{"id":15247,"date":"2021-06-14T18:00:00","date_gmt":"2021-06-14T16:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=15247"},"modified":"2025-03-04T18:12:52","modified_gmt":"2025-03-04T17:12:52","slug":"poste-restante-xxxvii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=15247","title":{"rendered":"Poste restante XXXVII"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\n\"\"<\/a><\/p>\n

\u2018Oliefabriek te Drachten in brand. \u2013 Zondagmorgen 31 Mei 1903.\u2019 (m.\u00fb.), 1903. Fotokaart, 90\u00d7140 mm. S\u00fbnder fermelding fan in \u00fatjouwer. Poststimpels Drachten 08-06-1903 en Ljouwert 08-06-[1903]. Ferstjoerd oan Trijntje Boelens, Ljouwert, troch Antje Boelens.<\/p>\n

W Z <\/em>[= Waarde Zuster<\/em>]
\nWij maken het allen nog best en wij hopen u spoedig eens in ons midden te zien het is nu buiten zoo mooi jullie tuintje zal ook wel weer mooi komen uit te zien, onze bloemen staan ook zoo prachtig. wij kregen zoo pas een brief uit delft dat zij kwamen de ac<\/em>[ht<\/em>]tienden Julie. hartelijk gegroet Anna Boelens<\/em><\/p>\n

De Amsterdamske antikwaar en samler Louis Putman<\/a> (1923\u20132013) koenen je in protte fan opstekke, net yn \u2019t l\u00easte plak oer it ferskynsel ansichtkaart. Mar dy kennisoerdracht ferge al wat ynskiklikens. Earst en foaral: jo mochten dat ferskynsel inkeld oantsjutte as prentbriefkaart<\/em>; it germanistyske a<\/em>-wurd, ynboargere of net, wie yn byw\u00eazen fan Putman strikt ferbean. En twad: der foel net \u00f4f te tingjen op syn fisy dat de wichtichste funksje fan de ansicht (sorry) yn de begjintiid fan dat medium de fisuele nijsfoarsjenning west hie. De printbrievekaart soe benammen tsjinne hawwe om freonen en kunde op oansk\u00f4glike wize, yn byldfoarm, op de hichte te bringen fan opmerklike barrens.<\/p>\n

\"\"<\/a>Sa\u2019n barren wie s\u00fbnder mis de br\u00e2n dy\u2019t op 31 maaie 1903 it oaljefabryk De Nijverheid fan de firma Van der Meij & Co oan it M\u00fbnsein yn Drachten yn \u2019e jiske lei. It fabryk wie f\u00eastige yn in m\u00fbne \u00fat 1850, d\u00ear\u2019t letter, nei de ynstallaasje fan in stoommasine, de wjukken fan \u00f4fhelle wienen. De firma parse oalje \u00fat lyn- en raapsied en ferwurke de pulp dy\u2019t oerbleau ta feekoeken. Br\u00e2nber spul allegearre; broei hie neffens guon de oarsaak fan de br\u00e2n west. It soe nammers net de l\u00easte kear w\u00eaze dat der yn Frysl\u00e2n in oaljefabryk \u00f4fbaarnde; yn 1915 gong der yn Snits ek ien yn reek op en de firma De Boer op De Jouwer ferlear sels twaris sa\u2019n fabryk oan it fjoer, yn 1912 en 1928.<\/p>\n

\"\"<\/a>De br\u00e2n yn Drachten die him foar op in pinkstersnein en waard de moarns \u00fbnder tsjerketiid \u00fbntdutsen. \u2018Terstond haalde men de brandspuit en werden de spuit­gasten, van wie sommigen in de kerk waren, gewaarschuwd. Dat gaf een heele opschudding in de kerk en toen even daarna de brandklok klepte, werd de onrust zoo groot, dat de predikant maar beter vond de godsdienstoefening te eindigen\u2019, berjochte it Nieuwsblad van Friesland<\/em> fan 3 juny 1903. Fansels luts de br\u00e2n hiel wat ramptoeristen \u2013 frij fan wurk en frij fan tsjerke ommers \u2013 mar de hjitte fan it fjoer wie sa grut dat de lju oarekant de feart net op de dyk stienen mar op grutter \u00f4fst\u00e2n, yn it l\u00e2n.<\/p>\n

\"\"<\/a>Fuortdaalk wienen de beide br\u00e2nspuiten dy\u2019t Drachten ryk wie yn fol bedriuw, mar der wie gjin h\u00e2lden oan. It wie ien en al fjoer en rook. De br\u00e2nwacht die al gau gjin war mear om it fabryk te r\u00eaden mar besocht foaral huzen en in hout­seach­m\u00fbne fierderop br\u00e2nfrij te h\u00e2lden. It fabryk en twa oanboude tsjinstwenten gongen yn flammen op, by einsluten stienen inkeld de mitsele b\u00fbtenmuorren fan de m\u00fbne en in hege skoarstien noch oerein. Lokkigern\u00f4ch wienen der gjin slachtoffers. De br\u00e2n bleau lang yn it \u00fbnth\u00e2ld; doe\u2019t ien fan de tsjinstdwaande spuitgasten, Wietze Klazenga, yn 1938 syn fjirtichjierrich jubileum fierde, neamde hy de br\u00e2n \u00fat 1903 as ien fan de grutsten dy\u2019t er yn al dy jierren meimakke hie.<\/p>\n

\"\"<\/a>It tal ansichten dat fan dy br\u00e2n yn Drachten makke waard, liket de opfetting fan Louis Putman te \u00fbnderstreekjen. Blykber foel der mei ansichten fan sa\u2019n br\u00e2n, hoe \u00fbnoantreklik ek, jild te fertsjinjen. Mar dan moatte jo al foto\u2019s makke hawwe, of meitsje litten hawwe, op it moment supr\u00e8me<\/em>. De anonime \u00fatjouwer fan de ansicht boppe-oan dit blog en dy d\u00ear\u00fbnder hie dat net en naam syn taflecht ta piraterij: hy makke foto\u2019s fan ansichtkaarten dy\u2019t in oar al \u00fatj\u00fbn hie. Bygefolch binne de beide \u2018r\u00f4fdrukte\u2019 ansichten skier en \u00fbnskerp en steane de foto\u2019s der wat bryk op. Ek de byskriften op de orizjinele kaarten kamen op de duplikaten tel\u00e2ne, al wienen se doe net goed mear te l\u00eazen.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Achterkant. Litografy nei D\u00fatsk \u00fbntwerp. \u2018De plaat blijft ter nabestelling bewaard.\u2019<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Unbekende man. Carte-de-visite, makke troch Roelof Lammers, Drachten.<\/p><\/div>\n

Eksimplaren fan dy orizjinele ansichten binne ek bewarre bleaun. En n\u00east orizjinelen fan de beide duplikaten hjirboppe haw ik ek noch in orizjineel d\u00ear\u2019t my gjin duplikaten fan bekend binne. De orizjinelen binne skerper en better kadere as de pirateduplikaten. Ek jouwe sy de namme fan de fotograaf, dy\u2019t op de duplikaten fuortpoetst is. It giet om Roelof Lammers (1853\u20131910), yn 1879 al aktyf as fotograaf, dy\u2019t in foto-atelier hie op de Bopperein, tsjintwurdich de S\u00fadkade. Lammers paste nije techniken ta dy\u2019t de foarhinne lange slutertiid flink bekoarten en advertearre dan ek mei de oanbefelling \u2018Men wordt in eene seconde<\/em> gephotographeerd.\u2019 Fierders ferkocht er skilderij- en fotolisten, stielgravueres en naaimasines, en hy en syn broer Broor lieten harren ek ynhiere om foarstellings mei in toverlantearne te jaan.<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a>Lammers makke net inkeld atelierfoto\u2019s, mar gong der ek op \u00fat om l\u00e2nskippen, doarpsgesichten en strjitlibben f\u00east te lizzen. Dat hat prachtich byldmateriaal opsmiten fan Drachten en omkriten yn de lette njoggentjinde en de iere tweintichste iuw. Museum Dr8888 stalde d\u00ear yn 2010 in moaie tentoanstelling \u00fat gear. Guon fan syn opnamen br\u00fbkte Lammers om ansichten fan te meitsjen (fotokaarten) of meitsje te litten (yn ljochtdruk, sawol swart-wyt as ynkleure), foaral fan Drachten, Beetstersweach en Olterterp. De ansichten dy\u2019t er fan de br\u00e2n makke, binne fotokaarten. De iene is makke fan in plak oarekant de feart rjocht tsjinoer it fabryk. Foar de oare keas er in heger st\u00e2npunt op grutter \u00f4fst\u00e2n, hy sil nommen w\u00eaze fan de houtseachm\u00fbne \u00f4f dy\u2019t te sjen is op ien fan de twa ansichten hjirn\u00east.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Dragtster Courant<\/em>, 22-05-1884<\/p><\/div>\n

\"\"<\/a>

Dragtster Courant<\/em>, 08-06-1904<\/p><\/div>\n

Dy beide ansichten waarden op \u2019e merk brocht troch noch wer in tredde \u00fatjouwer: Ebele Nieuwholt (1859\u20131925), dy\u2019t syn wurksume libben beg\u00fbn as klerk op de gemeentlike sekretary, mar letter aktyf wie as drukker, as ferkeaper fan boeken en kantoarartikelen en as \u00fatjouwer fan ansichtkaarten fan Drachten en omkriten. Eabele hie in winkel oan de Noardkade. Hy brocht fan de br\u00e2n twa reguliere kaarten \u00fat, yn ljochtdruk, mei byskriften yn boekdruk (printe mei leadsetsel dus, hjir yn read). De iene kaart is bys\u00fbnder fanwegen it f\u00fbgelflechtperspektyf; soe de foto \u00fat in loftballon wei makke w\u00eaze? Op de oare ansicht falle de trije famkes hielendal links op: harren oandacht giet net \u00fat nei de enoarme reekkolom achter harren, mar nei de fotograaf… wy komme op de kyk!<\/p>\n

\"\"<\/a>

De Nijverheid op in ansicht \u00fat 1959<\/p><\/div>\n

Dat relativearret de spektakul\u00earens fan de br\u00e2n wer wat. Relativearring sprekt ek \u00fat de tekst fan de \u00f4fstjoerster fan de ansicht boppe-oan dit blog, Antsje Boelens (1858\u20131919). It kaartsje wie foar har suster Tryntsje (1863\u20131918), h\u00fas­h\u00e2ldster by de \u00fat D\u00fatsl\u00e2n \u00f4fkomstige Friedrich Wilhelm Rolf von den Baumen, dy\u2019t in winkel hie op de Tunen yn Ljouwert. Antsje rept mei gjin wurd oer de br\u00e2n, noch mar acht dagen lyn, d\u00ear\u2019t har ansicht sa\u2019n dramatysk byld fan jout, mar skriuwt oer t\u00fantsjes en blommen en oer de oerkomst fan famylje of kunde \u00fat Delft. Ek ien fan de oare kaarten stiet gjin oar boadskip op as in lokwinsk: \u2018Gefeliciteerd door Uw Oom en Tante\u2019. Soks \u00fbndergraaft dochs wol wat de idee fan Putman dat de ansicht yn it earstoan prim\u00ear de funksje fan fisueel nijsmedium hie.<\/p>\n

Hawar. De m\u00fbne dy\u2019t plak j\u00fbn hie oan it oaljefabryk en sa jammerdearlik \u00f4fbaarnde, is der noch: hy waard wer oplape en stiet tsjintwurdich op de gemeentlike monumintelist. It p\u00e2n is no \u00fbnderdiel fan Dunlop Conveyor Belting<\/a>, fabrikant fan rubberen transportbannen.<\/p>\n

\"\"<\/a>

De Nijverheid yn 2015. Foto: Bayke de Vries \/ Wikimedia Commons.<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Oliefabriek te Drachten in brand. \u2013 Zondagmorgen 31 Mei 1903.\u2019 (m.\u00fb.), 1903. Fotokaart, 90\u00d7140 mm. S\u00fbnder fermelding fan in \u00fatjouwer. Poststimpels Drachten 08-06-1903 en Ljouwert 08-06-[1903]. Ferstjoerd oan Trijntje Boelens, Ljouwert, troch Antje Boelens. W Z [= Waarde Zuster] Wij … Fierder l\u00eaze →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[284],"tags":[991,992,993,986,987,988,989,990],"class_list":["post-15247","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poste-restante","tag-ebele-nieuwholt","tag-friedrich-wilhelm-rolf-von-den-baumen","tag-broor-lammers","tag-louis-putman","tag-antje-boelens","tag-trijntje-boelens","tag-wietze-klazenga","tag-roelof-lammers"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15247"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15247"}],"version-history":[{"count":77,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15247\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18738,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15247\/revisions\/18738"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15247"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15247"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15247"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}