Poste restante XXI

    PRINSENTUIN.’ (l.û.),LEEUWARDEN.’ (r.û.), ±1900–1902. Ljochtdruk, kleurelitografy, 94×141 mm. Utjûn troch P. Spijker (Firma S. Smeding), Ljouwert. Poststimpels Ljouwert-stasjon 27-12-1902 en Boalsert 27-12-1902. Ferstjoerd oan Titia Baron, Boalsert, troch ‘Toos Pl’.

 
Op 1 jannewaarje 1900 naam Pieter Spijker (1851–1911), hikke en tein yn Ljouwert, offisjeel de boek-, kantoar- en keunsthannel fan de twa jier earder ferstoarne Sytze Smeding oer. Dy saak stie oan de Koarnmerk L 221 (no Foarstreek 23), hoeke Woartelhaven. Spijker hanthavene de namme ‘Firma S. Smeding’ en skreau oer himsels yn de Leeuwarder Courant: ‘Met dank aan allen voor het genoten vertrouwen in genoemde Firma, hoopt hij dat vertrouwen zich verder waardig te maken en beveelt hij zich beleefd in ieders gunst aan.’

Sytze Smeding hie yn syn tiid it winkeloanbod útwreide mei eigen útjeften, lykas de ienakter Oan de sédyk (1881) fan Pieter Jelles Troelstra en Het kaatsspel uitgelegd door de secretarissen van de Leeuwarder Kaatsvereeniging ‘Greate Hantsje’ (1886). Pieter Spijker smiet it oer in oare boech. Hy lei him ta op it útjaan fan wat tusken 1900 en 1910 in hype wurde soe: ansichtkaarten.

Spijker brocht gewoane én lúkse ansichten op ’e merk. Sân kipe derút. Se toane de Prinsetún, it Stedhûs, it Paleis fan Justysje, de Beurs, it tsjintwurdige restaurant De Koperen Tuin, de Willemskade en uteraard de Aldehou. It binne de kleurige en fleurige, litografearre kaders mei jugendstil-achtige ornaminten dy’t dy sân ansichten bysûnder meitsje. De ornaminten binne oanfolle mei tafrieltsjes yn de trant fan de Haachske Skoalle: in skulpefisker mei hynder-en-wein, twa froulju op it strân, in molkfaam mei kij, in man mei in hûnekarre, in bomskûte op see en twaris in mûne.

Yn minstens ien gefal giet it om in direkte ûntliening. De mûne op de kaart mei de Beurs is neffens my oerdúdlik kopiearre nei (in reproduksje fan) it skilderij In de maand juli fan Constant Gabriël út 1888, dat in jier letter oankocht waard troch it Rijksmuseum. Hat de dekorateur fan de ansichten dêr yn it Rijksmuseum skilderijen neisketst foar syn tafrieltsjes? Oannimliker is it dat hy syn foarbylden helle út in tydskrift of katalogus. Wa’t de kaarten dekorearre en wa’t se printe hat, is net bekend. Sjoen de aard fan de tafrieltsjes binne se grif besteld binnen Nederlân en net, sa’t yn de begjintiid fan de ansichtkaart ek gauris barde, yn Dútslân.

Pieter Spijker wie net de iennichste dy’t dit type kaarten meitsje liet. Ansichten mei identike kaders en mei byskriften yn in oerienkomstich lettertype en korps ken ik ek út Amsterdam, Grins, Haarlem en Rotterdam. Guon foto’s op de kaarten fan Spijker binne nammers faker brûkt. Sa komme wy de foto fan de Beurs ek tsjin op hiel oars foarmjûne kaarten dy’t útbrocht binne troch N.J. Boon yn Amsterdam en S.A. Markus yn Ljouwert.

De kaart boppe-oan dit blogje waard yn 1902, grif troch in freondintsje, ferstjoerd oan de doe fjirtjinjierrige Titia Baron. Sy wie berne yn Ljouwert op 11 juny 1888 as dochter fan Sicco Baron en Dieuwke Fennema. It kaartsje gong op ’e post nei Boalsert, dêr’t Titia útfanhuze by de beppe nei wa’t se ferneamd wie, Tietje Sieperda, widdo fan juwelier Jan Fennema. Titia har heit wie direkteur fan de Ljouwerter ambachtsskoalle. De yn 1905 realisearre nijbou oan de Menno van Coehoornstrjitte hie er syn libbenswurk fan makke, soe Titia letter ferklearje. Doe’t keninginne Wilhelmina yn 1905 Fryslân oandie, brocht sy ek in besite oan dy nije ambachtsskoalle. Titia mocht har doe in boeketsje oanbiede.

Titia gong nei de hbs en learde dêrnei ta ûnderwizeres. Yn 1913 troude sy mei de ykmaster Johannes Reinhard van Beek (1887–1968), mei wa’t se twa bern krige. Yn 1920 ferfearen se nei Nederlânsk-Ynje, wêr’t Johannes holp by it opsetten fan it ykwêzen. Fan 1927 oant 1952 wie er direkteur fan de IJkkring Noord-Holland. Ek waard er beneamd ta lektor oan de Technische Hoogeschool yn Delft. De húshâlding wenne yn dy snuorje yn Haarlem. Nei Johannes syn pinsjonearring strutsen hy en Titia del yn Huize Het Oosten yn Bilthoven.

Mar Ljouwert liet Titia net los. Sy wie abonnearre op ’t Kleine Krantsje, it advertinsjeblêd fan Fenno Schoustra fol praatsjes-mei-plaatsjes oer âld-Ljouwert, en stjoerde oant op hege leeftyd lêzersreaksjes nei de redakteur. ‘Moe en uitziend naar het einde’, sa’t har deaberjocht meidielt, ferstoar Titia Baron yn Bilthoven op 20 desimber 1989 yn de âldens fan 101 jier.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XXI

Elizabeth Bishop, Sestina

 
Sestina

Septimberrein falt op it hûs.
Yn de keuken sit de âlde beppe
te skimerjen mei it bern
nêst it Lytse Wûnder Fornús,
sy lêst de mopkes foar út it almenak,
laket, praat, ferstoppet sa har triennen.

Sy tinkt dat de moesson fan har triennen
en de slachrein op it dak fan it hûs
beide foarsein wienen troch it almenak
mar inkeld bekend binne oan in beppe.
De izeren tsjettel sjongt op it fornús.
Sy snijt wat bôle en seit tsjin it bern:

’t Is no tiid foar tee; mar it bern
sjocht hoe’t lytse hurde tsjetteltriennen
as gekken dûnsje op it hite swarte fornús,
krekt sa’t de rein grif ek dûnset op it hûs.
Se rommet wat, de âlde beppe,
en hinget it snoade almanak

op oan syn toutsje. It almenak
sweeft heal iepen boppe it bern,
sweeft as in fûgel boppe de âlde beppe
en har teekopke fol donkerbrune triennen.
Sy rillet en fynt, dat seit se, it hûs
mar skrousk, leit hout by yn it fornús.

It moast sa wêze, seit it Wûnder Fornús.
Ik wit wat ik wit, seit it almenak.
Mei krytsjes tekenet it bern in steech hûs
en in bochtich paad. Dan set it bern
der in man yn mei knopen as triennen
en lit it grutsk sjen oan de beppe.

Mar heimlik, wylst de beppe
drok dwaande is mei it fornús,
falle der moantsjes del as triennen
fan tusken de siden fan it almenak
middenyn it blomperk dat it bern
mei soarch oanlein hat foar it hûs.

Tiid en plantsje triennen, seit it almenak.
De beppe sjongt foar it wûndere fornús
en it bern tekenet noch sa’n ûngrûnber hûs.

 

Sestina

September rain falls on the house.
In the failing light, the old grandmother
sits in the kitchen with the child
beside the Little Marvel Stove,
reading the jokes from the almanac,
laughing and talking to hide her tears.

She thinks that her equinoctial tears
and the rain that beats on the roof of the house
were both foretold by the almanac,
but only known to a grandmother.
The iron kettle sings on the stove.
She cuts some bread and says to the child,

It’s time for tea now; but the child
is watching the teakettle’s small hard tears
dance like mad on the hot black stove,
the way the rain must dance on the house.
Tidying up, the old grandmother
hangs up the clever almanac

on its string. Birdlike, the almanac
hovers half open above the child,
hovers above the old grandmother
and her teacup full of dark brown tears.
She shivers and says she thinks the house
feels chilly, and puts more wood in the stove.

It was to be, says the Marvel Stove.
I know what I know, says the almanac.
With crayons the child draws a rigid house
and a winding pathway. Then the child
puts in a man with buttons like tears
and shows it proudly to the grandmother.

But secretly, while the grandmother
busies herself about the stove,
the little moons fall down like tears
from between the pages of the almanac
into the flower bed the child
has carefully placed in the front of the house.

Time to plant tears, says the almanac.
The grandmother sings to the marvelous stove
and the child draws another inscrutable house.
 

 
 
Ut Questions of Travel, 1965. Ofbylding: in lytse Marvel Stove (merknamme), bedoeld as boartersguod of miniatuer-ferkeapmodel, om 1900 hinne makke.

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged | Comments Off on Elizabeth Bishop, Sestina

E.E. Cummings, ‘yn Krekt-maitiid’

 
yn Krekt-
maitiid          as de wrâld modder-
lekker is en de lytse
manke ballonneman

floitet          fier          en smel

dan komme knillesenboele
oandraven by knikkerts en
piraten wei en is’t
maitiid

as de wrâld puozze-prachtich is

en de mâle
âlde ballonneman floitet
fier          en          smel
dan komme lysenannabel oandûnsjen

by hinkhok en springtou wei en

’t is
maitiid
en
      de

           bokkepoatige

ballonneMan          floitet
fier
en
smel

 

in Just-
spring          when the world is mud-
luscious the little
lame balloonman

whistles          far          and wee

and eddieandbill come
running from marbles and
piracies and it’s
spring

when the world is puddle-wonderful

the queer
old balloonman whistles
far          and          wee
and bettyandisbel come dancing

from hop-scotch and jump-rope and

it’s
spring
and
        the

               goat-footed

balloonMan          whistles
far
and
wee

 

Ut Tulips and Chimneys, 1923. YouTube: Crom Saunders set ‘in Just-’ oer yn American Sign Language.

Posted in E.E. Cummings | Tagged , | Comments Off on E.E. Cummings, ‘yn Krekt-maitiid’

Elizabeth Bishop, In hiele keunst

 
In hiele keunst

De keunst fan it ferliezen falt te learen;
sa’n protte dingen lykje foarbestimd
om wei te reitsjen – dat is te fernearen.

Mis daagliks wat. Wen oan it misbetearen
ast kaaien kwyt bist, tiid fergriemd ferrint.
De keunst fan it ferliezen falt te learen.

Train dan yn ferlies dat tanimt, alle kearen:
fan plakken, nammen, wêr’t dyn reis omtrint
nei ta soe. Neat hjirfan kinst net ferneare.

Mem har haloazje? Fuort. En sjoch! alearen
hie ’k twa-, nee trijeris sa’n fijne went.
De keunst fan it ferliezen falt te learen.

’k Ferlear leaflike stêden; twa rivieren,
wat riken dy’t ik hie, in kontinint.
Ik mis se, mar it wie wol te fernearen.

– Sels as ik dy ferlies (skelmsk lûd, gebearten
my leaf) haw ik net liigd. ’t Is evidint,
ferlieze is gjin keunst hiel dreech te learen
al tinkst, ik kin (Skriuw op!) kin ’t net ferneare.

 

One Art

The art of losing isn’t hard to master;
so many things seem filled with the intent
to be lost that their loss is no disaster.

Lose something every day. Accept the fluster
of lost door keys, the hour badly spent.
The art of losing isn’t hard to master.

Then practice losing farther, losing faster:
places, and names, and where it was you meant
to travel. None of these will bring disaster.

I lost my mother’s watch. And look! my last, or
next-to-last, of three loved houses went.
The art of losing isn’t hard to master.

I lost two cities, lovely ones. And, vaster,
some realms I owned, two rivers, a continent.
I miss them, but it wasn’t a disaster.

—Even losing you (the joking voice, a gesture
I love) I shan’t have lied. It’s evident
the art of losing’s not too hard to master
though it may look like (Write it!) like disaster.

 

Ut Geography III, 1976. YouTube: ‘One Art’ foardroegen troch Jessica Oyelowo.

Posted in Elizabeth Bishop | Tagged , | Comments Off on Elizabeth Bishop, In hiele keunst

Poste restante XX

    ‘Gorredijk,’ (m.û.), ±1898–1900. Ljochtdruk yn blaugrien, 90×139 mm. Utjûn troch Roel Kiemstra, De Gordyk. Poststimpels De Gordyk 29-05-[1900] en It Hearrenfean 2[9]-05-[1900]. Ferstjoerd oan Tietje de Boer, It Hearrenfean, troch Rigtje Gerritsma.

    Beste Tiet van harte geluk met den goeden uitslag van uw examen. Hoe blij ik ben T[iet] kan ik u niet schrijfen, maar t hart gevoeld zulks te meer, ook uwe zusters en verdere familie eveneens geluk. Hoezee voor deez dag.
    Terwispel 29 Mei 1900 vele Groeten u o
    [om] en T[ante] w[ytze] en Rigtje.
    Waar gister mijn gedachten waren steeds bij u.

It hie der blykber om spand, mar hoezee, de flagge koe út: Tytsje de Boer wie slagge! Mar wêrfoar of as wat? De Leeuwarder Courant fan 29, De Tijd fan 30 en Het Nieuws van den Dag fan 31 maaie 1900 jouwe it antwurd: neffens dy kranten hie in Hearrenfeanster juffer T. de Boer (de LC en De Tijd skriuwe by fersin ‘T. de Roer’) op 28 maaie yn Ljouwert de akte foar it leger ûnderwiis helle. In dei letter foege sy dêr noch de oantekening foar ‘Vrije en orde-oefeningen’, gymnastyk dus, oan ta. Goed trije moanne earder hie in juffer T. de Boer fan It Hearrenfean yn Swol al de oantekening ‘Nuttige handwerken’ helle. It kin net oars of it giet om Tytsje de Boer, dy’t út Terwispel wei sa hertlik lokwinske waard mei in moaie ansicht fan De Gordyk.

De achttjinjierrige Tytsje wie doe al tsien jier wees. Sy wie berne op 22 juny 1881 yn Boppeknipe as dochter fan Siebe de Boer en Joukje Gerritsma, hie twa âldere suskes, Tryntsje en Sytske, en krige der yn 1883 noch in jonger suske by, Richtsje. Noch gjin fjouwer moanne nei de berte fan Richtsje ferstoar mem Joukje, 25 jier âld. Heit Siebe gong yn 1886 in twadde houlik oan, mei Wimke Nijenhuis, mar kaam yn 1890 ek te ferstjerren. De fjouwer famkes krigen doe harren pake oan memmekant as fâd en tinklik hawwe se allegearre by pake en beppe – Gerrit Johannes Gerritsma en Sytske Kornelis Nijdam – in nij ûnderdak fûn. Dy hienen in pleats yn It Mar, in buorskip by It Hearrenfean, en wienen bern wend: sels hienen se der njoggen krigen.

Ien fan dy njoggen wie de ôfstjoerder fan de ansicht: tante Richtsje Gerritsma, dy’t yn 1895 troud wie mei Wytze van der Sluis. In groepsfoto út likernôch 1920 dêr’t Richtsje op stiet, mei earizer en floddermûtse, is opnommen yn de Van der Sluis-genealogy gearstald troch Pytsje van der Sluis en Reitze Jonkman. Richtsje en Wytze buorken yn Terwispel. It hie dan ek mear foar de hân lein as Richtsje har nicht in plaatsje fan Terwispel yn stee fan De Gordyk stjoerd hie, mar dat koe net: de âldst bekende Terwispelder ansichten waarden pas om 1910 hinne útjûn.

Tytsje sil grif minstens sa bliid west hawwe mei har akte as tante Richtsje, mar se liket him net brûkt te hawwen. Oanwizings dat sy earne beneamd is ta ûnderwizeres haw ik net fûn. Faaks krige se wurk as húshâldster. Der is alteast in ‘T. de Boer’ út Boppeknipe dy’t yn july 1903 oan de Groningsche Kook- en Huishoudschool in diploma húshâlden helle. Yn 1908 troude Tytsje mei Klaas Wierda (1881–1938), boekhâlder, mei wa’t se twa bern krige. Tytsje wenne yn it lêst fan har libben yn Huize Klein Jagtlust yn it Oranjewâld, dat yn de jierren fjirtich, fyftich en sechtich fan de tweintichste ieu yn gebrûk wie as rêst- en herstellingsoarde. Dêr rekke Tytsje wei op 22 augustus 1960.

De ansicht dy’t tante Richtsje foar har útkeas, hat as byskrift inkeld ‘Gorredijk,’ – mei komma. Gjin setflater, dy komma, oare ansichten fan Kiemstra hawwe eksakt itselde byskrift, bedoeld om der in datum op folgje te litten, sa’t men dat wend wie fan foarprinte briefpapier. De ansicht lit de N.O. Dubbelestraat sjen, it diel noardeastlik fan de brêge fan wat no Haadstrjitte hjit. It sicht is rjochting Terwispel. Links lizze rails; De Gordyk hie doetiids in tramferbining mei Drachten en It Hearrenfean. Oan de gevel rjochts hingje twa huoddedoazen en is in boerd fêstmakke mei de tekst ‘S. DE JONG MODES’. Dy saak stie sawat op it plak dêr’t no yn konfeksjenijbou de iepenbiere bibleteek húsfeste is.

De útjouwer fan de ansicht, Roel Kiemstra (1830–1912), wie yn de fuotleasten fan syn jong ferstoarne heit trêde en kûper wurden, mar dreau ek in drukkerij en útjouwerij. Sûnt 1869 liet er it wykblêd Nieuwsblad Opsterland ferskine, yn de folksmûle ‘It Kiemke’ neamd. Ek joech er lichtfuottich Frysktalich toanielwurk út, dat er sels skreau. In suksesnûmer waard de klucht ’t Kjeallefel en ’t lotterybriefke, dat foar it earst ferskynde by Aris Gerhardus Zwart op ’e Gordyk yn 1868. Kiemstra liet sels trije werprintingen folgje, de lêste yn 1908. Op it omslach fan syn twadde klucht, Baes Brand út 1865 – trije jier opnij yn it ljocht jûn ûnder de titel De klearmaker Brand – sette er mei gefoel foar marketing ‘tròch de skriver fen ’t “Kjellefel”’.

Kiemstra hie yn ’e rekken dat der fraach nei Frysktalich folkstoaniel wie. Al sûnt 1853 wie er in aktyf lid fan de Gordykster freonerûnte Door Oefening Volmaakter, dy’t foaral oan ferdivedearjend toaniel die (al waarden der ek wol lêzingen holden; sels spruts Kiemstra bygelyks oer ‘Arbeid en Kapitaal’ en ‘Commune en Werkliedenvereeniging’). Dat Kiemstra liet it net by twa kluchten. Nei ’t Kjeallefel en Baes Brand folgen noch Heechmoet komt foar de fal (1867), De stik’ne skonk (1867), Hoe master in wîf krîge (1874) en it Hollânsktalige De inkwartiering (1875). Yn hânskrift binne noch bewarre bleaun Wigle Skoenmakker en De kommies în de klem (Tresoar, Hs 482 en Hs 573).

In warber man dus, dy Roel Kiemstra. Oare publikaasjes dy’t fan syn parse kamen, wienen it foardrachteboekje Fen alles sa hwet (1881) fan syn sosjalistyske doarpsgenoat Geart Lourens van der Zwaag en de brosjuere Christendom en socialisme (1893) fan de teolooch Hendrik Thoden van Velzen, dy’t in jiermannich dûmny op ’e Gordyk west hat. En last but not least brochten Kiemstra en de fuortsetters fan syn saak tsientallen prachtige ansichten fan De Gordyk en omkriten op ’e merk.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XX

Emily Dickinson, 933

 
Wêrom’t de Klok liedt? freegje Ik -
“Om’t der in Siel nei Boppen is”
Wurdt op ferweesde toan my sein -
Is Himel dan in Finzenis?

In Klok dy’t liedt oant elkien wit
Dat der in Siel no Boppe is
Soe neffens my - mear passe by
It bringen fan Goed Nijs -

 

Of Tolling Bell I ask the cause?
“A Soul has gone to Heaven”
I’m answered in a lonesome tone -
Is Heaven then a Prison?

That Bells should ring till all should know
A Soul had gone to Heaven
Would seem to me - the more the way
A Good News should be given -

 

F933 (J947). Ofbylding: Amherst College Library, Emily Dickinson Collection, 91.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 933

E.E. Cummings, ‘wein (is) jend’

 
wein
(is)
jend

de sy fan de
see
ûn

der in wa
in hy in moanne in
merakel út

it swart wei dat wat
fan ien dyk ljept flugge
wriggellodderjende ljochts

jende nacht
merje wêrs
a n

newaekmarjaelk
jend(dûns)jend
sils&wieën

 

moan
(is)
ing

the she of the
sea
un

der a who
a he a moon a
magic out

of the black this which of
one street leaps quick
squirmthicklying lu

minous night
mare som
e w

hereanynoevery
ing(dance)ing
wills&weres

 

Ut 50 Poems, 1940

Posted in E.E. Cummings | Tagged | Comments Off on E.E. Cummings, ‘wein (is) jend’

Wallace Stevens, De gong fan in partikulariteit

 
De gong fan in partikulariteit

Hjoed krite de blêden, hingjend oan swypkjende tûken,
Dochs wurdt it winterske neat in bytsje minder.
It sit noch fol sniekontoer en iiskûleur.

De blêden krite… Men hâldt ôf en heart inkeld it kriten.
It is in drok kriten, dat immen oars oangiet.
En al seit men dat men diel útmakket fan alles,

Der is in konflikt, der is wjerstân mei muoid,
En diel útmeitsje is in ynspanning dy’t ôfnimt:
Men fielt it libben fan wat no ienris libben jout.

De blêden krite. It is net in kriten fan himelsk achtslaan,
Of it pûsten fan karbûstige helden, of minsklik kriten.
It is it kriten fan blêden dy’t net oan harsels ûntstige,

By brek oan fantasia, sûnder mear betsjutting as:
Sy binne yn it finale finen fan it ear, yn it ding
Sels, oant einlings it kriten echt nimmen oangiet.

 

The Course of a Particular

Today the leaves cry, hanging on branches swept by wind,
Yet the nothingness of winter becomes a little less.
It is still full of icy shades and shapen snow.

The leaves cry . . . One holds off and merely hears the cry.
It is a busy cry, concerning someone else.
And though one says that one is part of everything,

There is a conflict, there is a resistance involved;
And being part is an exertion that declines:
One feels the life of that which gives life as it is.

The leaves cry. It is not a cry of divine attention,
Nor the smoke-drift of puffed-out heroes, nor human cry.
It is the cry of leaves that do not transcend themselves,

In the absence of fantasia, without meaning more
Than they are in the final finding of the ear, in the thing
Itself, until, at last, the cry concerns no one at all.

 

Foar it earst publisearre yn The Hudson Review, foarjier 1951.

Posted in Wallace Stevens | Tagged | Comments Off on Wallace Stevens, De gong fan in partikulariteit

Emily Dickinson, 1121

 
De Loft is leech - it Swurk ûnhuer.
In Snieflok Underweis
Is dwers - moat troch in Karrespoar
Of lâns in Keet syn Reis?
Ien kaam in Skrale Wyn op ’t Sear
Dy seurt no bûten Roai
Somtiids, as Us, wurdt de Natuer
Betrape sûnder Toai -

 

The Sky is low - the Clouds are mean.
A Travelling Flake of Snow
Across a Barn or through a Rut
Debates if it will go -
A Narrow Wind complains all Day
How some one treated him
Nature, like Us is sometimes caught
Without her Diadem -

 

F1121 (J1075)

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 1121

Poste restante XIX

    ‘Groet uit Wommels’ (l.b.), 1907. Ljochtdruk, 88×139 mm. Utjûn troch Symon van der Meer, Wommels, nû. 07 19608. Poststimpels Wommels 27-12-1910 en Berltsum 27-12-1910. Ferstjoerd oan Janke Runia, Berltsum, troch Yfke Wassenaar en twa oaren.

    Waarde Ouders & Zuster.
    Daar wij Zaterdagavond laat aankwamen en het toen allemaal drukte was, waren wij niet eerder in staat U bericht te doen. Wij zijn dan na een goede reis hier aangekomen en hebben het hier goed en best naar den zin. We zijn van plan om Woensdag weer thuis te komen. Het is met ons allen wel.

    Och Janke we moeten ze maar harden tot Woensdag want de jongelui zijn zoo groen als gras ze zijn zoo zoet als koek zoo zacht als f [l]uweel, ge kunt het U niet voorstellen. Kom maar gauw eens aan dan zullen we U wel een en ander vertellen

    De jongens moeten ook eens schrijven hoor. Moeder.

Ieuwenlang wie it greiddoarp Wommels haadplak fan de gritenij en letter de gemeente Hinnaarderadiel. By de fúzje mei Baarderadiel yn 1984 ferlear it Baarderadielster haadplak Mantgum de striid om de hegemony en waard Wommels haadplak fan it nije Littenseradiel. Mar ek de gemeente dy’t as de feilichste fan Nederlân gou, is opoffere oan de goarre fan de skaalfergrutting: mei yngong fan 2018 is Littenseradiel opknipt en ferparte oer de gemeenten Ljouwert, Súdwest-Fryslân en De Waadhoeke. Wommels falt no ûnder it fiere, stedske Snits.

De ansicht hjirboppe lit in stikje Wommels yn better tiden sjen. De kaart waard yn 1910 tastjoerd oan Janke Runia (1884–1954), it op ien nei jongste bern fan de Berltsumer Leendert Runia, dy’t yn de akten te boek stiet as ‘gardenier’ en ‘koopman’, en syn frou Yfke Wassenaar. De lêste wie ien fan de trije ôfstjoerders fan de kaart. Yfke foege inkeld it prigelige rigeltsje oerdwers ta, dat einiget mei ‘Moeder’. It earste blokje tekst is, sjoen de oanhef, fan in broer of sus fan Janke, en it twadde blokje liket fan immen te wêzen by wa’t Yfke en dy anonime broer of sus útfanhuzen. Faaks giet it om Yfke har âldste dochter, Trijntje Runia (1873–1944), dy’t yn 1896 troud wie mei de Wommelser ‘manufacturier’ Rients Miedema.

Janke sels troude pas op har fjirtichste en wenne oant dy tiid ta by har âlden. Op de nijsgjirrige website Erfgoed Fundaasje fûn ik in foto fan har fan fóar har houlik. Janke draacht foar de gelegenheid Fryske klaaiïng; neffens de website wie dat nei alle gedachten ‘yn it ramt fan ’e setierdappelpromoasje’.

De ansicht dy’t Janke yn 1910 tastjoerd krige, is makke yn 1907, sa’t bliken docht út de koade dy’t op de achterkant printe is. Ofbylde is de Wommelser tsjerke – lang net de moaiste yn de omkriten, mar elts doarp hat no ienris rjocht op in ansicht fan it lokale godshûs. De fotograaf naam de foto fan de Keatsebaen ôf, de wei wêr’t oant likernôch 1900 noch op keatst waard en wêr’t ek it no opdoeke gemeentehûs oan stiet.

Utjouwer fan de ansicht wie de winkelman Symon van der Meer. It wie der ien út in searje fan minstens trije, fraai ynkleure en elts mei it opskrift ‘Groet uit Wommels’. De anonime produsint die lykwols ek Symon syn konkurrint oan, de koperslagger en fytsmakker Jan Douma. Dy bestelde ek sa’n searje, mar mei spesifiker opskriften, bygelyks ‘Wommels / Weg naar Franeker’ en ‘Wommels / Noord Oostkant der Terp’.

In jiermannich letter kaam by Douma in twadde searje ansichten fan Wommels út, no yn swart-wyt en mei blyndruk. De ovale fotootsjes binne foarsjoen fan in sabeare houten list mei titelskyldsje en hoekbeslach. Produsint fan dy searje wie de Berlynske firma Stern & Schiele, dy’t in logootsje brûkte mei de letters SSB. De firma hie ek ôfnimmers yn oare plakken yn Fryslân, lykas Akkrum en Skearnegoutum.

Ek fan de trije Douma-kaarten fan dat type yn myn samling is der ien ferstjoerd oan Janke Runia. Dy kaart lit de Spannumerdyk sjen mei yn de fierte it tsjintwurdige kafee It Reade Hynder. Hy is ôfstimpele op 13 july 1913 en de ôfstjoerder ûndertekenet syn boadskip folút. It giet om Janke har jongere broer Pieter Runia (1888–1962). Hy skriuwt:

    Gel. Z. [= Geliefde Zuster]
    Ik ben hier goed en wel aangekomen, en vond de familie hier in goeden welstand. Leendert is zoo goed en die slaapt ook best. Jeltje wou hebben dat ik allemaal nieuws zou schrijven, maar dat is te gek want ik kom immers morgenvroeg thuis. Gegroet van allen.
    P L Runia.

‘Jeltje’ is Jeltje Renzema, mei wa’t Pieter yn 1912 troud wie. ‘Leendert’ is harren earste soantsje; der soenen noch trije bern folgje. Lykas syn heit siet Pieter yn de ierappels. Hy en syn broer Anne wienen beide firmant fan de yn 1919 oprjochte hannelsferiening Cultura, wêr’t Berltsumer en Bitgumer ierappelbouwers út de famyljes Braaksma, Hettema, Runia en Van der Schaaf yn gearwurken.

Mûlk wie Pieter ek de skriuwer fan it earste blokje tekst op de yn 1910 ferstjoerde kaart. It hânskrift liket net alhiel oerien te kommen mei dat op de kaart út 1913, mar it brûkte skriuwark is dan ek ferskillend. Yn alle gefallen hat Janke de kaartsjes fan har famylje goed bewarre.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XIX