{"id":1613,"date":"2013-08-06T02:00:27","date_gmt":"2013-08-06T00:00:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=1613"},"modified":"2015-05-30T00:44:16","modified_gmt":"2015-05-29T22:44:16","slug":"taal-in-oersidich-dykskiep","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=1613","title":{"rendered":"Taal in oersidich dykskiep"},"content":{"rendered":"<ul>Oer: Edwin de Groot, <em>In hazze is in lokkich bern<\/em> \/ <em>Een haas is een gelukkig kind<\/em>, Uitgeverij De Contrabas, Utrecht 2013.<\/ul>\n<p><a><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Edwin-de-Groot-in-hazze-is-in-lokkich-bern-185x300.jpg\" alt=\"\" width=\"185\" height=\"300\" class=\"alignright size-medium wp-image-1645\" srcset=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Edwin-de-Groot-in-hazze-is-in-lokkich-bern-185x300.jpg 185w, https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Edwin-de-Groot-in-hazze-is-in-lokkich-bern-632x1024.jpg 632w, https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Edwin-de-Groot-in-hazze-is-in-lokkich-bern.jpg 973w\" sizes=\"auto, (max-width: 185px) 100vw, 185px\" \/><\/a>Nei in betreklik lette start is Edwin de Groot (1963) as dichter no moai op gleed. De folslein Frysktalige bondels <nobr><em>Ik skip<\/em><\/nobr> (2008) en <em>Tongfal<\/em> (2010) liet er begjin dit jier, koart foar syn fyftichste, folgje troch it twatalige <em>In hazze is in lokkich bern<\/em> \/ <em>Een haas is een gelukkig kind<\/em>.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;De foarmjouwing fan it boek lit \u00fatkomme dat it winliken om twa bondels yn ien omkaft giet: op healwei begjint in nije siden\u00fbmering en wurde titelside en oar foarwurk herhelle, en beide helten einigje mei in eigen kolofon. Faaks wie it yn earste oanlis de bedoeling dat der twa aparte boekjes komme soenen. Op ynternet waard de presintaasje fan <em>In hazze is in lokkich bern<\/em> alteast oankundige mei \u00f4fbyldings fan twa ferskillende foarplatten, ien mei inkeld de Frysktalige en ien mei inkeld de Holl\u00e2nsktalige titel. Uteinlik binne beide titels op ien foarplat gearbrocht.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Skiften en gedichten rinne yn beide helten fierhinne lykop. Allinne de l\u00easte fersen yn beide helten binne net inoars pendant: yn de Frysktalige helte is it in oersetting fan <nobr>C.O. Jellema<\/nobr> syn fers \u2018Drijfjacht\u2019, yn de Holl\u00e2nsktalige sl\u00fat De Groot \u00f4f mei in eigen earbetoan oan dy troch him bew\u00fbndere dichter. Mar de neamde parallelly h\u00e2ldt net yn dat De Groot it Frysk wurdlik transponearre hat nei it Holl\u00e2nsk of oarsom, en w\u00earom soe er ek? Nearne stiet dat de iene helte in oersetting is fan de oare. Dat lit him yn beide helten alle romte foar kreativiteit en boarterij, sadat bygelyks \u2018mei poddehier\u2019 as wjergader \u2018met puistjeshuid\u2019 hat.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;It ferlient beide helten selsstannige wearde, al hellet \u2018als hooi \u2013 doornat van de avondnevel \u2013 op de akker uitgespreid\u2019 it net by \u2018op \u2019e eker wierre as jundaai\u00efch hea\u2019. <nobr>Ik behein<\/nobr> my hjir\u00fbnder ta de earste, Frysktalige helte.<\/p>\n<p><strong>Paden befluorre mei eigen formules<\/strong><\/p>\n<p>De gedichten yn <em>In hazze is in lokkich bern<\/em> woartelje stevich yn romte en tiid. Of eins is it oarsom. Edwin de Groot dichtet graach ticht op de h\u00fbd fan de b\u00fbtenliter\u00eare werklikheid \u2013 op lokaasje, yn reaksje op de aktualiteit om h\u00fbs en hear, reflektearjend op stille tsj\u00fbgen fan it wr\u00e2ldbarren \u2013 en behoedet sa it foarbygeande foar ferjitnis, foar de duer fan it gedicht.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;De oanliedingen fynt De Groot wichtigern\u00f4ch om se \u00fat en troch ta te ljochtsjen. Dat smyt mar leafst trije tichtbeprinte siden oan annotaasjes op. Guon binne feitlik en eksakt \u2013 foar wa\u2019t Swarte Haan net fine kin, de ko\u00f6rdinaten binne 53\u00b0 18\u2019 32\u201d N, 5\u00b0 37\u2019 43\u201d E. <nobr>Yn oaren<\/nobr> leit de dichter syn driuwfearren bleat of jout er, gauris geastich, kommentaar. <nobr>By \u2018Epos<\/nobr> poes\u2019 tekenet er oan: \u2018Ik haw fiif katten en dus rjocht fan sprekken. Alle oare rjochten binne harres.\u2019 Ik haw der twa en begryp wat er bedoelt.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;De Groot nimt syn l\u00eazers by harren lektuer dus graach even by de h\u00e2n. Likegoed binne syn gedichten net altiten maklik nei te kommen, ornearret Piter Boersma yn syn besprek yn it <em>Friesch Dagblad<\/em> fan 5 april. Hy neamt de taal yn <em>In hazze is in lokkich bern<\/em> hermetysk, \u2018in geheimtaal\u2019, en sitearret \u00fat it gedicht \u2018Noed en wille\u2019, d\u00ear\u2019t it wurd \u2018hermetysk\u2019 yn falt en it oer \u2018paden befluorre mei eigen formules \/ en beswarrings\u2019 giet. <nobr>En ja,<\/nobr> nettsjinsteande alle begeliedende annotaasjes h\u00e2ldt De Groot net fan it hapwaarme fers; de l\u00eazer moat sels mar wat kokenje mei it resept en de yngredi\u00efnten dy\u2019t de dichter oandraacht, sa skreau er ris yn in resinsje foar <a href=\"http:\/\/www.ensafh.nl\/?p=10738\" target=\"_blank\"><em>Ensafh<\/em><\/a>. Folsleine klearrichheid oer wat in gedicht betsjut hat ek al gjin earste prioriteit yn it sitaat fan Paul van Ostaijen dat De Groot boppe it gedicht \u2018Do ut des\u2019 pleatst hat: \u2018Po\u00ebzie moet eer gevoeld dan begrepen worden.\u2019<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Mar hermetysk? It gedicht d\u00ear\u2019t De Groot dat wurd yn br\u00fbkt, einiget mei de rigels: <nobr>\u2018Ik wit<\/nobr> w\u00ear\u2019t de skreven krekt sitte \/ en lis it \u00fat, al freget nimmen derom\u2019. Dat syn fersen net s\u00fbnder k\u00f4gjen nei binnen glide, komt nammers foar in part troch in taaltechnysk skaaimerk: de elliptyske sin, dy\u2019t ambigu\u00efteit yn \u2019e h\u00e2n wurket. Fierders hat er in Tsj\u00eabbe Hettinga\u00ebske foarleafde foar gearstalde adjektiven en set er, mei niget oan \u00fbntregeling, wurden \u00fat ferskillende registers n\u00east inoar. Yn it ferlingde d\u00earfan mjukset er kanonisearre mei popul\u00eare kultuer, sadat inkeld wat bl\u00eadwyt William Blake fan Super Mario skiedt en der Milkakij troch Kalenberg rinne.<\/p>\n<p><strong>Gjin snoad sortearre strofen<\/strong><\/p>\n<p>Ferrifeljend is faaks ek dat by dizze dochs sa yn it konkrete ferankere dichter de taaldied fan it dichtsjen sels faken haad- of njonkentema fan it fers is. Dat jildt benammen foar de acht plan\u00fat po\u00ebtikale gedichten dy\u2019t it skift \u2018In oersidich dykskiep\u2019 foarmje. Mar ek \u00fbnder de 25 gedichten yn de fjouwer oare skiften binne ferskillende dy\u2019t, mear of minder \u00fbngemurken, fan fysike op talige werklikheid oergean. Yn de foarige bondel, mei de sprekkende titel <em>Tongfal<\/em>, wie dat ek <nobr>al sa.<\/nobr><br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Foar De Groot is it gedicht in middel om wat stilholden wurdt l\u00fbd te jaan en wat weistoppe of bedutsen is foar it ljocht te heljen. D\u00ear sit risiko oan f\u00east. Wurden dy\u2019t je \u2018dwers troch deaswijende dakken\u2019 as f\u00fbgels de loft ynjeie, litte harren somtiids kenne as \u2018harsenskrabjende raven\u2019 d\u00ear\u2019t je it kraskjen net mear fan fers\u00eaftsje kinne. Taal kin mislearje of tekoart sjitte. Yn \u2018Fan reisgenoaten en weemoed\u2019 wurdt wat sein \u2018dat \u00fbnfersetlik lizzen bliuwt \/\/ as in \u00fbnmachtich skiep\u2019 en yn it neifolgjende gedicht bestiet it gefaar dat taal as in mank skiep by de skeante fan de seedyk del tr\u00fbdelet:<\/p>\n<ul>Neat dichtsje by Swarte Haan<\/p>\n<p>Net ien wintersk wurd<br \/>\nsil strikkesetter w\u00eaze foar m\u00fbsstil<br \/>\nOmskriuwe hoe\u2019t tinfindelich fyn izich ljocht<br \/>\nb\u00fbtendyks saait as fan in h\u00e2n blaasd s\u00e2n<br \/>\noer pealf\u00east basalt en stil skriel slyk<\/p>\n<p>Gjin snoad sortearre strofen dy\u2019t it geil<br \/>\noan \u2019e slikstiennen seedyk slikjende iis dichtsje<br \/>\nof hoe\u2019t de dei him readsangen benachtsje lit<br \/>\nTaal in oersidich dykskiep dat op syn heechst<\/p>\n<p>in kitscherige trien fan it sigeunerbern g\u00fblt<br \/>\nen as goark\u00e2ld d\u00fbns de trystferzen sniefink bestoppet<br \/>\nStiifhollige wintergast oan myn fuotten. Wyt<br \/>\ntear en s\u00eaft flokke mei winters<br \/>\nIk sjoch frouljusboarsten hingjend<br \/>\nnei it soele suden<\/ul>\n<p>Winterkjeld en sinnewaarmte, dea en erotyk, it \u00fbnfermogen fan taal en po\u00ebtyske fitaliteit komme hjir gear yn in yntrigearjend gedicht.<\/p>\n<p><strong>De romte achter it doek<\/strong><\/p>\n<p><a><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Lucio-Fontana-196x300.jpg\" alt=\"\" title=\"Lucio Fontana\" width=\"196\" height=\"300\" class=\"alignright size-medium wp-image-1616\" srcset=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Lucio-Fontana-196x300.jpg 196w, https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Lucio-Fontana.jpg 250w\" sizes=\"auto, (max-width: 196px) 100vw, 196px\" \/><\/a>It yn \u00fbnmacht lizzende taalskiep wer op poaten helpe giet net s\u00eaftsinnich. Yn it al neamde \u2018Noed en wille\u2019, it meast \u00fatsprutsen gedicht-oer-it-dichtsjen fan de bondel, leit Edwin de Groot ferb\u00e2n tusken syn pake dy\u2019t it opskot \u00fat \u2019e beamwallen seage, wat \u00fatsjoch bea op de fierte d\u00earachter, en Lucio Fontana dy\u2019t mei in stanleymes yn syn monogrome skilderijen fike om \u2018de romte achter it doek\u2019 bleat te lizzen.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;D\u00ear floeit noch gjin bloed by, en wurdsjes as \u2018s\u00fantsjes\u2019, \u2018s\u00eaftkesoan\u2019, \u2018swietsjesoan\u2019, \u2018swietsjeswei\u2019 en \u2018tem\u00fbkwei\u2019 dogge fierders tuike tuike-po\u00ebzy fermoedzjen, mar it binne de jacht en de slacht d\u00ear\u2019t De Groot in protte fan syn bylden oan \u00fbntlient. Der strune jagers, stropers en slachters yn syn gedichten om; der wurdt sketten, strikt, kiele, str\u00fbpt en \u00fatbonke; kninen en hazzen krije in skot hagel, iel kr\u00f4let yn tobben s\u00e2lt en kreeften sneuvelje yn siedend wetter. Leaver it r\u00fatsjen, \u2018as de luchtpiip waarmwynread folrint\u2019, as ferfal, hyt it yn \u2018Net nochris in haal oan it r\u00ead fan \u2019e wr\u00e2ld\u2019.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;De titel fan dat gedicht jout aardich de kearside fan de tematyske medalje wer. Taal mei dan (hoe breklik ek) f\u00easth\u00e2lde wat oars yn ferjitnis ferdwynt, oan \u2019e oare kant hoecht it bestean fan de dingen, benammen de libjende dingen, ek wer net sa lang mooglik rekt te wurden. Hat de hazze dy\u2019t troch al dat jagersfolk yn dizze bondel fersekere is fan \u2018koarte rintiden\u2019 in \u00fbngelokkich libben h\u00e2n, ek al stjert er jong? No dan.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Mei <em>In hazze is in lokkich bern<\/em> hat Edwin de Groot in nijsgjirrige bondel \u00f4flevere. Syn po\u00ebzy is kwa tematyk, byldzjend fermogen en idiomatyske rykdom besibbe oan dy fan syn generaasjegenoaten Simon Oosting (1959) en Abe de Vries (1965), en stekt d\u00ear perfoarst net feal by \u00f4f. Yntusken wurket er al lang en breed wer oan in fjirde bondel. \u2018De taal moet kaal\u2019, hat er himsels d\u00earby as opdracht steld, sa fernijde er yn in fraachpetear mei Hedwig Terpstra op <a href=\"http:\/\/www.ensafh.nl\/?p=28655\" target=\"_blank\"><em>Ensafh<\/em><\/a>. Keal hoecht om my net, mar betrouwen yn wat dizze dichter him foarnimt is op syn plak. Ik sjoch nei syn fjirde bondel \u00fat.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Oer: Edwin de Groot, In hazze is in lokkich bern \/ Een haas is een gelukkig kind, Uitgeverij De Contrabas, Utrecht 2013. Nei in betreklik lette start is Edwin de Groot (1963) as dichter no moai op gleed. De folslein &hellip; <a href=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=1613\">Fierder l\u00eaze <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[112],"tags":[184,185,186,187,10,90,98,181,182,183],"class_list":["post-1613","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-2009-2017","tag-lucio-fontana","tag-paul-van-ostaijen","tag-piter-boersma","tag-simon-oosting","tag-abe-de-vries","tag-tsjebbe-hettinga","tag-william-blake","tag-c-o-jellema","tag-edwin-de-groot","tag-hedwig-terpstra"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1613","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1613"}],"version-history":[{"count":66,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1613\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1681,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1613\/revisions\/1681"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1613"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1613"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1613"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}