{"id":13307,"date":"2020-01-10T23:00:00","date_gmt":"2020-01-10T22:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=13307"},"modified":"2023-06-12T18:54:44","modified_gmt":"2023-06-12T16:54:44","slug":"poste-restante-xxvii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=13307","title":{"rendered":"Poste restante XXVII"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

\u2018Groet uit Leeuwarden.\u2019 (m.b.), \u00b11903\u20131905. Ljochtdruk, 92\u00d7139 mm. Utj\u00fbn troch Dijkstra\u2019s Boekhandel, Ljouwert, n\u00fb. 2756. Poststimpel Ljouwert 17-05-1906. Ferstjoerd oan Aukje Gosliga, Amsterdam, troch Janke Sijbesma.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Sit der tsjintwurdich ris in flinter by de post, dan is dy ornaris printe op in roukaart. Sa\u2019n flinter besiket it fertrietlike nijs in bytsje treast mei te jaan. It boadskip is dat de siele fan de ferstoarne har stoflik omskot ferlitten hat sa\u2019t in flinter him oan syn kokon \u00fbntwrakselet om nei boppen te flitterjen. Dy flinter \u2013 l\u00eas: de siele \u2013 is om sa te sizzen befrijd. Ek hat er yn syn metamorfoazes fan \u00fbneachlike, kr\u00fbpende r\u00fbp fia heimnisfolle kokon nei prachtige, d\u00fbnsjende flinter syn ultime steat berikt.<\/p>\n

\"\"<\/a>It byld fan de siele as flinter is fan alle tiden. Al yn it \u00e2ld-Gryksk waard it wurd \u03c8\u03c5\u03c7\u03ae<\/em> (psyche<\/em>) foar siele<\/em> ek foar flinter<\/em> br\u00fbkt. Ida Gerhardt, learares klassike talen, tematisearre dat yn har gedicht \u2018Psyche\u2019 \u00fat de bondel Sonnetten van een leraar<\/em> (1951), dat begjint mei de rigels:<\/p>\n

Ik las de Phaedo met mijn vijfde klas
\nen in de tekst kwam het woord \u03c8\u03c5\u03c7\u03ae voor:
\nik legde, aan \u2019t nog kinderlijk gehoor,
\nuit waarom \u03c8\u03c5\u03c7\u03ae \u2018ziel\u2019 \u00e9n \u2018vlinder\u2019 was.<\/p>\n

\"\"<\/a>De flinter dy\u2019t nei b\u00fbten wol as metafoar foar de siele dy\u2019t syn stoflike h\u00fal \u00fbntstiicht, komt foar yn in oar gedicht fan Gerhardt, \u2018Nachtwake\u2019, \u00fat De slechtvalk<\/em> (1966):<\/p>\n

Doof, hoop, uw fakkel uit.
\nHoe eindeloze uren
\nmoet zij de pijn verduren
\ndie stil de ogen sluit<\/p>\n

In huis is geen geluid.<\/p>\n

Even of er iets was,
\nEen ritseling langs de ruiten:
\neen vlinder wil naar buiten.
\nHij fladdert aan het glas.<\/p>\n

\"\"<\/a>Sa net, op de hjir \u00f4fbylde ansichten bringt de flinter gjin deadsberjocht mar in groet of sels in hertlike groet oer. De flinter hat hjir deselde funksje as de swellen en dowen op de ansichten yn Poste restante<\/em> XXII<\/small><\/a>. En krekt as op dy kaarten wurdt fermelde \u00fat hokker plak de groet weikomt. Boppedat binne op de wjukken fan de flinter faak plaatsjes fan dat plak montearre, ferlytse reproduksjes fan besteande topografyske ansichten, soms mei opnij tafoege byskriften. De plaatsjes op de kaart boppe-oan dit blog bygelyks litte in \u2018Panorama\u2019, de \u2018Westersingel-Zuidwesterdwinger\u2019 de \u2018Nieuwestad op Marktdag\u2019 en de \u2018Nieuwestad en Duco-Martenapijp\u2019 sjen. De hjir werj\u00fbne kaarten \u00fat Koudum en Nijl\u00e2n, beide mei in \u00fbnmiskenbere deipau-each, hawwe lykwols gjin topografyske mar \u2018algemiene\u2019 plaatsjes fan ferfiermiddels \u2013 in sk\u00fbtsje, fytsen, in auto en in trein \u2013 s\u00fbnder byskriften.<\/p>\n

\"\"<\/a>En as wie it om ekstra tsjinwicht te jaan tsjin de funer\u00eare symbolyk fan de flinter, is dy hjirre personifiearre ta in (libbens)lustich froutsje: it lyfke fan it ynsekt is ferfongen troch it stal fan in kwier frommis yn in luftich kleedsje. Ornaris hat it flinterfroutsje ek nochris fielteisters op \u2019e holle en boppedat in cornucopia, in hoarn fan oerfloed, yn \u2019e hannen. De cornucopia, \u00fatp\u00fbljend mei blommen, fruchten of graan, stiet s\u00fbnt de antiken symboal foar wolfeart. De Romeinen ferb\u00fbnen it attrib\u00fat benammen oan Fortuna, goadinne fan it lot, en Ceres, goadinne fan de l\u00e2nbou. Op de ansichten hjirre jout it ding fansels oan dat de wyfkes de \u00fbntfanger woltier tawinskje, mar it hint ek op wielderigens, sensualiteit. Op tal fan oare, net-topografyske kaarten mei flinterfroutsjes \u00fat de earste desennia fan de tweintichste iuw leit dat der tsjokker op; sels heal- of folslein neakene flinterfroutsjes gongen oer de toanbank (of, wierskynliker, der \u00fbnderl\u00e2ns).<\/p>\n

\"\"<\/a>Topografyske ansichten mei flinterfroutsjes kamen oarspronklik \u00fat D\u00fatsl\u00e2n wei. De ansicht \u00fat Burgum hjit \u2018gesetzlich gesch\u00fctzt\u2019 te w\u00eazen yn 1905 en hat op de achterkant it logootsje fan de Hamburger firma M. Gl\u00fcckstadt & M\u00fcnden, dy\u2019t dy kaart levere hat oan de Burgumer bruorren Van der Meulen. Ansichten mei flinterfroutsjes f\u00fbnen yn tal fan lannen yn Europa \u00f4ftrek en ek \u00fat Amearika binne se bekend. Se kinne printe w\u00eaze mei wat steunkleuren, mar inkeld swart-wite (dus goedkeapere) kaarten komme je faker tsjin. Ut Frysl\u00e2n ken ik kleure flinterfroutsjes \u00fat Burgum, Koudum, De Lemmer, Ljouwert, Nijl\u00e2n en Snits, en swart-wite twillingsuskes \u00fat Boalsert, Drylts, De Jouwer, Kollum, De Lemmer, Ljouwert, Rinsumageast, Sleat, Snits, Wolvegea, Wommels en Wurdum.<\/p>\n

\"\"<\/a>Echo\u2019s fan it motyf fan de leidige flinterfrou binne der by \u2019t soad. Ien derfan wjerklinkt yn it pitertuerlike fers \u2018Adam sprekt\u2019 fan Jan Piebenga. D\u00earyn spanne in ferliedlike flinter en in fallen froulike ingel gear mei in Eva dy’t net th\u00fas jout, om Adam syn heil en r\u00east te \u00fbntnimmen en de dea yn te driuwen. Trijeresom, faaks sels as in trije-ienheid, bringe sy de man ta (keammerkes)s\u00fbnde, in wurd dat net falt, mar de ferwizings nei de slang en it ferlerne paradys sizze gen\u00f4ch. Adam hat net sels skuld, nee, in trinten flinterke hat it him oandien mei feminyn fenyn:<\/p>\n

Kaemst yn myn keamer, in flinter wiest,
\nDronken fan huning en ljocht,
\n\u2019t Gif datst tom\u00fbk yn myn beker diest
\n\"\"<\/a>Hat deads omearming my brocht,
\n\u2019t Prike en stiek en it briek midstwa
\nSielsr\u00east en wiisheits formeits,
\nFlinter, hwa biste en siz my, hwa
\nJoech dij dy lokjende laits?<\/p>\n

O broeiske dei doe\u2019t in ingel foel,
\nRoerde myn hert mei har wjok,
\n\u2019t Libben wie ivich en s\u00fbnder doel,
\n\u2019t Sonk en it stiigde yn ien snok,
\nIngel, hwer keardest? Eva, hwer bist?
\nEden, foar altyd forswoun?
\nHonger en toarst is \u2019t hwatst my jit litst,
\nWyldl\u00e2n is al hwat ik woun.<\/p>\n

Wrot op de groun d\u00ear\u2019t de slange kr\u00fbpt,
\nFlechtsje yn de sliep fan de waen,
\nHwa man ek \u2019t H\u00f4f yn syn oermoed bisl\u00fbpt,
\n\u2019t Swaeijende swurd sil him slaen.
\nFlinter en ingel, o njirrebrod,
\nLeegje de beker oant it l\u00east,
\nR\u00e9 leit de ierde en de dream is fuort,
\nNearne as yn \u2019t gr\u00eaf is de r\u00east.<\/p>\n

\"\"<\/a>It fers ferskynde yn De Tsjerne<\/em> yn 1949 en docht frijwat misogyn en breidenbroekich oan; 1949 liket ynienen in ivichheid lyn. Leaver as mei \u2018Adam sprekt\u2019 sl\u00fat ik dit blog \u00f4f mei in kaartsje fan n\u00f3ch hast in heale iuw earder, dat, al is it likegoed in produkt fan de male gaze<\/em>, dochs wat fleuriger is. Wa wit is dit sawat it flinterfroutsje dat de Adam fan Piebenga ferlokke. It geheime boadskip op it kaartsje losse jo grif sels wol op.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Groet uit Leeuwarden.\u2019 (m.b.), \u00b11903\u20131905. Ljochtdruk, 92\u00d7139 mm. Utj\u00fbn troch Dijkstra\u2019s Boekhandel, Ljouwert, n\u00fb. 2756. Poststimpel Ljouwert 17-05-1906. Ferstjoerd oan Aukje Gosliga, Amsterdam, troch Janke Sijbesma. Sit der tsjintwurdich ris in flinter by de post, dan is dy ornaris printe op in roukaart. Sa\u2019n … Fierder l\u00eaze →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[284],"tags":[829,1243,51,827],"class_list":["post-13307","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poste-restante","tag-jan-tjittes-piebenga","tag-aukje-gosliga","tag-ida-gerhardt","tag-janke-sijbesma"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13307","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13307"}],"version-history":[{"count":77,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13307\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17303,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13307\/revisions\/17303"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13307"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13307"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13307"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}