslach. Produsint fan dy searje wie de Berlynske firma Stern & Schiele, dy’t in logootsje brûkte mei de letters SSB. De firma hie ek ôfnimmers yn oare plakken yn Fryslân, lykas Akkrum en Skearnegoutum.

Ek fan de trije Douma-kaarten fan dat type yn myn samling is der ien ferstjoerd oan Janke Runia. Dy kaart lit de Spannumerdyk sjen mei yn de fierte it tsjintwurdige kafee It Reade Hynder. Hy is ôfstimpele op 13 july 1913 en de ôfstjoerder ûndertekenet syn boadskip folút. It giet om Janke har jongere broer Pieter Runia (1888–1962). Hy skriuwt:

    Gel. Z. [= Geliefde Zuster]
    Ik ben hier goed en wel aangekomen, en vond de familie hier in goeden welstand. Leendert is zoo goed en die slaapt ook best. Jeltje wou hebben dat ik allemaal nieuws zou schrijven, maar dat is te gek want ik kom immers morgenvroeg thuis. Gegroet van allen.
    P L Runia.

‘Jeltje’ is Jeltje Renzema, mei wa’t Pieter yn 1912 troud wie. ‘Leendert’ is harren earste soantsje; der soenen noch trije bern folgje. Lykas syn heit siet Pieter yn de ierappels. Hy en syn broer Anne wienen beide firmant fan de yn 1919 oprjochte hannelsferiening Cultura, wêr’t Berltsumer en Bitgumer ierappelbouwers út de famyljes Braaksma, Hettema, Runia en Van der Schaaf yn gearwurken.

Mûlk wie Pieter ek de skriuwer fan it earste blokje tekst op de yn 1910 ferstjoerde kaart. It hânskrift liket net alhiel oerien te kommen mei dat op de kaart út 1913, mar it brûkte skriuwark is dan ek ferskillend. Yn alle gefallen hat Janke de kaartsjes fan har famylje goed bewarre.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XIX

Emily Dickinson, 442

 
Ik sjoch dy better - yn de Nacht -
Ljocht nedich haw Ik net -
Dy leavje - is in Prismaglês -
Oertreft it Fiolet -

Ik sjoch dy better troch de Tiid
Dy’t him dertusken wrot -
In Kompelslampe - is genôch -
En ban de Mynskacht fuort -

It bêst sjoch Ik Dy - yn it Grêf -
Syn Skotsjes glimme op -
Hiel roazich - fan it Ljocht dat Ik,
Foar Dy, heech holden haw -

Wa hat Ferlet fan Dei -
Waans Nacht - in Sinne - sa yn baarnt -
As toevet sy - oan ien Tried wei -
By de Meridiaan?

 

I see thee better - in the Dark -
I do not need a Light -
The Love of Thee - a Prism be -
Excelling Violet -

I see thee better for the Years
That hunch themselves between -
The Miner’s Lamp - sufficient be -
To nullify the Mine -

And in the Grave - I see Thee best -
It’s little Panels be
A’glow - All ruddy - with the Light
I held so high, for Thee -

What need of Day -
To Those whose Dark - hath so - surpassing Sun -
It deem it be - Continually -
At the Meridian?

 

F442 (J611). Ofbyldings: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA. YouTube: Josephine Foster, ‘I see thee better in the Dark’, 2009 [net near beskikber, 25-05-2018].

Posted in Emily Dickinson | Tagged , | Comments Off on Emily Dickinson, 442

Emily Dickinson, 152

 
It wie sa’n lytse, lytse boat -
Hy driuwke yn de baai!
It wie sa’n hoaske, hoaske see -
Dy wonk him - Kom mar mei!

It wie sa’n ropske, ropske weach -
Dy slikke ’m fan de Ree -
Gjin steatlik sylskip hie it troch -
Myn skûtsje, it wie wei!

 

’Twas such a little - little boat
That toddled down the bay!
’Twas such a gallant - gallant sea
That beckoned it away!

’Twas such a greedy, greedy wave
That licked it from the Coast -
Nor ever guessed the stately sails
My little craft was lost!

 

F152 (J107). Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 152

Emily Dickinson, 881

 
Ik woe Har moetsje by myn Komst -
De Dea - hie ek dat plan -
Mar Him - wie ’t slagge - liket it -
En Ik - Ik wie ferslein -

Ik woe Har sizze wat in Langst
Ik hie nei dat momint -
Mar soks hie Har de Dea al sein -
En fuort wie sy, mei Him -

No - dwaal Ik om - dat is myn Stee -
Koe Ik my deljaan - ’t wie
In geunst ferliend troch in Orkaan
Oan Heugenis - en My -

 

I meant to find Her when I Came -
Death - had the same design -
But the Success - was His - it seems -
And the Discomfit - Mine -

I meant to tell Her how I longed
For this specific time -
But Death had told Her so the first -
And she had fled, with Him -

To wander - now - is my Abode -
To rest - To rest would be
A privilege of Hurricane
To Memory - and Me -

 

F881 (J718)

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 881

Poste restante XVIII

    ‘Lok en Seine yn ’t Nije Jier.’ (b.), ±1910–1913. Kleuredruk, blyndruk, boekdruk, 138×89 mm. Sûnder fermelding fan in útjouwer. Poststimpel De Gordyk 30-12-1913. Ferstjoerd oan Jitske en Sjoukje Hazewindus, Terwispel, troch ‘Jikke’.

Tusken advertinsjes foar krystkrânsen, sigaren en likeur yn stie yn it Nieuwsblad van Friesland fan 24 desimber 1904 in advertinsje mei de tekst: ‘Feinten en Fammen en oar jongfolk freegje oeral nei de nije Fryske nijjierskaerten.’ Mear net; gjin namme fan in útjouwer of winkelman. Dúdlik is de tekst al oer de doelgroep. De tafoeging ‘en oar jongfolk’ liket oerstallich, mar leit júst klam op de spesifike betsjutting dy’t ‘Feinten en Fammen’ hawwe kin: trouripe, of alteast frijgrage jongerein. De oanrikkemandearre nijjierskaarten moatte teksten hân hawwe dy’t op dy niche yn ’e merk tasnien wienen.

De hjirboppe ôfbylde nijjierskaart – printer en útjouwer ûnbekend – hat sa’n tekst. Yn in achtrigelich rymke wurdt de ûntfangster in ‘kruldrich’ feintsje tawinske, kreas om te sjen, fleurich fan sin en mei jild yn ’e bûse. De kaart waard op 30 desimber 1913 ferstjoerd oan de suskes Jitske en Sjoukje, dochters fan de Terwispeler timmerbaas Geert Hazewindus en syn frou Margjen Hoen. Trouryp koenen de famkes noch net neamd wurde, mar faaks seagen sy al temûk ris nei jonges om: Jitske wie goed fyftjin jier âld en Sjoukje krekt fjirtjin.

In oare kaart út deselde searje as dy fan Jitske en Sjoukje, ôfstimpele op 1 jannewaarje 1914, hat in rymke mei in algemiener strekking: de ûntfangers wurde oantrune om yn frede te libjen, elkoar tewille te wêzen en sljocht en rjocht te hanneljen, en fierders wurdt harren in goede nearing yn saken tawinske. Beide kaartsjes binne dekorearre mei pearse blomkes en mei rekwisiten en ornaminten yn goudkleur. De styl fan dy dekoraasje wiist op in oarsprong yn Dútslân. De kaarten binne – noch sûnder tekst – grif dêrwei nei Fryslân útfierd en troch in pleatslike ûndernimmer foarsjoen fan Fryske rymkes.

Dat barde faker. In nuver gefal is it kaartsje mei maaieklokjes en fierders inkeld de tekst ‘Lokkig Nijjier’ dat op 31 desimber 1913 ferstjoerd waard nei Jeltsje Deinum (1905–1973) yn It Heidenskip. Achterop stiet ‘Printed in Germany’ – dúdlikernôch in healfabrikaat foar de eksport. In mismatch tusken byld en tekst fertoant ek it kaartsje mei in wite roas yn kleurelitografy en in oars wol fermaaklik nijjiersrymke dat útjûn is troch Harm Albert Otter, dy’t in gruthannel hie yn Drachten. It eksimplaar yn myn samling waard ôfstimpele yn 1922. Achterop stiet in lyts logo, it blykt fan de firma Moriz & Barschall yn Neukölln (no in stedswyk fan Berlyn) te wêzen. Otter stalde tsien fan sokke kaartsjes gear en makke der reklame foar yn it Nieuwsblad van Friesland fan 14 novimber 1922.

De rymkes binne wierskynlik skreaun troch Harm Albert Otter sels. In jiermannich letter soe Otter de produksje fan syn nijjierskaartsjes hielendal yn eigen hân hâlde: hy makke sels de rymkes en liet de plaatsjes tekenje troch syn omkesizzer Jan Otter. Dy kaartsjes, printe yn ien kleur yn raster, wienen grif goedkeaper en ferkochten faaks better as de lúkse kaartsjes út Dútslân. Otter hie nocht oan ferskes meitsjen. Tusken 1928 en 1931 pleatste er yn it Nieuwsblad van Friesland ferskate advertinsjes foar salve of hoastdrank mei smoute rymkes yn sawol it Hollânsk as it Frysk. In foarbyld:

    In hiel âld wyfke to Súmar
    Dy hoaste skriklik, sims wie ’t bar;
    De âlde siel dy hieme sa
    Soks koe it neare boarst net ha.
    Hja hat lykwols it middel foun
    En krijt in klokje elke joun,
    Det makket hjar it boarst sa rom
    En is jouns dalik yn ’e slom.

De namleaze advertearder yn 1904 en Harm Albert Otter yn 1922 wienen oars net de earsten dy’t nijjierskaarten mei Fryske rymkes op ’e merk brochten. Waling Dykstra skreau om 1900 hinne al ferskes foar nijjierskaartsjes dy’t er sels útjoech. Bazarhâlder Gerhardus Aris Zwart fan De Jouwer advertearre yn 1902 mei ‘Fryske Nijjierskaerten mei tige grappige spreukjes’. En yn 1905 skreau Cornelis Wielsma nijjiersrymkes en oare ferskes foar in rige fan fyftich ansichten mei doarps- en stedsgesichten dy’t ferskynden by Van der Spoel & Co. yn Grou.

Ek warber op dit mêd wienen de bruorren Brouwer op It Hearrenfean. Yn 1909 brochten sy in searje fan tolve nijjierskaarten út mei Fryske ferskes ‘tapasselik for feint en faem, pake en beppe, omke en moeike ens.’ Yn 1917 folge by G. Brouwer en Soan in rige fan tweintich mei opnij ‘tapasselike ferskes’, skreaun troch Sjouke de Zee. De kaarten út 1909 kosten, krekt as dy fan Zwart fan De Jouwer, in stoer it stik; yn 1917 wie de priis fjouwer sinten. In moai ferskaat oan Fryske nijjierskaarten út earder en letter tiid wie yn 1983 te sjen yn in útstalling fan it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaesjesintrum yn Ljouwert. De Leeuwarder Courant wijde dêr doe in hiele side oan.

Werom nei de suskes Jitske en Sjoukje. Binne der yn 1914 by harren yndie noch ‘kruldrige’ feintsjes lânskommen, sa’t Jikke, grif in freondintsje, harren tawinske? Dy feintsjes wienen dan yn alle gefallen gjin trochsetters. Jitske Hazewindus (1898–1979) gong pas op har 36ste in houlik oan, mei Hendrik van der Velde (1897–1961), in timmerman, krekt as har heit. Sjoukje Hazewindus (1899–1979) is nea troud.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XVIII

Emily Dickinson, 1609

 
Wa’t ûnder - net de Himel fynt -
Rint him ek boppe mis -
Want Ingels hiere ’t Hûs nêst dynt,
Wêr’t ek dyn Thús mar is -

 

Who has not found the Heaven - below -
Will fail of it above -
For Angels rent the House next our’s,
Wherever we remove -

 

F1609 (J1544). Ofbylding: bryfke fan Dickinson oan har tantesizzer Martha Dickinson en dy har freondintsje Sally Jenkins. ‘If ever the World should frown on you - he is old you know - give him a Kiss, and that will disarm him - if it dont - tell him from me, Who has not found […] Lovingly, Emily.’ The Pierpont Morgan Library, New York.

Posted in Emily Dickinson | Tagged , , | Comments Off on Emily Dickinson, 1609