Bericht aan Hans van Eijk

Beste Hans van Eijk,

Iemand die het goed met me meent, schonk mij onlangs het door u gedrukte bibliofiele uitgaafje Dagen yn de drôve havenstêd (In de Bonnefant, Banholt 2016), waarin het 44-regelige gedicht ‘Dagen in de droeve havenstad’ van Hans van de Waarsenburg voorzien is van een Friese vertaling door Roel Idema.

Een gegeven paard mag je niet in de bek kijken. Toch moet het mij van het hart: mijn goede gever is bekocht. Niet vanwege die ene zetfout in de Nederlandse tekst die u zelf al verbetert op het inliggende erratum-strookje, maar wel vanwege de vele spel- en stelfouten die de Friese vertaling ontsieren. Een lijstje:

    r. 3    blau > blauwe
    r. 5    wêr > wêr’t
    r. 8    jeugdiche > jeugdige
    r. 11   ferskiende > ferskynde
    r. 13   Handen > Hannen
    r. 17   waart > waard
    r. 18   ôfkart > ôfkard
    r. 19   dreame > dreamen
    r. 22   beskate > ferskate
    r. 28   graue > grauwe
    r. 29   Prate > Praten
    r. 32   blaue > blauwe
    r. 34   of wie hy > as wie er
    r. 36   It bittere oere > De bittere oere
    r. 39   bout > boud
    r. 40   sinneblyne > sinnebline

Pijnlijk. Temeer omdat uw private press In de Bonnefant een reputatie te verliezen heeft – de verzorgdheid van uw uitgaven wordt alom geroemd. Twee keurige Bonnefanten die ik zelf in de kast heb staan, beide met Fries erin: de poëziebloemlezing Boerehiem (1998) van Douwe Kiestra met vertalingen in het Nederlands door Douwe Tamminga en de dichtbundel Iisgong (2001) van Theun de Vries.

Van Eijk streeft naar perfectie, valt her en der te lezen. Dagen yn de drôve havenstêd is een slordige uitglijer binnen uw zo fraaie fonds. Roel Idema vertaalt in een taal die hij onvoldoende beheerst. Hans van de Waarsenburg en het Fries verdienen beter. Er zit niets anders op: dit boekje moet over, u moet opnieuw aan de bak.

Met vriendelijke groet, Klaas van der Hoek

Posted in Flessepost | Tagged , , , , , | Comments Off on Bericht aan Hans van Eijk

Emily Dickinson, 633

 
Ik seach gjin Wei - stikt Himeltek -
Ik wist - no slút de Hal -
De Ierde wiksele Hemisfear -
Ik tipte oan ’t Hielal -

En ’t glied tebek - en inkeld Ik -
In spikkel op in Bal -
Ik rekke op de Omtrek fuort -
Foarby de Klokkegalm -

 

I saw no Way - The Heavens were stitched -
I felt the Columns close -
The Earth reversed her Hemispheres -
I touched the Universe -

And back it slid - and I alone -
A speck opon a Ball -
Went out opon Circumference -
Beyond the Dip of Bell -

 

F633 (J378). Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 633

Brieven foar wa

    Oer: Tryntsje van der Veer, Brieven oan dy / Letters to you, Uitgeverij Louise, Grou / Binnentún, Burgum 2016.

Brieven oan dy, in oblong boekje mei op de foarkant yn (printe) hânskrift de titel, hat op de achterkant swarte kontoeren dy’t de konstruksje fan in slúf oanjouwe. It boek hat it foarkommen fan in kûvert, mei op de klep, opnij yn hânskrift, de namme fan de skriuwster en ôfstjoerster, Tryntsje van der Veer.

Track & trace

Befettet dit boek yndie brieven? De trije kear sân koarte teksten dy’t yn ’e kearn de ynhâld útmeitsje, hawwe mear wei fan fersen. Se hawwe gjin datearring, oanhef, ôfslutende groet of ûndertekening. Wol binne se titele, omjûn troch in soad wyt en ûnderbrocht yn skiften, sa’t yn dichtbondels wenst is. Boppedat is de taal keal, frij fan de praatskens dy’t brieven (e-mails, sms’kes) ornaris oanklibbet.
      Men soe dus tinke kinne in dichtbondel yn hannen te hawwen, mar Tryntsje van der Veer sels neamt Brieven oan dy in novelle. Dat is sa gek noch net. Der is in setting, tiidsferrin en (it fermoeden fan) in plot, en der binne protagonisten – net mear as twa, in ‘ik’ en in ‘do’, mar foar in ferhaal is dat genôch, ek al hat de do hjir in folslein passive rol. It ferhaal is narratyf lykwols earm en mist dynamyk: der bart suver neat.
      De ik hat distânsje fan thús nommen, is op reis gongen en sit tydlik yn in fiskersdoarp mei in kleaster, safolle is dúdlik. Ferwidering yn har relaasje mei de do set oan ta retrête, ta besinning, mar ek ta útwikseling, wat dan needsaaklikerwize kontakt-op-ôfstân wurde moat: ‘Ik longerje om mei dy te praten, mar it is ûnmooglik. / Dêrom skriuw ik.’ By de wei fan brieven besiket sy ta in nije ferstânhâlding te kommen, mar wurde har brieven wol lêzen, lit stean beäntwurde?
      ‘Hasto in namme? Oan wa skriuw ik?’ freget de ik op in stuit de oanskreaune. Soms liket it even oft dy transformearret yn in alter ego fan de ik, of yn de skriuwster sels. It skriuwen is benammen in mentale reis, in foarm fan autoterapy faaks, in persoanlike track & trace: wêr befyn ik my no? De brieven lykje dan ek net altiten ferstjoerd te wurden; se te skriuwen is miskien al genôch: ‘Skriuwe makket my sterker.’

Omballings

Al skriuwend siket de ik: ‘Ik kin net libje sûnder te sykjen nei betsjutting.’ Tagelyk jildt foar har: ‘It giet oer sykjen, mear as oer finen.’ Mar ek: ‘De treast fan it sykjen. / De needsaak dy te finen.’ Wat sy oan betsjutting fynt, is nammers it klisjee it neist: ‘Boppe it kleaster seach ik in fallende stjer.’ Mar oer it hoe en wat fan dat sykjen binne de teksten ûnbestimd, se biede amper gryp of byt, se bliuwe o sa partikulier.
      Alle ekstra’s om de eigentlike teksten hinne feroarje dêr neat oan. Dat fan de teksten ek Ingelske oersettings opnommen binne, kin op himsels gjin kwea, mar wêrom rinne de Fryske en de Ingelske ferzjes faken ûnnedich fier by inoar wei? En lit de neidruklike foarmjouwing fan Ankemarije Dam, mei papier en printwurk yn trije kleuren, noch ta dat de teksten selsstannich sykhelje? En krije se wol genôch lucht, ynklamme as se binne tusken in ‘Foaropwurd’ dat feitlik in te wiidweidich kolofon is, en in ‘Kolofon’ dat út mar leafst tsien namkaartsjes fan by it boek belutsenen bestiet, mei in Goed Doel deropta?
      Wat is nammers de mearwearde foar de teksten fan de trije yllustraasjes fan Hendrik Elings? En wat dy fan de bysletten cd, mei foardrachten fier ûnder FeRstival-nivo, mei healing music, seegerûs en kobbegjalpen, plus in útfiering fan in koarwurk dat de skriuwster begeastere hat mar gjin ferbining leit mei har teksten? Goed, de beide rigels dêr’t se har lêste tekst mei beslút, hat se opheind út dat sjongstik; de boarne foar dy rigels is lykwols Habakkuk 2.
      It binne omballings by as brieven brochte teksten, bedoeld foar ien-op-ien kontakt. Hat de skriuwster gjin betrouwen yn de oerdraachberens fia net-opsnolke taal? Mar wat moat de keaper en lêzer fan Brieven oan dy dan noch? Of giet dy te fier as er him as oanskreaune besiket op te stellen? Foar wa is dizze útjefte op ’e merk brocht?

Posted in 2009–2017 | Tagged , , | Comments Off on Brieven foar wa

Emily Dickinson, 795

 
De Wierheid is sa âld as God -
Ienaaiïch kwa Identiteit -
En sy ferneart sa lang as Hy
Duale Ivichheid -

Ferdwynt dan stilwei op de Dei
Dat út it Lânhûs fan ’t Hielal
Hysels útdroegen wurde sil
In libbenleas Idoal.

 

Truth - is as old as God -
His Twin identity
And will endure as long as He
A Co-Eternity -

And perish on the Day
Himself is borne away
From Mansion of the Universe
A lifeless Deity.

 

F795 (J836). Ofbylding: Amherst College Library, Emily Dickinson Collection, 87.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 795

Emily Dickinson, 1476

 
Dyn tinzen komme wurdleas soms
As nimste swolchjes yn
Fol singeliere heimenis
Fan Hillichnachtmielswyn
Dy’t asto priuwst sa frij is
Mei sa’n gemiensumheid
Datst gjin idee hast fan syn priis -
En eksklusiviteit

 
Your thoughts dont have words every day
They come a single time
Like signal esoteric sips
Of the communion Wine
Which while you taste so free seems
So affable so to be
You cannot comprehend it’s price -
Nor it’s infrequency

 

F1476 (J1452). Ofbylding: Amherst College Library, Emily Dickinson Collection, 537.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 1476

Emily Dickinson, 770

 
In flinke Slok fan Harren Geast
Ferfrist - en dan kin Mynt
Woestinen troch of Wyldernis
As hold er Bottele Wyn -

Mei Fearkrêft - Of as Ien dy’t wit
Hoe’t in Kamiel - him rist -
Sterk is de prikel fan in Geast
As dy Hermetysk is -

 

Strong Draughts of Their Refreshing Minds
To drink - enables Mine
Through Desert or the Wilderness
As bore it Sealed Wine -

To go elastic - Or as One
The Camel’s trait - attained -
How powerful the stimulus
Of an Hermetic Mind -

 

F770 (J711). Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 770

Poste restante XVII

    Twa kaarten mei in dame, ±1900–1903. Fotootsjes plakt op kaarten mei kleuredruk en blyndruk, 140x92 mm. Utjûn troch Theo Stroefer, Nürnberg, searje 231, nû. 5 en 6. Poststimpels Amsterdam 14-03-1903 en Ljouwert 14-03-1903 (boppe) en Amsterdam [25]-04-1903 en Ljouwert 25-04-1903 (ûnder). Beide ferstjoerd oan Catharina Maria Louisa Plet, Ljouwert, troch Gijsbert Johannes Hendrik van Veen.
    B.T! [= Beste Tine!] Volgens Dolf gelijkt bovenstaande aanvallige jonge juffrouw, zéér veel op eene Romeinsche, die hem bijzonder belang inboezemt, je brave broeder is dan ook druk bezig om de Romeinsche geschiedenis nader te bestudeeren, Tarquinius, Cassius, ja zelfs Caracalla liggen reeds achter hem en wijdt hij nu zijne bijzondere studie aan de Byzantijnsche keizerinnen van het Oostersch-Romeinsche rijk, waaronder de schoone Justine de meeste bekoring schijnt uit te oefenen! Als het weder zoo mooi blijft, ga ik morgenochtend met D. voor het eerst in 1903 eens een fietstochtje maken. Meta’s brief kwam zeker bereids in je bezit. Heb je geen lust om lid te worden van de Alg. Nederl. Wielrijders Bond, dan zal ik je tegelijk met Dolf voordragen; tot Juni wordt de kaart van Nederland gratis aan de nieuwe leden uitgereikt. Al de opnamen van Dolf zijn rood of zwart geworden, jou foto’s ook? Met onze hartelijke groeten ook voor je ouders: t à t [= tout à toi] Gijsbert
    Amsterdam. 14 Maart. 1903. Ben je ook al aan het lipaien siekje?

    B.T! Mijn briefkaart der staking, zoomede het huwelijksorakel kwamen zeker reeds in je bezit en heb je het laatste zeker eens beproefd? Meta bedankt je Mama zéér voor haren lieven brief en is nog steeds in verwachting van jou brief met het aangevraagde adres, haar schrijven heb je toch zeker wel ontvangen? l.l. Woensdagavond woonden wij in den Stadsschouwburg de Fransche voorstelling bij van “Sollness le Constructeur” door Ibsen met juffrouw Kalff in de rol van Hilda. Zij speelde zeer goed maar wij vonden het stuk vrij onmogelijk. Naar ik hoor zou zij ook te Leeuwarden optreden. Bijgaande zend ik je eene fotografische afbeelding van ons huis, vindt je het geene goede opname? Ik hoop dat je braaf pret hebt gehad met Dop. Bij gunstig weder ga ik morgenochtend met hem fietsen. Ontvang met je Ouders onze hartelijke groeten. t à t Gijs. Amsterd. 25 Apr. ’03.
    Meta vergat mij te zeggen, dat ze je briefkaart ontving, dat hoor ik zoo juist!

Do bist jong en do wolst wat. Ljouwert biedt mear fertier as pak ’m beet Wommels, mar it is gjin Amsterdam. Wylst Tine Plet, in frijfaam fan 23, har dagen yn Ljouwert trochbringt by heit en mem, fermakket har jongere broer Dolf, ek wol Dop neamd, him o sa bêst yn Amsterdam. Hy útfanhuzet dêr by freon-fan-de-famylje Gijs van Veen en giet mei him te fytsen en nei it teater. Gijs skriuwt dêroer oan Tine en stelt har gerêst: de aktrise dy’t Gijs en Dolf yn Amsterdam sjoen hawwe, Marie Kalff, sil Ljouwert ek noch wol oandwaan. Earst de haadstêd, dan de provinsje.

Marie Kalff yn 1905.

It stik dêr’t Marie Kalff yn skittere, wie in Frânske bewurking fan Bygmester Solness fan Henrik Ibsen. In drama oer, even koart om ’e hoeke, in troud man fan middelbere jierren, de boumaster Halvard Solness, dy’t smoar wurdt op in folle jongere frou, Hilda Wangel, en nei in protte praterij syn ûndergong temjitte giet: Hilda trúnt him oan, nettsjinsteande syn hichtefrees, om de spits fan syn eigen toer op te klatterjen en dan falt er te pletter. Marie Kalff spile Hilda. Gijs is oer har optreden tige te sprekken, mar mei it stik net lije. It wie dan ek dreech, en oars as oars. Kritikus J.N. van Hall stipt dat oan yn syn resinsje yn De Gids as er oer Kalff opmerkt dat sy ‘in het moeielijkste gedeelte van de rol, het zeer zware tweede bedrijf, het beste was en zelfs op het maar half geprepareerde publiek (voor velen was Solness nieuw en... vreemd) den diepsten indruk maakte.’

Siket de njoggentjinjierrige Dolf gjin ferdivedaasje bûtendoarren, dan is er oan it learen, mooglik foar in eineksamen gymnasium. Hy lêst oer Romeinske keizers: smjunten as Tarquinius en Caracalla, en de fjouwer dy’t skiedskriuwer Cassius Dio portrettearre hat: Tiberius, Caligula, Claudius en Nero. Spesjaal omtinken jout Dolf oan Justina, oer wa’t it ferhaal giet dat sy, al widdo mar noch jong en faam, sa alderheislikst moai wie dat keizer Valentinianus I mei har trouwe woe. No hie de bêste man al in frou, Severa, en dy woe hy net ferstjitte. Severa hie him nammers op Justina attindearre, de beide froulju hienen tegearre baddere en elkoar goed besjen kind. Hawar, Valentinianus feardige in wet út dy’t it manlju tastie om mei twa froulju te trouwen, en klear. Ja Dolf, sa kin it ek.

Mar wylst Dolf him ferdjippet yn de ferdjerlikens oan Romeinske keizershôven, bringt Gijs op syn kaartsjes oan Tine de maatskiplike aktualiteit anno 1903 op it aljemint. Hy sit yn noed oer de ekonomyske gefolgen fan de reboelje dy’t dan benammen yn Amsterdam hearsket. Yn jannewaarje wie der in spoarweistaking útbrutsen, dy’t yn april oergong yn in algemiene staking. ‘Heel het raderwerk staat stil / Als Uw machtige arm het wil’, hold Pieter Jelles Troelstra de stakers foar – de dichter yn him stipe de politikus – en Albert Hahn sette dy rigels ûnder syn ferneamd wurden print. De spoarweistaking fan 1903 waard in mylpeal yn de skiednis fan de arbeidersbeweging yn Nederlân. Mar Gijs jout net de yndruk dat er de striid fan de stakers binlikje kin. Leafst hie er dat alles wer by it âlde wie, skriuwt er op 11 april:

    De stakingstoestand is hier weinig veranderd bij een paar dagen geleden, alleen is nu gistermiddag de leiding van de socialisten geheel overgegaan op de anarchisten. In de stad is het de laatsten tijd bijzonder kalm en doodsch, hoe lang die toestand duren zal is moeielijk te zeggen; de handel lijdt hierdoor énorme schade. Het is maar te hopen, dat alles kalm afloopt en het werkvolk langzamerhand tot zijne plicht terugkeert.

Gijsbert Johannes Hendrik van Veen wie dan ek sakeman, om krekt te wêzen: makeler yn tabak, krekt as syn heit. Gijs wie berne yn 1870 yn Amsterdam en ferstoar dêr yn 1929. Mei syn frou Margaretha Henriette Meijer – de Meta dy’t op de kaarten te praat komt – en twa lytse bern wenne Gijs op it adres Keizersgracht 186. Dat sil it hûs west hawwe dêr’t er Tine in foto fan stjoerde.

Tine en Dolf wienen de bern fan de Ljouwerter dokter Jan Plet en syn frou Johanna Maria Beukman. Dokter Plet hie noch in roltsje spile yn de Hogerhuis-saak: hy hie fêststeld dat de oppakte bruorren Hogerhuis net ferwûne wienen. Dat pleite foar harren ûnskuld, want by de ynbraak dêr’t sy fan fertocht waarden moast ien fan de dieders letsel oprûn hawwe. De húshâlding Plet wenne oan de Twibaksmerk. Tine, folút Catharina Maria Louisa, wie berne yn 1879 en soe yn 1913 trouwe mei Hendrik de Jong, dy’t krekt as har heit dokter wie yn Ljouwert. Tine ferstoar yn Ljouwert yn 1948. Har broer Dolf, doopnammen Adolf Frederik Jan, berne yn 1883, waard prokuraasjehâlder en ferstoar yn 1953.

Blykber hie Gijs in soad op mei Tine; hy stjoerde har in hiele rige kaartsjes ta. Wat dêrfan by my bedarre is, fertoant hieltyd in grapke of aardichheidsje yn de foarmjouwing. De beide kaartsje boppe-oan dit blog kinne nei wat nifeljen oerein set wurde as in soarte fan skildersezeltsjes, dêr’t de fotootsjes fan de dames dan op steane. Se binne makke yn Neurenberg en hawwe in hantliedinkje yn lytse letterkes ûnderoan op de foarkant: ‘Man durchschneide die punktirten Seiten dieses Feldes u. biege es oben etwas rückwärts’.

De kaart mei it nijs oer de staking is foarmjûn as in tillegram en de kaart hjirnêst as in postwiksel foar, nei beleaven, groeten of tútsjes. Gijs hat ‘fergetten’ om troch te streekjen wat net winske wurdt en follet as oantal groeten/tútsjes in fraachteken yn. Mar op de kaart printe teksten as ‘IK HEB EEN VURIG VERLANGEN NAAR U’ en ‘GIJ ALLEEN KUNT MIJ GELUKKIG MAKEN’ sprekke kleare taal. Kaarten mei wufte dames, te fersulverjen tútsjes en oare knypeachjes – Gijs wie in grapmakker. Dat er in frou en bern hie en njoggen jier âlder wie as Tine, siet him net yn ’e wei. Jo binne sa âld as jo jo fiele.

Posted in Poste restante | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , | Comments Off on Poste restante XVII

Emily Dickinson, 715

 
De Sinne sakke - sakke mar -
Dochs merkbiet Ik gjin Kleur
Fan Achtermiddei oer it Doarp -
’t Wie Noen om Hûs en Hear -

De Skimer foel mar - foel mar yn -
Dochs kaam der op it Gers
Gjin Dau - wol op myn Foarholle -
It Swurf lâns Wang en Noas -

Myn Fuotten slûgen - slûgen - mar
Myn fingers wienen wach -
Wêrom bemurk Ik - fan Mysels -
Dan amper wat Gerucht?

Hoe goed Ik earder ’t Ljocht ek koe -
Ik kin it no net sjen -
’t Is Deagean - wat Ik doch - lykwols
Foar witten bin ’k net bang -

 

The Sun kept setting - setting - still
No Hue of Afternoon -
Opon the Village I perceived -
From House to House ’twas Noon -

The Dusk kept dropping - dropping - still
No Dew opon the Grass -
But only on my Forehead stopped -
And wandered in my Face -

My Feet kept drowsing - drowsing - still
My fingers were awake -
Yet why so little sound - Myself
Unto my seeming - make?

How well I knew the Light before -
I could not see it now -
’Tis Dying - I am doing - but
I'm not afraid to know -

 

F715 (J692). Ofbyldings: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 715

Emily Dickinson, 1096

 
Somtiden roetsjt der yn it Gers
In smelle Bysfeint om -
Hast him al moete? Nee, noch net?
Hy lit him iensklaps sjen -

It Gers wurdt klyfd as mei in Kam -
In flekte Skacht merkst op,
Dan slút it foar dyn Fuotten wer
En wykt it fierderop -

In Dridzich Fjildsje hâldt er fan -
In Flier te koel foar Koarn -
Lykwols - as Jonge - Bleatfoets -
Kaam ’k mear as ienris Moarns

Lâns - miende Ik - in Swipe
Unttwynd yn Sinneskyn
Ik bûgde - woe him bergje - mar
Hy kronkele En ferdwûn -

Dy’t de Natuer befolkje,
Ik ken se, en sy my
Ik koesterje foar ’t meastepart
In waarme Hertlikheid

Mar nea trof Ik yn Selskip
En hiel net ien op ien
Dy Bysfeint - of Ik amme kwealk
Waard kjel oant op it Bien.

 

A narrow Fellow in the Grass
Occasionally rides -
You may have met him? Did you not
His notice instant is -

The Grass divides as with a Comb -
A spotted Shaft is seen,
And then it closes at your Feet
And opens further on -

He likes a Boggy Acre -
A Floor too cool for Corn -
But when a Boy and Barefoot
I more than once at Noon

Have passed I thought a Whip Lash
Unbraiding in the Sun
When stooping to secure it
It wrinkled And was gone -

Several of Nature’s People
I know, and they know me
I feel for them a transport
Of Cordiality

But never met this Fellow
Attended or alone
Without a tighter Breathing
And Zero at the Bone.

 

F1096 (J986). Ofbyldings: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA: ‘A narrow Fellow in the Grass’ yn in bryfke fan Dickinson oan har skoansus Susan Gilbert. YouTube: ‘A narrow Fellow in the Grass’ foardroegen troch Caroline Kinsolving, 2015.

Posted in Emily Dickinson | Tagged , , | Comments Off on Emily Dickinson, 1096

Emily Dickinson, 581

 
Ik bea - Fansels -
En lústere God?
Neat mear as hie in Fûgel hurd
Op Lucht stampt - mei har poat -
En “Jou My” raasd -
’t Bestean - myn Grûn -
Wie inkeld - om Josels - my jûn -
Barmhertiger hie west
As blij en neatich, dôf en blier
Ik yn ’t Atoomgrêf litten wie -
Net dit Fertriet dat kwetst.

 

Of Course - I prayed -
And did God Care?
He cared as much as on the Air
A Bird - had stamped her foot -
And cried “Give Me” -
My Reason - Life -
I had not had - but for Yourself -
’Twere better Charity
To leave me in the Atom’s Tomb -
Merry, and nought, and gay, and numb -
Than this smart Misery.

 

F581 (J376). Ofbylding: Houghton Library, Harvard University, Cambridge, MA.

Posted in Emily Dickinson | Tagged | Comments Off on Emily Dickinson, 581