Emily Dickinson, 442

 
Ik sjoch dy better - yn de Nacht -
Ljocht nedich haw Ik net -
Dy leavje - is in Prismaglês -
Oertreft it Fiolet -

Ik sjoch dy better troch de Tiid
Dy’t him dertusken wrot -
In Kompelslampe - is genôch -
En ban de Mynskacht fuort -

It bêst sjoch Ik Dy - yn it Grêf -
Syn Skotsjes glimme op -
Hiel roazich - fan it Ljocht dat Ik,
Foar Dy, heech holden haw -

Wa hat Ferlet fan Dei -
Waans Nacht - in Sinne - sa yn baarnt -
As toevet sy - oan ien Tried wei -
By de Meridiaan?

 

I see thee better - in the Dark -
I do not need a Light -
The Love of Thee - a Prism be -
Excelling Violet -

I see thee better for the Years
That hunch themselves between -
The Miner’s Lamp - sufficient be -
To nullify the Mine -

And in the Grave - I see Thee best -
It’s little Panels be
A’glow - All ruddy - with the Light
I held so high, for Thee -

What need of Day -
To Those whose Dark - hath so - surpassing Sun -
It deem it be - Continually -
At the Meridian?

 

F442 (J611). Ofbyldings: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA. YouTube: Josephine Foster, ‘I See Thee Better In The Dark’, 2009.

Posted in Emily Dickinson | Tagged , | Comments Off on Emily Dickinson, 442

Emily Dickinson, 152

 
It wie sa’n lytse, lytse boat -
Hy driuwke yn de baai!
It wie sa’n hoaske, hoaske see -
Dy wonk him - Kom mar mei!

It wie sa’n ropske, ropske weach -
Dy slikke ’m fan de Ree -
Gjin steatlik sylskip hie it troch -
Myn skûtsje, it wie wei!

 

’Twas such a little - little boat
That toddled down the bay!
’Twas such a gallant - gallant sea
That beckoned it away!

’Twas such a greedy, greedy wave
That licked it from the Coast -
Nor ever guessed the stately sails
My little craft was lost!

 

F152 (J107). Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 152

Emily Dickinson, 881

 
Ik woe Har moetsje by myn Komst -
De Dea - hie ek dat plan -
Mar Him - wie ’t slagge - liket it -
En Ik - Ik wie ferslein -

Ik woe Har sizze wat in Langst
Ik hie nei dat momint -
Mar soks hie Har de Dea al sein -
En fuort wie sy, mei Him -

No - dwaal Ik om - dat is myn Stee -
Koe Ik my deljaan - ’t wie
In geunst ferliend troch in Orkaan
Oan Heugenis - en My -

 

I meant to find Her when I Came -
Death - had the same design -
But the Success - was His - it seems -
And the Discomfit - Mine -

I meant to tell Her how I longed
For this specific time -
But Death had told Her so the first -
And she had fled, with Him -

To wander - now - is my Abode -
To rest - To rest would be
A privilege of Hurricane
To Memory - and Me -

 

F881 (J718)

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 881

Poste restante XVIII

    ‘Lok en Seine yn ’t Nije Jier.’ (b.), ±1910–1913. Kleuredruk, blyndruk, boekdruk, 138x89 mm. Sûnder fermelding fan in útjouwer. Poststimpel De Gordyk 30-12-1913. Ferstjoerd oan Jitske en Sjoukje Hazewindus, Terwispel, troch ‘Jikke’.

Tusken advertinsjes foar krystkrânsen, sigaren en likeur yn stie yn it Nieuwsblad van Friesland fan 24 desimber 1904 in advertinsje mei de tekst: ‘Feinten en Fammen en oar jongfolk freegje oeral nei de nije Fryske nijjierskaerten.’ Mear net; gjin namme fan in útjouwer of winkelman. Dúdlik is de tekst al oer de doelgroep. De tafoeging ‘en oar jongfolk’ liket oerstallich, mar leit júst klam op de spesifike betsjutting dy’t ‘Feinten en Fammen’ hawwe kin: trouripe, of alteast frijgrage jongerein. De oanrikkemandearre nijjierskaarten moatte teksten hân hawwe dy’t op dy niche yn ’e merk tasnien wienen.

De hjirboppe ôfbylde nijjierskaart – printer en útjouwer ûnbekend – hat sa’n tekst. Yn in achtrigelich rymke wurdt de ûntfangster in ‘kruldrich’ feintsje tawinske, kreas om te sjen, fleurich fan sin en mei jild yn ’e bûse. De kaart waard op 30 desimber 1913 ferstjoerd oan de suskes Jitske en Sjoukje, dochters fan de Terwispeler timmerbaas Geert Hazewindus en syn frou Margjen Hoen. Trouryp koenen de famkes noch net neamd wurde, mar faaks seagen sy al temûk ris nei jonges om: Jitske wie goed fyftjin jier âld en Sjoukje krekt fjirtjin.

In oare kaart út deselde searje as dy fan Jitske en Sjoukje, ôfstimpele op 1 jannewaarje 1914, hat in rymke mei in algemiener strekking: de ûntfangers wurde oantrune om yn frede te libjen, elkoar tewille te wêzen en sljocht en rjocht te hanneljen, en fierders wurdt harren in goede nearing yn saken tawinske. Beide kaartsjes binne dekorearre mei pearse blomkes en mei rekwisiten en ornaminten yn goudkleur. De styl fan dy dekoraasje wiist op in oarsprong yn Dútslân. De kaarten binne – noch sûnder tekst – grif dêrwei nei Fryslân útfierd en troch in pleatslike ûndernimmer foarsjoen fan Fryske rymkes.

Dat barde faker. In nuver gefal is it kaartsje mei maaieklokjes en fierders inkeld de tekst ‘Lokkig Nijjier’ dat op 31 desimber 1913 ferstjoerd waard nei Jeltsje Deinum (1905–1973) yn It Heidenskip. Achterop stiet ‘Printed in Germany’ – dúdlikernôch in healfabrikaat foar de eksport. In mismatch tusken byld en tekst fertoant ek it kaartsje mei in wite roas yn kleurelitografy en in oars wol fermaaklik nijjiersrymke dat útjûn is troch Harm Albert Otter, dy’t in gruthannel hie yn Drachten. It eksimplaar yn myn samling waard ôfstimpele yn 1922. Achterop stiet in lyts logo, it blykt fan de firma Moriz & Barschall yn Neukölln (no in stedswyk fan Berlyn) te wêzen. Otter stalde tsien fan sokke kaartsjes gear en makke der reklame foar yn it Nieuwsblad van Friesland fan 14 novimber 1922.

De rymkes binne wierskynlik skreaun troch Harm Albert Otter sels. In jiermannich letter soe Otter de produksje fan syn nijjierskaartsjes hielendal yn eigen hân hâlde: hy makke sels de rymkes en liet de plaatsjes tekenje troch syn omkesizzer Jan Otter. Dy kaartsjes, printe yn ien kleur yn raster, wienen grif goedkeaper en ferkochten faaks better as de lúkse kaartsjes út Dútslân. Otter hie nocht oan ferskes meitsjen. Tusken 1928 en 1931 pleatste er yn it Nieuwsblad van Friesland ferskate advertinsjes foar salve of hoastdrank mei smoute rymkes yn sawol it Hollânsk as it Frysk. In foarbyld:

    In hiel âld wyfke to Súmar
    Dy hoaste skriklik, sims wie ’t bar;
    De âlde siel dy hieme sa
    Soks koe it neare boarst net ha.
    Hja hat lykwols it middel foun
    En krijt in klokje elke joun,
    Det makket hjar it boarst sa rom
    En is jouns dalik yn ’e slom.

De namleaze advertearder yn 1904 en Harm Albert Otter yn 1922 wienen oars net de earsten dy’t nijjierskaarten mei Fryske rymkes op ’e merk brochten. Waling Dykstra skreau om 1900 hinne al ferskes foar nijjierskaartsjes dy’t er sels útjoech. Bazarhâlder Gerhardus Aris Zwart fan De Jouwer advertearre yn 1902 mei ‘Fryske Nijjierskaerten mei tige grappige spreukjes’. En yn 1905 skreau Cornelis Wielsma nijjiersrymkes en oare ferskes foar in rige fan fyftich ansichten mei doarps- en stedsgesichten dy’t ferskynden by Van der Spoel & Co. yn Grou.

Ek warber op dit mêd wienen de bruorren Brouwer op It Hearrenfean. Yn 1909 brochten sy in searje fan tolve nijjierskaarten út mei Fryske ferskes ‘tapasselik for feint en faem, pake en beppe, omke en moeike ens.’ Yn 1917 folge by G. Brouwer en Soan in rige fan tweintich mei opnij ‘tapasselike ferskes’, skreaun troch Sjouke de Zee. De kaarten út 1909 kosten, krekt as dy fan Zwart fan De Jouwer, in stoer it stik; yn 1917 wie de priis fjouwer sinten. In moai ferskaat oan Fryske nijjierskaarten út earder en letter tiid wie yn 1983 te sjen yn in útstalling fan it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaesjesintrum yn Ljouwert. De Leeuwarder Courant wijde dêr doe in hiele side oan.

Werom nei de suskes Jitske en Sjoukje. Binne der yn 1914 by harren yndie noch ‘kruldrige’ feintsjes lânskommen, sa’t Jikke, grif in freondintsje, harren tawinske? Dy feintsjes wienen dan yn alle gefallen gjin trochsetters. Jitske Hazewindus (1898–1979) gong pas op har 36ste in houlik oan, mei Hendrik van der Velde (1897–1961), in timmerman, krekt as har heit. Sjoukje Hazewindus (1899–1979) is nea troud.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XVIII

Emily Dickinson, 1609

 
Wa’t ûnder - net de Himel fynt -
Rint him ek boppe mis -
Want Ingels hiere ’t Hûs nêst dynt,
Wêr’t ek dyn Thús mar is -

 

Who has not found the Heaven - below -
Will fail of it above -
For Angels rent the House next our’s,
Wherever we remove -

 

F1609 (J1544). Ofbylding: bryfke fan Dickinson oan har tantesizzer Martha Dickinson en dy har freondintsje Sally Jenkins. ‘If ever the World should frown on you - he is old you know - give him a Kiss, and that will disarm him - if it dont - tell him from me, Who has not found [...] Lovingly, Emily.’ The Pierpont Morgan Library, New York.

Posted in Emily Dickinson | Tagged , , | Comments Off on Emily Dickinson, 1609

E.E. Cummings, ‘dy’t slipet al wat stomp’

 
dy’t slipet al wat stomp
hjir komt dy iene man
hy mei syn bel hy puont
in sinne oan ferdwyn

dan floeie út har went
wiif widdo mem jongfaam
sy drage dy passant
har âldste libbens oan

ien leannet mei in glim
in oaren mei in trien
guon kinne him neat jaan
hy wegeret gjinien

hy slipet sis ta sjong
hy slipet is ta bin
dyn tomme snijst omtrint
sa goed slipet er min

en bin’ har libbens skerp
dan tutet er de wrâld
en swingt syn tsjil wer oer
it skouder en set ôf

mar hearren bliuw’ wy him
is no ús sinne gien
hy mei syn bel hy puont
in moanne oan ferskyn

 

who sharpens every dull
here comes the only man
reminding with his bell
to disappear a sun

and out of houses pour
maids mothers widows wives
bringing this visitor
their very oldest lives

one pays him with a smile
another with a tear
some cannot pay at all
he never seems to care

he sharpens is to am
he sharpens say to sing
you’d almost cut your thumb
so right he sharpens wrong

and when their lives are keen
he throws the world a kiss
and slings his wheel upon
his back and off he goes

but we can hear him still
if now our sun is gone
reminding with his bell
to reappear a moon

 

Ut XAIPE, 1950. YouTube: Punches & Judies, ‘who sharpens every dull’, 2011, muzyk: Josef Wagner, sang: Thekla Hörtler.

Posted in E.E. Cummings | Tagged , , | Comments Off on E.E. Cummings, ‘dy’t slipet al wat stomp’

Wallace Stevens, In kalm gewoan bestean

 
In kalm gewoan bestean

Doe’t er siet en doe’t er neitocht, wie syn plak
Net yn wat er ek mar gearstalde, sa broazel,
Sa ûnderbeljochte, sa oerskade en niksich,

As bygelyks in wrâld wêryn’t er, snie lyk,
In ynwenner waard dy’t gehoarsum wie
Oan hoaske noasjes fan de kant fan de kjeld.

It wie hjir. Dit wie de setting en it seizoen.
Hjir yn syn hûs en yn syn keamer,
Yn syn stoel, waard de bedaardste tins skerp

En waard it âldste en waarmste hert befike
Troch hoaske noasjes fan de kant fan de nacht –
Beide let en allinne, boppe krikelakkoarden

Wêryn’t elk de eigenheid fan syn lûd bebabbele.
Der wie gjin fuery yn transendinte foarmen.
Mar syn kears hjirsa lôge mei keunstgrepen op.

 

A Quiet Normal Life

His place, as he sat and as he thought, was not
In anything that he constructed, so frail,
So barely lit, so shadowed over and naught,

As, for example, a world in which, like snow,
He became an inhabitant, obedient
To gallant notions on the part of cold.

It was here. This was the setting and the time
Of year. Here in his house and in his room,
In his chair, the most tranquil thought grew peaked

And the oldest and the warmest heart was cut
By gallant notions on the part of night –
Both late and alone, above the crickets’ chords,

Babbling, each one, the uniqueness of its sound.
There was no fury in transcendent forms.
But his actual candle blazed with artifice.

 

Ut The Rock, 1954

Posted in Wallace Stevens | Tagged | Comments Off on Wallace Stevens, In kalm gewoan bestean

Emily Dickinson, 112

 
Sukses fynt hy it swietste
Dy’t nea suksesfol is.
Wat nektar is befetsje
Fereasket rou gemis.

Net ien út hiel it poarperen Hear
Dat hjoed de Flagge naam
Kin fan Fiktoarje like klear
De definysje jaan

As dy’t ferslein is - deagiet -
Yn waans ferbeane ear
De hoare segelieten
Wjerklinke - smertlik klear!

 

Success is counted sweetest
By those who ne’er succeed.
To comprehend a nectar
Requires sorest need.

Not one of all the purple Host
Who took the Flag today
Can tell the definition
So clear of Victory

As he defeated - dying -
On whose forbidden ear
The distant strains of triumph
Burst agonized and clear!

 

F112 (J67). Ofbylding: Amherst College Library, Emily Dickinson Collection, 83. YouTube: Andrew Violette, ‘Success is counted sweetest’, 2011, útfierd troch Valerie Bernhardt (sopraan) en Andrew Violette (piano).

Posted in Emily Dickinson | Tagged , , | Comments Off on Emily Dickinson, 112

Bericht aan Hans van Eijk

Beste Hans van Eijk,

Iemand die het goed met me meent, schonk mij onlangs het door u gedrukte bibliofiele uitgaafje Dagen yn de drôve havenstêd (In de Bonnefant, Banholt 2016), waarin het 44-regelige gedicht ‘Dagen in de droeve havenstad’ van Hans van de Waarsenburg voorzien is van een Friese vertaling door Roel Idema.

Een gegeven paard mag je niet in de bek kijken. Toch moet het mij van het hart: mijn goede gever is bekocht. Niet vanwege die ene zetfout in de Nederlandse tekst die u zelf al verbetert op het inliggende erratum-strookje, maar wel vanwege de vele spel- en stelfouten die de Friese vertaling ontsieren. Een lijstje:

    r. 3    blau > blauwe
    r. 5    wêr > wêr’t
    r. 8    jeugdiche > jeugdige
    r. 11   ferskiende > ferskynde
    r. 13   Handen > Hannen
    r. 17   waart > waard
    r. 18   ôfkart > ôfkard
    r. 19   dreame > dreamen
    r. 22   beskate > ferskate
    r. 28   graue > grauwe
    r. 29   Prate > Praten
    r. 32   blaue > blauwe
    r. 34   of wie hy > as wie er
    r. 36   It bittere oere > De bittere oere
    r. 39   bout > boud
    r. 40   sinneblyne > sinnebline

Pijnlijk. Temeer omdat uw private press In de Bonnefant een reputatie te verliezen heeft – de verzorgdheid van uw uitgaven wordt alom geroemd. Twee keurige Bonnefanten die ik zelf in de kast heb staan, beide met Fries erin: de poëziebloemlezing Boerehiem (1998) van Douwe Kiestra met vertalingen in het Nederlands door Douwe Tamminga en de dichtbundel Iisgong (2001) van Theun de Vries.

Van Eijk streeft naar perfectie, valt her en der te lezen. Dagen yn de drôve havenstêd is een slordige uitglijer binnen uw zo fraaie fonds. Roel Idema vertaalt in een taal die hij onvoldoende beheerst. Hans van de Waarsenburg en het Fries verdienen beter. Er zit niets anders op: dit boekje moet over, u moet opnieuw aan de bak.

Met vriendelijke groet, Klaas van der Hoek

Posted in Flessepost | Tagged , , , , , | Comments Off on Bericht aan Hans van Eijk

Emily Dickinson, 633

 
Ik seach gjin Wei - stikt Himeltek -
Ik wist - no slút de Hal -
De Ierde wiksele Hemisfear -
Ik tipte oan ’t Hielal -

En ’t glied tebek - en inkeld Ik -
In spikkel op in Bal -
Ik rekke op de Omtrek fuort -
Foarby de Klokkegalm -

 

I saw no Way - The Heavens were stitched -
I felt the Columns close -
The Earth reversed her Hemispheres -
I touched the Universe -

And back it slid - and I alone -
A speck opon a Ball -
Went out opon Circumference -
Beyond the Dip of Bell -

 

F633 (J378). Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 633