Ingeborg Bachmann, De grutte fracht

 
De grutte fracht

De grutte fracht fol simmer is ferladen,
it sinneskip leit yn de haven klear,
as lâns dyn rêch de kobbe kritend skeart.
De grutte fracht fol simmer is ferladen.

It sinneskip leit yn de haven klear,
en op de lippen fan de skêchfigueren
leit ûnferhoalen ’t glimkjen fan lemueren.
It sinneskip leit yn de haven klear.

As lâns dyn rêch de kobbe kritend skeart,
komt út it westen it befel te sinken;
mei iepen eagen silst yn ’t ljocht ferdrinke,
as lâns dyn rêch de kobbe kritend skeart.

 

Die große Fracht

Die große Fracht des Sommers ist verladen,
das Sonnenschiff im Hafen liegt bereit,
wenn hinter dir die Möwe stürzt und schreit.
Die große Fracht des Sommers ist verladen.

Das Sonnenschiff im Hafen liegt bereit,
und auf die Lippen der Galionsfiguren
tritt unverhüllt das Lächeln der Lemuren.
Das Sonnenschiff im Hafen liegt bereit.

Wenn hinter dir die Möwe stürzt und schreit,
kommt aus dem Westen der Befehl zu sinken;
doch offnen Augs wirst du im Licht ertrinken,
wenn hinter dir die Möwe stürzt und schreit.

 

Ut Die gestundete Zeit, 1953. Lemueren (Latyn: lemures) yn de Romeinske mytology binne kweade geasten fan ferstoarnen dy’t as skimen rûnware.

Pleatst yn Ingeborg Bachmann | Tagged | Reaksjes út op Ingeborg Bachmann, De grutte fracht

Ingeborg Bachmann, Oan de sinne

 
Oan de sinne

Moaier as de opmerklike moanne en har adele ljocht,
Moaier as de stjerren, de ferneamde earetekens fan de nacht,
Folle moaier as de fjurrige ferskining fan in komeet
En ta hiel wat moaiers roppen as alle oare himellichems,
Mei’t dyn en myn libben eltse dei oan har hinget, is de sinne.

Skoandere sinne, dy’t opgiet, har wurk net ferjitten is
En dien makket, op har moaist yn de simmer, as in dei
Oan de kusten ferdampt, en sûnder krêft spegele de seilen
Oer dyn each lûke, oantsto wurch wurdst en it lêste bekoartest.

Sûnder de sinne nimt ek de keunst wer de sluier oan,
Do ferskynst net langer oan my, en de see en it sân,
Troch skaden gisele, flechtsje ûnder myn eachlid.

Skoander ljocht, dat ús waarm hâldt, behoedet en wûnder soarget
Dat ik wer sjoch en dat ik dy weromsjoch!

Neat moaiers ûnder de sinne as ûnder de sinne te wêzen…

Neat moaiers as de stêf yn it wetter te sjen en de fûgel boppe
Dy’t syn flecht oerweecht, en de iezing fisken ûnder,
Kleure, foarme, yn ’e wrâld kommen mei in sinding fan ljocht,
En de omtrek te sjen, in fjouwerkant fjild, myn tûzenhoekich lân
En de jurk dy’tst oandien hast. En dyn jurk, klokfoarmich en blau!

Skoander blau, dêr’t pauwen yn ompanderje en niigje,
Blau fan de fierten, fan de loksillige kriten mei waar foar al myn fielen,
Blau tafal oan de kimen! En myn opteine eagen
Ferwiidzje harren wer en fonkelje en fjurje harren sear.

Skoandere sinne, dy’t fan it stof wol de grutste bewûndering takomt,
Dêrom sil ik net fanwegen de moanne en de stjerren en net
Mei’t de nacht mei kometen pronket en yn my in nar siket,
Mar fanwegen dy en suver einleas en as om neat oars
Weekleie oer it net te kearen ferlies fan myn eagen.

 

An die Sonne

Schöner als der beachtliche Mond und sein geadeltes Licht,
Schöner als die Sterne, die berühmten Orden der Nacht,
Viel schöner als der feurige Auftritt eines Kometen
Und zu weit Schönrem berufen als jedes andre Gestirn,
Weil dein und mein Leben jeden Tag an ihr hängt, ist die Sonne.

Schöne Sonne, die aufgeht, ihr Werk nicht vergessen hat
Und beendet, am schönsten im Sommer, wenn ein Tag
An den Küsten verdampft und ohne Kraft gespiegelt die Segel
Über dein Aug ziehn, bis du müde wirst und das letzte verkürzt.

Ohne die Sonne nimmt auch die Kunst wieder den Schleier,
Du erscheinst mir nicht mehr, und die See und der Sand,
Von Schatten gepeitscht, fliehen unter mein Lid.

Schönes Licht, das uns warm hält, bewahrt und wunderbar sorgt,
Daß ich wieder sehe und daß ich dich wiederseh!

Nichts Schönres unter der Sonne als unter der Sonne zu sein . . .

Nichts Schönres als den Stab im Wasser zu sehn und den Vogel oben,
Der seinen Flug überlegt, und unten die Fische im Schwarm,
Gefärbt, geformt, in die Welt gekommen mit einer Sendung von Licht,
Und den Umkreis zu sehn, das Geviert eines Felds, das Tausendeck meines Lands
Und das Kleid, das du angetan hast. Und dein Kleid, glockig und blau!

Schönes Blau, in dem die Pfauen spazieren und sich verneigen,
Blau der Fernen, der Zonen des Glücks mit den Wettern für mein Gefühl,
Blauer Zufall am Horizont! Und meine begeisterten Augen
Weiten sich wieder und blinken und brennen sich wund.

Schöne Sonne, der vom Staub noch die größte Bewundrung gebührt,
Drum werde ich nicht wegen dem Mond und den Sternen und nicht,
Weil die Nacht mit Kometen prahlt und in mir einen Narren sucht,
Sondern deinetwegen und bald endlos und wie um nichts sonst
Klage führen über den unabwendbaren Verlust meiner Augen.

 

Ut Anrufung des Großen Bären, 1956. YouTube: Ingeborg Bachmann draacht ‘An die Sonne’ foar, 1961; yn de ûndertiteling in oersetting yn it Nederlânsk troch Anneke Brassinga.

Pleatst yn Ingeborg Bachmann | Tagged | Reaksjes út op Ingeborg Bachmann, Oan de sinne

Ingeborg Bachmann, Streaming

 
Streaming

Sa fier yn ’t libben en de dea sa hein
dat ik der mei gjinien oer tsiere kin,
ûntskuor ik oan de ierde no myn diel;

de stille oseaan stjit ik de griene pin
dwers troch it hert, foardat ik sels oanspiel.

Op stige tinnen fûgels, roken fan kaniel!
Myn moardner Tiid bin ik allinne mei.
Ferpopkjend dwelmje wy yn blauwens wei.

 

Strömung

So weit im Leben und so nah am Tod,
daß ich mit niemand darum rechten kann,
reiß ich mir von der Erde meinen Teil;

dem stillen Ozean stoß ich den grünen Keil
mitten ins Herz und schwemm mich selber an.

Zinnvögel steigen auf und Zimtgeruch!
Mit meinem Mörder Zeit bin ich allein.
In Rausch und Bläue puppen wir uns ein.

 

Ut it skift ‘Gedichte 1957–1961’ yn Sämtliche Gedichte, 1998

Pleatst yn Ingeborg Bachmann | Tagged | Reaksjes út op Ingeborg Bachmann, Streaming

Ingeborg Bachmann, Ferfrjemding

 
Ferfrjemding

Yn de beammen kin ik gjin beammen mear sjen.
De tûken hawwe net de blêden dy’t se yn de wyn hâlde.
De fruchten binne swiet, mar sûnder leafde.
Se sêdzje net iens.
Hoe no fierder?
Foar myn eagen wykt it wâld,
foar myn ear dogge de fûgels de mûle ticht,
gjin greide dy’t my ta bêd wurdt.
Ik bin sêd fan de tiid
en hongerje dernei.
Hoe no fierder?

Nachts sille op de bergen fjoeren brâne.
Moat ik my opmeitsje en alles wer beneikomme?

Gjin wei of ik kin der gjin wei mear yn sjen.

 

Entfremdung

In den Bäumen kann ich keine Bäume mehr sehen.
Die Äste haben nicht die Blätter, die sie in den Wind halten.
Die Früchte sind süß, aber ohne Liebe.
Sie sättigen nicht einmal.
Was soll nur werden?
Vor meinen Augen flieht der Wald,
vor meinem Ohr schließen die Vögel den Mund,
für mich wird keine Wiese zum Bett.
Ich bin satt von der Zeit
und hungre nach ihr.
Was soll nur werden?

Auf den Bergen werden nachts die Feuer brennen.
Soll ich mich aufmachen, mich allem wieder nähern?

Ich kann in keinem Weg mehr einen Weg sehen.

 

Ut it skift ‘Gedichte 1948–1953’ yn Sämtliche Gedichte, 1998

Pleatst yn Ingeborg Bachmann | Tagged | Reaksjes út op Ingeborg Bachmann, Ferfrjemding

Poste restante XLVIII


GROETEN | uit | Warga.’ (m.), ±1907–1908. Fantasykaart, mearkleuredruk, 90×140 mm. Sûnder fermelding fan in útjouwer. Poststimpel Wergea 05-07-1909. Ferstjoerd oan Janke Bron, ‘in het Armhuis’, Oerterp, troch Arend Melle Bron, Wergea.

Wêrom stjoerde Arend Melle Bron syn mem út Wergea wei net in ansichtkaart mei in pittoresk doarpsgesicht? Sa’n kaart wie dêr yn 1909 grif wol te krijen. Mar nee, hij stjoerde har in bûnte, dekorative fantasykaart. Faaks foel dy by Janke of Arend mear yn ’e smaak as in fotografearre doarpsgesicht: ek as sa’n kykje ynkleure wie, miste it de heldere, kontrastrike kleuren dy’t de fantasykaart al hat. Boppedat wie dy kaart nei alle gedachten goedkeaper. Ien of twa sinten ferskil telde foar wa’t earm wie.

Want Janke en Arend Melle hienen it net breed. Ut de adressearring fan de kaart docht bliken dat Janke Bron (1840–1913) yn it Oerterper earmhûs wenne. Sy wie de âldste fan de trije dochters fan Arend Melles Bron, arbeider yn Oerterp, en Antje Johannes Jager. Ek foar harren wie it al skraabjen om ’e kant. Dat heit Arend yn 1860 twa hinnen stiel, wie grif net om’t er dêr wat mei hobbybuorkje woe. Dy dieverij kaam him op in moanne sel en it beteljen fan de proseskosten te stean. Syn dochter Janke moast it yn har libben allinne oprêde; sy hat nea troud west. Dochs krige sy twaris in soan, beide kearen by de boargerlike stân oanjûn troch pake Arend Melles, en beide kearen bleau de heit bûten byld.

De earste soan, Arend (1872–1878), waard mar seis jier âld; de deadsoarsaak is net dokumintearre. De twadde soan wie Arend Melle (1882–1959). Hy fertsjinne de kost as boere-arbeider. Doe’t er syn mem de kaart út Wergea stjoerde, siet er dêr yn it wurk by de feehâlder Johannes Sipkes de Boer. Krekt as earder syn pake moast Arend Melle foar de rjochter ferskine, dy’t him yn 1903 in straf fan fjirtjin dagen finzenis oplei fanwegen mishanneling. Nêst arbeider wie er letter ek stuolwynder. Yn 1910 troude er mei Henderika de Roos (1890–1923). In jier nei har ferstjerren naam er Wikke de Jong (1899–1970) ta frou. Arend Melle Bron ferstoar yn it psychiatrysk sikehûs yn Frjentsjer en leit begroeven yn Oerterp.

De ansicht dy’t Janke yn 1909 fan him ûntfong, hat de tekst ‘GROETEN uit’ tsjin in swarte achtergrûn mei griene dinnetûken, reade en giele blomkes en in blanko skyldsje. Op de billboardletters fan ‘GROETEN’ binne hiel lyts hast sechtich fammekopkes tekene, wyt op ljochtblau, en face en en profil, en allegearre mei in huodsje op. De yllustrator en útjouwer bliuwe anonym, mar de kaart is sûnder mis in Dútsk produkt. Op it momint fan ymport wie de kaart winliken in healfabrikaat: in plaknamme ûntbriek noch. Op it skyldsje is pas yn Fryslân de plaknamme ‘Warga’ byprinte. Wy seagen dit prosedee al faker, bygelyks yn Poste restante XLVI.

Fan de kaart dêr’t Janke in eksimplaar fan tastjoerd krige, bestiet ek in fariant. Op de G fan ‘GROETEN’ binne, petiterich, sechtjin wuft útsjende jongfammen tekene, wylst de oare letters fan it wurd besiedde binne mei sa’n hûndert babyholtsjes. Op de swarte achtergrûn lizze reade anjers. Beide farianten binne ûnmiskenber fan deselde anonime yllustrator. Ek op de twadde fariant wurdt gjin útjouwer neamd, al hawwe de kaarten diskear wol in searjenûmer: 1010 (soms mei in a derachter).

Sûnder no fuortdaalk Freud derby te slepen, meie wy yn dy jongfammen en babys tink wol in knypeach nei frucht­berens en fuort­planting sjen. De foarstelling is in echo fan de ansichtkaarten mei grutte klibers babys of pjutten yn surrealistyske settings dy’t yn dy tiid yn Dútslân en Frankryk populêr wienen. Op dy kaarten sitte se bygelyks yn in troch earrebarren beheard magazyn, yn griene koalen op in ikker, yn in grutte stomboat op see, yn fûgelnestkes yn in beam, op wolken tsjin in stjerrehimel, as heal útbrette aaien yn in hinnehok, as ballen op in tennisracket of yn groeps­ferbân poepend, elk op syn eigen potsje. Beskreau Freud – hy popt wer op – yn 1908 net foar it earst wiidweidich de anale faze? It hong yn de loft, woe ’k mar sizze.

Foar my lizze fan beide farianten yn totaal 23 eksimplaren. De 22 mei in goed lêsber poststimpel binne ôfstimpele yn 1907 (2×), 1908 (14×), 1909 (3×), 1910 (1×) en 1912 (2×). Alle eksimplaren fan de earst­neamde fariant hawwe in plaknamme dy’t byprinte is, yn boekdruk: Achlum, Balk, Koart­swea­gen, de Skrâns, Wergea en Wommels (2×). By de eksimplaren fan de twadde fariant leit dat der oars hinne. Op guon is ek hjirre de plaknamme byprinte: Boalsert, Eangjum, It Hearrenfean, De Lemmer, Munnekebuorren, De Rottefalle, Snits en Stiens. Mar op oaren is de plaknamme mei reade inket mei de hân byskreaun: Akkrum, Grou (2×), Hallum, Sint Anne, Snits, Tsjom en Wergea. It hânskrift is ûnmiskenber fan deselde persoan as it hân­skrift op it type kaarten dat besprutsen is yn Poste restante V. Inkeld al de karakteristike haadletter G lit dat oertsjûgjend sjen.

Dy persoan reizge as in fer­tsjint­wurdiger of selsstannich negoasjeman (of -frou?) Fryske doarpen en stedsjes bylâns om fantasy­kaarten, ymportearre út Dútslân, oan de pleatslike winkelbazen te sliten. Om 1904 hinne hie er kaarten yn de oanbieding út de searjes 707 en 722 dy’t besprutsen binne yn Poste restante XXXVI. Hy stimpele der sels de tekst ‘Groeten Uit’ plus de oanbelang­jende plaknamme op. Yn deselde snuorje sutele er de kaarten út dy’t beskreaun binne yn Poste restante V. Soms is de plaknamme derop stimpele, krekt lykas op de kaarten út de searjes 707 en 722, mar meastentiids is ‘Groeten uit’ plus de plaknamme tafoege yn hânskrift. En om 1907 hinne kaam ús kolporteur mei de yn dit blog beskreaune kaarten op ’e proppen. De winkelbaas koe diskear kieze oft er him de plaknamme der yn hânskrift opsette liet of dat er de plaknamme der yn boekdruk op hawwe woe.

Unferklearre is wêrom’t der – oant no ta, alteast – fan de earstneamde fariant inkeld eksimplaren mei in plaknamme yn boekdruk oantroffen binne. Noch spitiger is it dat sels mar de minymste oanwizing ûntbrekt foar it achterheljen fan de identiteit fan de kolpor­teur. Hy is, lykas sa’n protte minsken út in noch net iens sa griis ferline, yn de dize fan de tiid ferdwûn.

Pleatst yn Poste restante | Tagged , | Reaksjes út op Poste restante XLVIII

Franz Kafka, De nije abbekaat

 
De nije abbekaat

Wy hawwe in nije abbekaat, mr. Bûsefalus. Der is yn syn foarkommen mar in bytsje dat tinken docht oan de tiid dat er noch it striidhoars fan Aleksander fan Masedoanje wie. Wa’t lykwols mei de omstannichheden fertroud is, merkt wol wat op. Lêsten seach ik op it bordes sels in hiel ienfâldige gerjochtsamtner mei de saakkundige blik fan it mantsje dat geregeldwei by de hurddraverij te finen is ferbjustere nei de abbekaat stoareagjen doe’t dy, mei in op it moarmer wjerklinkende stap, de treden ien foar ien beklom wylst er de skonken heech opluts.
        Oer it ginneraal is de baalje mei de talitting fan Bûsefalus akkoart. Ferwûnderlik begrypfol wurdt sein dat Bûsefalus by de hearskjende maatskiplike oarder yn in lestich parket sit en dat er it dêrom, en ek fanwegen syn betsjutting yn de wrâldskiednis, fertsjinnet dat men him yn ’e mjitte komt. Hjoed-de-dei – dat kin nimmen leagenje – bestiet der gjin grutte Aleksander. Jawis, mannichien wit hoe te moardzjen; ek betûftens om mei in lâns oer de bankettafel hinne de freon te reitsjen ûntbrekt net; en in protte lju fine Masedoanje te benaud, sadat se Philippus, de heit, ferflokke – mar nimmen, nimmen kin foaropgean nei Ynje ta. Eartiids wienen de poarten fan Ynje ek al ûnberikber, mar harren rjochting waard troch it keningsswurd oanjûn. Hjoed-de-dei binne de poarten ferpleatst nei hiel earne oars, fierder fuort en heger; nimmen jout de rjochting oan; in protte lju drage swurden, mar inkeld om dermei te swaaien; en de blik dy’t se folgje wol, rekket op ’e doele.
        Faaks is it dêrom yndie it bêste, lykas Bûsefalus dien hat, jin yn de wetboeken te ferdjipjen. Frij, de flanken net klemd tusken de boppeskonken fan de ruter, by in stille lampe, fier fan it gewoel fan Aleksander syn fjildslach, lêst en blêdet er yn ús âlde boeken.

 

Oersetting fan ‘Der neue Advokat’, út Franz Kafka, Ein Landarzt. Kleine Erzählungen, München/Leipzig 1919. De tekeningen by ‘De nije abbekaat’, ‘In keizerlik boadskip’, ‘Op de galerij’ en ‘Earste leed’ (dy’t lossteane fan de ferhalen) binne makke troch Kafka sels.

Pleatst yn Mear | Tagged | Reaksjes út op Franz Kafka, De nije abbekaat

Franz Kafka, In keizerlik boadskip

 
In keizerlik boadskip

De keizer – sa wurdt sein – hat oan dy, de ienling, de jammerdearlike ûnderdien, de minuskule foar de keizerlike sinne nei de fierste fierte flechte skym, krekt oan dy hat de keizer fan syn stjerbêd ôf in boadskip stjoerd. Hy hat de boade by it bêd delknibbelje litten en him it boadskip yn it ear flústere; der wie him sa’n soad oan gelegen dat er it nochris yn syn eigen ear werhelje liet. Mei in holleknikje hat er de korrektens fan wat sein waard befêstige. En sichtber foar it folsleine publyk dat syn dea sjen woe – alle belemmerjende wanden wienen ôfbrutsen en op it brede en him heech in de loft ferheffende bordes steane yn in kring de grutten fan it ryk – sichtber foar dy allegearre hat er de boade derop útstjoerd. De boade is fuortdaalk op paad gongen; in sterke, net wurch te krijen man; dan de iene en dan de oare earm útstekkend baant er him in wei troch de kliber; as er wjerstân ûnderfynt, wiist er op syn boarst, dêr’t it teken fan de sinne op sit; hy komt ek maklik foarút, as nimmen oars. Mar de kliber is sa grut; har wenplakken komt gjin ein oan. Lei it frije fjild mar foar him iepen, wat soe er dan fleane en al gau soesto hearre hoe’t syn fûsten hearlik op dyn doar slaan. Yn plak dêrfan, hoe nutteleas mêdet er himsels ôf; noch altyd perst er him troch de fertrekken fan it binnenste paleis; nea sil er dy achter him litte; en soe it him al slagje, dan wie der neat wûn; hy soe him de treppen del wrakselje moatte; en soe dat him slagje, dan wie der neat wûn; de binnenhôven moast er oerstekke; en nei de binnenhôven it twadde paleis dat der omhinne leit; en opnij treppen en binnenhôven; en opnij in paleis; en sa fierder troch tûzenen jierren hinne; en soe er lang om let troch de bûtenste poarte stoarte – mar nea, nea sil dat barre – dan pas leit de residinsjestêd foar him, it mulpunt fan de wrâld, heech folrûn mei har besinksel. Nimmen kringt dêr trochhinne en al hielendal net mei it boadskip fan in deade. – Mar do sitst by dyn finster en makkest dy der in dreambyld fan, as de jûn falt.

 

Oersetting fan ‘Eine kaiserliche Botschaft’, út Franz Kafka, Ein Landarzt. Kleine Erzählungen, München/Leipzig 1919

Pleatst yn Mear | Tagged | Reaksjes út op Franz Kafka, In keizerlik boadskip

Franz Kafka, Op de galerij

 
Op de galerij

As dizze of jinge skriele, tuberkuleuze keunstrydster yn de maneezje op in strampelich hynder foar in net wurch te krijen publyk troch in swypslaande, ûnmeilydsume sjef moannenlang sûnder ûnderbrekking yn de piste yn it rûn dreaun wurde soe, wylst se op it hynder rûntsjemeallet, hântútsjes omstruit en de mul wiggelje lit, en as dat spul him ûnder it ûnophâldlike daverjen fan it orkest en fan de fintilatoaren oant yn de hieltyd fierder him iepenjende grize takomst fuortsette soe, begelaat troch it weistjerrende en wer oanboazjende applaus fan hannen dy’t winliken stomhammers binne – faaks soe dan in jonge galerijbesiker de lange trep troch alle rangen ôfstoarmje, de maneezje yndûke en Ho! roppe, troch de fanfaren fan it him hieltyd oanpassende orkest hinne.
        Mar mei’t dat net sa is; in keine dame, wyt en read, nei binnen fljocht, tusken de gerdinen troch dy’t eptige feinten yn livrei foar har iependogge; de direkteur, ûnderdienich har eagen sykjend, yn bistehâlding har oanazemet; har behoedsum op de appelskimmel tilt as wie sy syn boppe alles beminde pakesizzer dy’t har op in gefaarlike reis weaget; der net ta beslute kin en jou it teken mei de swipe; himsels oerwinnend it lang om let mei in knal jout; mei iepen mûle nêst it hynder rint; de sprongen fan de rydster mei skerpe blik folget; har keunstfeardigens amper begripe kin; mei útroppen yn it Ingelsk besiket te warskôgjen; de stâlfeinten dy’t de hoepels heechhâlde lulk ta de pynlikste konsintraasje moannet; foár de grutte salto mortale it orkest mei ophefte hannen beswart om stil te wêzen; úteinlik it famke fan it triljende hynder tilt, op har beide wangen tutet en gjin inkelde hulde fan it publyk genôch achtet; wylst sysels, troch him ûndersteund, heech op har teannen, troch stof omwyndere, mei útsprate earms en it holtsje nei achteren har gelok mei it hiele sirkus diele wol – mei’t dat sa is, leit de galerijbesiker syn gesicht op de balustrade en, yn de slotmars as yn in swiere dream weisinkend, gûlt er, sûnder it te witten.

 

Oersetting fan ‘Auf der Galerie’, út Franz Kafka, Ein Landarzt. Kleine Erzählungen, München/Leipzig 1919

Pleatst yn Mear | Tagged | Reaksjes út op Franz Kafka, Op de galerij

Franz Kafka, Earste leed

 
Earste leed

In trapeze-artyst – lykas bekend is dy heech yn de nok fan grutte fariëtee-poadiums útoefene keunst ien fan de dreechste fan alle foar minsken berikbere keunsten – hie&nbs;syn libben, yn ’t earstoan inkeld út syn stribjen nei perfeksjonearring, letter ek as tirannyk wurden oanwenst, sa ynrjochte dat er salang’t er yn deselde akkommodaasje wurke dei en nacht op de trapeze bleau. Alles dêr’t er ferlet fan hie – oars net in soad – waard yn foarsjoen troch rûlearjende tsjinstlju, dy’t ûnder wachten en alles wat boppe fanneden wie yn eigenmakke fetten omheech en omleech hysten. Spesifike swierrichheden foar de omjouwing feroarsake dy libbenswize net; allinne as de oare programmaûnderdielen ôfwurke waarden, wie it in bytsje hinderlik dat er boppe bleaun wie, wat net te ferbergjen foel, en der sa no en dan in blik út it publyk wei nei him ôfdwaalde, ek al hold er him op sokke tiden meast stil. Dochs ferjoegen de direksjes it him, want hy wie in bûtengewoane, ûnferfangbere artyst. Ek seagen se fansels yn dat er net út nocht oan ûnnocht sa libbe, dat er winliken inkeld sá permanint yn foarm bleau en inkeld sá syn keunst yn perfekte steat behâlde koe.
        Dêr boppe wie it fierders ek sûn, en as yn it waarmere seizoen de sydfinsters yn de hiele rûnte fan de koepel iepenklapt waarden en mei de frisse lucht de sinne swiid de skimerige romte binnenkrong, dan wie it dêrsa sels moai. Tajûn, syn omgong mei oare minsken wie beheind, der klattere mar komselden in kollega-akrobaat lâns in touljedder nei him omheech, dan sieten se tegearre op de trapeze, linen links en rjochts tsjin de touwen en keuvelen wat, of der wienen boufakkers om it dak te reparearjen dy’t troch in iepen finster in pear wurden mei him wikselen, of der wie in brânwachtman om de needferljochting op de boppeste galerij nei te sjen dy’t him wat tarôp, respektfol mar min fersteanber. Fierders bleau it stil om him hinne; inkeld seach somtiids dizze of jinge wurknimmer, middeis yn it lege teäter op ’e doele rekke, neitinkend de hichte yn dy’t hast bûten it eachweid foel, dêr’t de trapeze-artyst syn keunsten útfierde of útrêste, sûnder witte te kinnen dat immen him speurde.
        Sa hie de trapeze-artyst ûnfersteurd libje kind as de ûnûntkombere reizen fan plak nei plak der net west hienen, dy’t foar him alderferfelendst wienen. Wol soarge de ympressario derfoar dat de trapeze-artyst frijwarre bleau fan elk ûnnedich ferlingjen fan syn lijen: foar de ritten yn de stêden brûkten se race-auto’s, dêr’t se, as it koe nachts of yn de ierste moarnsoeren, mei fûle faasje yn jakkeren troch de lege strjitten, al gong it noch altyd te stadich foar de trapeze-artyst syn langst; yn de trein waard in hiele kûpee reservearre, dêr’t de trapeze-artyst de reis yn trochbrocht boppe yn it bagaazjenet, as in soarte fan substitút – behyplik, mar toe mar – foar syn wenstige libbenswize; yn it folgjende plak fan de toernee wie yn it teäter lang foar oankomst de trapeze al teplak, ek stienen alle doarren dy’t op de teäterseal útkamen wiid iepen en wienen alle gongen frijhâlden – mar de moaiste mominten yn it bestean fan de ympressario wienen dochs hieltyd wannear’t de trapeze-artyst dan de foet op de touljedder sette en binnen de koartste kearen einliks wer boppe oan syn trapeze hong.
        Hoe’n protte reizen ek der no al goed beteard wienen, elke nije fûn de ympressario dochs wer in kwelling, want ôfsjoen fan alles wat der noch bykaam wienen de reizen sûnder mis in oanslach op de senuwen fan de trapeze-artyst.
        Sa reizgen se wer ris tegearre, de trapeze-artyst lei yn it bagaazjenet te dreamen en de ympressario line yn de hoeke by it raam dêrtsjinoer en lies in boek, doe’t de trapeze-artyst him sêft oanspruts. De ympressario wie him fuortdaalk fan tsjinst. De trapeze-artyst biet op ’e lippen en sei dat er foar syn akrobatyk no altyd twa trapezes hawwe moast yn plak fan de iene dy’t er oant dan ta brûkt hie, twa trapezes tsjinoer elkoar. De ympressario gong dêr op slach mei akkoart. Mar as woe er sjen litte dat de ynstimming fan de ympressario hjir like betsjuttingsleas wie as syn beswieren west hawwe soenen, sei de trapeze-artyst dat er no nea wer en ûnder gjin betingst op mar ien trapeze optrede soe. It tinkbyld dat soks miskien dochs in kear barre koe, like er fan te huverjen. Sleaukjend en betochtsum stimde de ympressario him wer alhiel mei dat twa trapezes better wienen as ien en sa’n nije opstelling ek yn oare opsichten foardielen hie, de produksje waard der ôfwikseljender fan. Doe begûn de trapeze-artyst ynienen te gûlen. Bot skrokken sprong de ympressario oerein en frege wat der te rêden wie, en doe’t er gjin antwurd krige, gong er op de bank stean, aaide him en drukte syn gesicht tsjin syn eigen, sadat de triennen fan de trapeze-artyst ek oer him floeiden. Mar pas nei in soad fragen en flaaiwurdsjes snokkere de trapeze-artyst: ‘Ien stange mar yn hannen – sa kin ik dochs net libje!’ No wie it foar de ympressario al makliker om de trapeze-artyst te treastgjen; hy sei ta dat er daalk út it earstfolgjende stasjon wei nei it earstfolgjende plak fan de toernee tillegrafearje soe oer de twadde trapeze, ferwiet himsels dat er de trapeze-artyst sa lang mei mar ien trapeze wurkje litten hie, en tanke en priizge him tige dat er einliks op it fersom wiisd hie. Sa slagge it de ympressario de trapeze-artyst stadich del te bêdzjen en koe er wer werom nei syn hoeke. Hysels wie lykwols net gerêststeld, yn grutte noed observearre er de trapeze-artyst heimlik oer syn boek hinne. As sokke tinzen him ienris kwelden, koenen se dan ea echt ophâlde? Soenen se net hieltyd mear tanimme? Foarmen se net in eksistinsjele bedriging? En werklik miende de ympressario te sjen hoe’t no yn de skynber kalme sliep dêr’t it gûlen yn einige wie, de earste tearen harren op de trapeze-artyst syn glêde bernefoarholle begûnen ôf te tekenjen.

 

Oersetting fan ‘Erstes Leid’, út Franz Kafka, Ein Hungerkünstler. Vier Geschichten, Berlin 1924

Pleatst yn Mear | Tagged | Reaksjes út op Franz Kafka, Earste leed

Else Lasker-Schüler, Oan Giselhear de tiger

 
Oan Giselhear de tiger

Oer dyn gesicht slûpe jungles.
O wat biste moai!

Dyn tigereagen binne leaflik wurden
Yn de sinne.

Ik tôgje dy hieltyd mei
Tusken myn tosken.

Do myn yndianeboek,
Wyldwest,
Siouxopperhaad!

Yn de skimer smachtsje ik
Fêstbûn oan in buksbeamstam –

Ik kin net mear bestean
Sûnder skalpeboartsjen.

Reade tuten skilderje dyn messen
Op myn boarst –
Oant myn hier oan dyn gurdle wapperet.

 

Giselheer dem Tiger

Über dein Gesicht schleichen die Dschungeln.
O wie du bist!

Deine Tigeraugen sind süß geworden
In der Sonne.

Ich trag dich immer herum
Zwischen meinen Zähnen.

Du mein Indianerbuch,
Wild West,
Siouxhäuptling!

Im Zwielicht schmachte ich
Gebunden am Buxbaumstamm –

Ich kann nicht mehr sein
Ohne das Skalpspiel.

Rote Küsse malen deine Messer
Auf meine Brust –

Bis mein Haar an deinem Gürtel flattert.

 

Ut Die gesammelten Gedichte, 1917. YouTube: Else-Lasker-Schüler-Experience, ‘Giselheer dem Tiger’, 2020.

Om 1911 hinne rekke Else Lasker-Schüler fereale op de dokter en dichter Gottfried Benn (1886–1956). Yn titels en opdrachten fan guon gedichten en yn har roman Mein Herz komt Benn foar as Giselheer – Giselher is de namme fan in Boergondyske kening yn it Nibelungenlied – of as Der Barbar. Mystifisearjen en mytologisearjen, sawol op papier as yn har eigen libben, wie har twadde natuer. In alter ego fan harsels wie de androgine Prinz Jussuf von Theben. Yn de rige leafdesgedichten dy’t Lasker-Schüler foar Benn skreau, stride hertstocht en wanhoop om foarrang. Ta dy rige gedichten hearre ûnder mear ‘Giselheer dem Tiger’, ‘Giselheer dem Heiden’, ‘Giselheer dem Knaben’, ‘Dem Barbaren’, ‘Das Lied des Spiel­prinzen’, ‘Hinter Bäumen berg ich mich’, ‘Nur dich’, ‘Lauter Diamant’, ‘Höre’ en ‘O ich möcht aus der Welt!’. Se binne yn dialooch mei de gedichten dy’t Benn wer foar har skreau. Sjoch benammen Helma Sanders-Brahms, Gottfried Benn und Else Lasker-Schüler. Giselheer und Prinz Jussuf, Berlin 1997.

Pleatst yn Else Lasker-Schüler | Tagged , | Reaksjes út op Else Lasker-Schüler, Oan Giselhear de tiger