{"id":17872,"date":"2024-01-14T18:00:00","date_gmt":"2024-01-14T17:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=17872"},"modified":"2026-06-14T02:53:21","modified_gmt":"2026-06-14T00:53:21","slug":"poste-restante-xlii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=17872","title":{"rendered":"Poste restante XLII"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\n\"\"<\/a><\/p>\n

\u2018Groeten uit\u2019 (m.b.), \u2018Bolsward | Marktstraat\u2019 (r.m.), \u2018Snel als | de luchtbol, die d\u2019 aarde<\/nobr> verlaat, | Is de groet van mijn harte, die tot U gaat!\u2019 (r.\u00fb.), \u00b11910\u20131911. Fantasykaart, mearkleuredruk, 88×138 mm. Utj\u00fbn troch \u2018P.v.A.\u2019 yn G. Poststimpel Boalsert 26-04-1911. Ferstjoerd oan Grietje Tijmstra, Amsterdam, troch \u2018T.A.\u2019.<\/p>\n

Oft \u00f4fstjoerder \u2018T.A.\u2019 in frijer wie of in freondinne, wy komme it net te witten. Hy of sy is koart fan stof en skriuwt inkeld yn \u00f4fkoartings. De inisjalen is neat mear oan taheakke as \u2018pf\u2019: pour f\u00e9liciter, proficiat. En ja, in dei neidat de kaart \u00fat Boalsert wei ferstjoerd waard nei Amsterdam, hie de \u00fbntfangster yndied wat te fieren: op 27 april 1911 wie Grietje Tijmstra jierdei.<\/p>\n

Grytsje wie yn 1880 yn W\u00fbns te wr\u00e2ld kommen as tredde bern fan Ulbe Tijmstra en Antje Bergsma. Doe\u2019t har \u00e2lden mei-elkoar trouden, wie Ulbe 65 jier en wie syn 34 jier jongere breid Antsje swier fan harren earste bern. Neffens de trouakte wie Antsje \u2018geboren te Pingjum, dienstmeid, wonende te Wons, meerderjarige natuurlijke doch niet erkende dochter van Eeke Andries Bergsma, arbeidster, wonende te Pingjum, de vader onbekend\u2019. By de berte fan Grytsje wie har heit Ulbe santich jier; hy ferstoar seis jier letter. Fan 1908 oant 1912 wie Grytsje tsjinstfaam yn Amsterdam op respektivelik de adressen Plantage Middenlaan 23 en Nassaukade 354. Yn 1913 troude se mei de widner Romke van Dijk (1873\u20131947), dy\u2019t boer wie. Sy krigen ien soan, Gerrit Melle. Grytsje ferstoar yn Den Haach yn 1938.<\/p>\n

De kaart dy\u2019t Grytsje tastjoerd krige, is der ien \u00fat in searje fan tsien fantasykaarten mei farianten, op \u2019e merk brocht troch in \u00fatjouwer mei it logo \u2018P.v.A.G.\u2019. Wat alle kaarten \u00fat de searje mienskiplik hawwe, is links in romantysk plaatsje, midden boppe it golvjende opskrift \u2018Groeten uit\u2019, rjochts boppe fleanende swellen w\u00earfan\u2019t de grutste wat yn \u2019e snaffel h\u00e2ldt, en rjochts \u00fbnder in rymke. De tsien ferskillende plaatsjes binne fan deselde h\u00e2n as de plaatsjes op minstens twa oare, soartgelikense searjes ansichten \u00fat deselde tiid, s\u00fbnder logo\u2019s of fermelding fan in \u00fatjouwer, mar neffens in meidieling op de achterkant \u2018Printed in Germany\u2019. Ek de hjir beskreaune searje is s\u00fbnder mis printe yn D\u00fatsl\u00e2n, foar de Nederl\u00e2nske merk.<\/p>\n

Elk fan de tsien foarstellings (A<\/b>\u2013J<\/b>) komt foar yn twa farianten. Fariant 1<\/b> hat fiif swellen, in swarte achtergr\u00fbn en in seisrigelich rymke yn losse letters. Fariant 2<\/b> hat trije swellen, in donkergriene achtergr\u00fbn en in twarigelich rymke yn ferb\u00fbne letters. Yn fariant 1<\/b> h\u00e2ldt de grutste swel in banderol yn \u2019e snaffel, yn fariant 2<\/b> in rjochthoekich flak. Dat flak kin mei fiif ferskillende plaatsjes beprinte w\u00eaze. Subfariant 2a<\/b> hat in brievekaart yn blau, subfariant 2b<\/b> in tillegram yn blau, subfariant 2c<\/b> in postwiksel fan de Nederlandsche Bank yn blau, subfariant 2d<\/b> in bankbiljet fan twah\u00fbndert g\u00fbne yn swart en subfariant 2e<\/b> in topografysk plaatsje fan it oanbelangjende plak yn swart.<\/p>\n

Op de brievekaart, it tillegram en de postwiksel is om sa te sizzen \u2018personalisearjende\u2019 tekst meiprinte, ek al is dy net alhiel te l\u00eazen en binne de nammen fiktyf. De brievekaart is adressearre oan \u2018Mejuffrouw J. Z[…]\u2019 yn Amsterdam, mei it boadskip \u2018Verwacht spoedig antwoord terug. J[…]\u2019. Op it tillegram stiet \u2018Amsterdam […] (antwoord betaald) Zond U eene kaart terug. Cor\u2019. En de postwiksel is \u2018duizend kussen\u2019 wurdich, \u00fat te kearen oan juffer Zondervan op it (fantasy)adres Koolstraat yn Landlust. Dit soarte teksten lykje de generike tapassingsmooglikheden fan de kaarten te ferminderjen, mar \u00f4fstjoerders en \u00fbntfangers sille harren der wol net om bekroade hawwe.<\/p>\n

Hjir\u00fbnder in list fan de \u2018Fryske\u2019 eksimplaren yn de kolleksjes fan Tresoar en mysels. Yn de byldbank fan it Histoarysk Sintrum Ljouwert haw ik gjin eksimplaren f\u00fbn. De \u00f4fkoarting st. = \u00f4fstimpele yn.<\/p>\n

\"\"<\/a>A.<\/b> In pearke yn in loftballon.
\nA1.<\/b> \u2018Omhoog omlaag, waarheen ik ga \/ Uw beeld blijft in mijn hart, \/ En door de grootste vreugde trilt \/ Toch altoos de scheidenssmart. \/ Mijn hart zend [!] U, vol warmen gloed, \/ Van overal mijn besten groet.\u2019 Banderol. De Lemmer (st. 1912).
\nA2.<\/b> \u2018Snel als de luchtbol, die d\u2019 aarde verlaat, \/ Is de groet van mijn harte, die tot U gaat!\u2019
\nA2a.<\/b> Brievekaart. Harns (st. 1912).
\nA2e.<\/b> Topografysk plaatsje. Boalsert, Merkstrjitte (st. 1911).
<\/p>\n

\"\"<\/a>B.<\/b> In pearke op in kafeeterras.
\nB1.<\/b> \u2018Ver van huis, hoe schoon \u2019t er is, \/ Zoek ik toch iets, dat ik mis, \u2013 \/ Hoeveel vreugd ik hebben mag \/ U mis ik toch heel den dag. \u2013 \/ Daarom zend ik kort en goed, \/ U van hier mijn besten groet!\u2019 Banderol. Harns (st. 1912).
\nB2.<\/b> \u2018\u2019t Zit hier zoo lekker en zoo goed, \/ Dat ik U dubbel vroolijk groet.\u2019
\nB2a.<\/b> Brievekaart. Heech (st. 1911), Nijemardum (Tresoar, 103782<\/a>, st. 1912).
\nB2d.<\/b> Bankbiljet. Harns (st. 1911).
\nB2e.<\/b> Topografysk plaatsje. Bakhuzen, Doarpsstrjitwei (st. 1912).
<\/p>\n

\"\"<\/a>C.<\/b> In man en in frou yn in twaddeklas treink\u00fbpee.
\nC2.<\/b> \u2018Al zullen wij elkaar vooreerst niet ontmoeten, \/ Mijn hart zendt dag aan dag U mijn beste groeten!\u2019
\nC2b.<\/b> Tillegram. Grou (st. 1911), Harns (st. 1911), W\u00e2nswert oan de Streek (Tresoar, FER<\/small>1353<\/a>, st. 1912).
\nC2c.<\/b> Postwiksel. Steggerda (st. 1911).
\nC2e.<\/b> Topografysk plaatsje. Ljouwert, stedh\u00fbs (st. 1911).
<\/p>\n

\"\"<\/a>D.<\/b> Twa frommeskes yn in boatsje.
\nD2.<\/b> \u2018De Kab\u2019lende golfjes van den vloed \/ Herhalen steeds weer mijn besten groet.\u2019
\nD2c.<\/b> Postwiksel. Warkum (st. 1911).
<\/p>\n

\"\"<\/a>E.<\/b> In pearke te roltsjeriden.
\nE1.<\/b> \u2018De wereld zegt men, kan niet steeds \/ Zoo glad op rolletjes loopen \/ Ik voel het zelf, zoo ver van U \/ Blijf ik op \u2019t weerzien hopen! \/ En \u2019k zend U, uit een vol gemoed \/ Van verre nu mijn besten groet!\u2019 Banderol. Ferwert (st. 1914).
\nE2.<\/b> \u2018Wel, wel, had jij dat ooit gedacht, \/ Dat ik U zoo mijn groeten bracht?\u2019
\nE2d.<\/b> Bankbiljet. Ie (st. 1912), Ljouwert (st. 1911).
<\/p>\n

\"\"<\/a>F.<\/b> In pearke te fytsen.
\nF1.<\/b> \u2018Langs berg en dal, langs wei en bosch \/ Voort­gesneld op het stalen ros. \/ Al gaat het nog zoo wonder­vlug, \/ Mijn hart gaat sneller nog terug. \/ En brengt U met nog meerder spoed \/ Van verre vlug mijn warmen groet!\u2019 Banderol. Harns (gjin stimpel).
\nF2.<\/b> \u2018Al gaat het de wereld door, nog zoo vlug, \/ Naar U keert steeds mijn verlangen terug.\u2019
\nF2e.<\/b> Topografysk plaatsje. Ljouwert, stedh\u00fbs (st. 1913), Nijl\u00e2n (st. 1911).
<\/p>\n

\"\"<\/a>G.<\/b> In frou swaait in stomboat \u00fat.
\nG2.<\/b> \u2018Hoe ver van U ik wezen mag, \/ Toch denk ik aan U elken dag!\u2019
\nG2c.<\/b> Postwiksel. Harns (st. 1911), Ie (st. 1911).
\nG2e.<\/b> Topografysk plaatsje. Ljouwert, Aldehou (st. 1911).
<\/p>\n

\"\"<\/a>H.<\/b> In pearke mei sjauffeur yn in mei blommeslingers fersierde auto.
\nH1.<\/b> \u2018Sneller nog dan deez\u2019 auto \/ Voortspoedt langs de wegen, \/ Snelt mijn hart verlangend U \/ Heel van verre tegen. \/ En der rozen teere gloed \/ Brengt van hier U blij mijn groet.\u2019 Banderol. Blauh\u00fas (st. 1911), Kollum (st. 1911).
\nH2.<\/b> \u2018Sneller dan het deez auto doet | Zend ik U blij mijn hartegroet!\u2019
\nH2b.<\/b> Tillegram. Warns (st. 1914).
\nH2e.<\/b> Topografysk plaatsje. Sint Jabik (st. 1917).
\n
<\/p>\n

\"\"<\/a>I.<\/b> In man bringt in brief op \u2019e post.
\nI1.<\/b> \u2018Men kan niet altoos samenzijn, \/ Dat heb ik lang geweten, \/ Maar d\u2019 afstand, die ons heden scheidt \/ Doet ons toch niet vergeten. \/ Mijn kaart brengt U met grootsten spoed \/ Mijn allerbesten vrienden­groet.\u2019 Banderol. Kollum (sjoch A. Westerhof en P. de Boer, Uit het album van Kollumerland<\/em><\/a>, Leeuwarden 1994, s. 4).
\nI2.<\/b> \u2018Nog pas maar hier, zend ik met spoed \/ U mijn allerbesten groet.\u2019
\nI2a.<\/b> Brievekaart. Aldetrine (st. 1911), Harns (st. 1911).
<\/p>\n

\"\"<\/a>J.<\/b> In frou bringt in brief op \u2019e post.
\nJ2.<\/b> \u2018Wat straks mijn brief U zeggen zal? \/ Aan U denk ik steeds, overal!\u2019
\nJ2c.<\/b> Postwiksel. Grou (st. 1911).
<\/small>
\nMar wa wie no de \u00fatjouwer dy\u2019t de kaarten yn Nederl\u00e2n op \u2019e merk brocht en achter it logo \u2018P.v.A.G.\u2019 sk\u00fblgiet? It logo komt net foar yn it oersjoch \u2018Vignetten en monogrammen van uitgevers\u2019 yn de Encyclopedie van de Nederlandse prentbriefkaart<\/em> fan H.J. Haverkate. Nei wat sykjen op \u2019e taast bin ik der wis fan dat it giet om de Grinzer \u00fatjouwer Philippus van Amerongen. Hy waard berne yn Grins yn 1870 as soan fan de keapman Jouda Salomon van Amerongen (1821\u20131870) en Roosie de Groot (1825\u20131902). Philippus dreau in winkel yn papierwaren yn de Kleine Haddingestraat 1 en joech berneboeken \u00fat, mei titels as Wintervreugd!<\/em>, Plaatjes en versjes<\/em> en Asschepoester en de gelaarsde kat<\/em>. Al yn 1897 advertearre er ek mei nijjierskaarten, \u2018waaronder fijne en ordinaire soorten, welke tegen spotprijzen<\/em> zullen verkocht worden\u2019. Yn 1902 troude Philippus mei Paula (offisjeel Paulina) Vijth, berne yn Kalkar yn 1875. Wierskynlik yn itselfde jier ferhuze er de winkel nei it Zuiderdiep 120. Philippus en Paula krigen twa dochters: Rosa (1903) en Jozephina (1904).<\/p>\n

\"\"<\/a>Yn febrewaarje 1912 ferfear de h\u00fash\u00e2lding fan Grins nei Amsterdam. De famylje wenne d\u00ear yn \u2019e rin fan de jierren op ferskillende adressen, mei as l\u00easte adres, s\u00fbnt april 1938, Deurloostraat 39 ien heech. Philippus sette yn Amsterdam in winkel yn l\u00fakse papier op oan de Geldersekade 117. Yn de earste tiid yn Amsterdam joech er noch wolris ansichten \u00fat, foarsjoen fan in logo dat liket op it ear­dere Grinzer logo, mar mei in A<\/em> yn plak fan de G<\/em>. Frysl\u00e2n wie no in stik fierder fuort; ik haw net de yndruk dat syn ansichten d\u00ear noch in protte \u00f4fset f\u00fbnen. Inkeld fan Easterbierrum, Haulerwyk, K\u00fbbaard en Sint Jabik binne my Fryske ansichten mei it logo \u2018P.v.A.A.\u2019 bekend.<\/p>\n

\"\"<\/a>Philippus lei him yn Amsterdam foaral ta op berneprinteboeken, en dy bea\u00ebn gauris wat nijs \u2013 boeken mei \u00f4fwriuwplaatsjes, mei beweechbere dielen, mei kontoeren stanst yn de foarm fan de foarstelling op it omslach. It abie-printeboek bygelyks dat er yn 1923 \u00fatjoech by gelegenheid fan it 25-jierrich jubileum fan keninginne Wilhelmina hat de kontoeren fan de kroan op it foarplat. In searje berneboekjes mei ferskes, ferskynd yn 1926, kin boppedat l\u00fbd jaan. Sa is der ien by mei de kontoeren fan in kat dy\u2019t miauket as je derop drukke. Ek apart is Het Amerikaansche poppenprentenboek<\/em> \u00fat 1925, neffens in advertinsje \u2018met beweegbare oogen, in 4 soorten\u2019. Guon fan de boekjes dy\u2019t Van Ame­rongen \u00fatjoech, binne nammers bewurke wer\u00fatjeften fan boekjes \u00fat it b\u00fbtenl\u00e2n. In f\u00easte tekstskriuwer en tekstbewurker wie in Freddy Last, oer wa\u2019t ik fierders neat fine kin. It sil in pseudonym w\u00eaze \u2013 faaks fan Philippus sels?<\/p>\n

Doe kamen de oarloch en de Shoah. Om 1940 hinne stapte Philippus \u00fat de saak, dy\u2019t fuort­set waard \u00fbnder de namme Repli; \u00fbnbekend is oft er der frijwillich of \u00fbnder twang mei ophold. Yn 1942 of 1943 waarden Philippus, Paula en Rosa weifierd nei kamp Westerbork. Op 30 maart 1943 waarden sy op transport set nei it ferneatigingskamp Sobibor yn Poalen. It wie it fyfde fan de yn totaal njoggentjin transporten dy\u2019t \u00fat Westerbork wei nei Sobibor plakh\u00e2n hawwe. By dat fyfde transport gong it om 1255 minsken. Net ien fan harren hat Sobibor oerlibbe. Philippus, Paula en Rosa waarden direkt nei oankomst op 2 april 1943 fergasse.<\/p>\n

Summiere gegevens oer harren binne te finen op de website Joods Monument<\/em><\/a>. In besiker foege d\u00ear dit oan ta:<\/p>\n

Philippus van Amerongen had tijdens de Duitse bezetting een afspraak met zijn bovenburen. Wanneer het gezin Van Amerongen onverhoeds zou worden opgehaald van huis, moesten de buren dat onmiddellijk melden bij de notaris op de Stadion­weg. Die zou ervoor zorgen dat het gezin vrij zou komen. Het gezin is twee maal opgehaald en weer vrijgelaten. Een derde keer kwamen zij niet meer terug. De buren hadden het vermoeden dat het geld, waarmee het gezin werd vrijgekocht, op was.<\/p>\n

Ek Salomon Mathijse, echtgenoat fan Jozephina, waard yn Sobibor fermoarde. Jozephina oerlibbe de oarloch. Sy ferstoar yn 1996, yn \u2019e \u00e2ldens fan 92 jier.<\/p>\n

Op in grize snein fyts ik nei de Deurloostraat, yn de Rivierenbuurt, Amsterdam-S\u00fad. It is noch gjin tsien menuten fytsen fan d\u00ear\u2019t ik wenje. Oeral yn S\u00fad, ek yn myn eigen strjitte, lizze ta neitins oan weifierde en fermoarde Joaden foar harren l\u00easte wenadres stroffel­stiennen tusken de stoeptegels. It binne der noch te min; foar de doar fan Deurloostraat 39 I<\/nobr> leit gjinien. Ik fyts troch nei it Holocaust Namenmonument oan de Weesperstraat en rin d\u00ear tusken de bakstiennen muorren. Op elke bakstien stiet de namme fan in fermoarde Joadske Nederlanner. It monumint telt 102.000 fan dy bakstiennen. Op ien fan de muorren fyn ik de nammen fan Philippus, Paula en Rosa van Amerongen.
\n 
\n\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Groeten uit\u2019 (m.b.), \u2018Bolsward | Marktstraat\u2019 (r.m.), \u2018Snel als | de luchtbol, die d\u2019 aarde verlaat, | Is de groet van mijn harte, die tot U gaat!\u2019 (r.\u00fb.), \u00b11910\u20131911. Fantasykaart, mearkleuredruk, 88×138 mm. Utj\u00fbn troch \u2018P.v.A.\u2019 yn G. Poststimpel Boalsert … Fierder l\u00eaze →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[284],"tags":[1341,1342,1329,1330,1331,1332,1333,1334,1335,1336,1337,1338,1339,1340],"class_list":["post-17872","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poste-restante","tag-salomon-mathijse","tag-gerrit-melle-van-dijk","tag-grietje-tijmstra","tag-ulbe-tijmstra","tag-antje-bergsma","tag-eeke-bergsma","tag-romke-van-dijk","tag-philippus-van-amerongen","tag-jouda-salomon-van-amerongen","tag-roosie-de-groot","tag-paula-vijth","tag-rosa-van-amerongen","tag-jozephina-van-amerongen","tag-freddy-last"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17872","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17872"}],"version-history":[{"count":59,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17872\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20153,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17872\/revisions\/20153"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17872"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17872"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}