{"id":18318,"date":"2024-11-03T23:00:00","date_gmt":"2024-11-03T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=18318"},"modified":"2025-10-11T11:33:15","modified_gmt":"2025-10-11T09:33:15","slug":"it-album-amicorum-fan-helena-bellinga-swalve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=18318","title":{"rendered":"It album amicorum fan Helena Bellinga Swalve"},"content":{"rendered":"

Achttjin jier wie Helena Bellinga Swalve doe\u2019t sy \u00fat ein sette mei it oanlizzen fan in freoneboekje. Helena wie op 28 july 1801 yn Ljouwert te wr\u00e2ld kaam as dochter fan de keapman Harmen Bellinga Swalve, berne yn it East-Fryske Bunde, en Pietertje Nijeveen, hikke en tein yn Ljouwert. Dik soe har album net wurde. Frjemdern\u00f4ch \u00fbntbrekke bydragen fan har neiste sibben, mar it befettet moai wol in ferske fan de Snitser skriuwster Fenna Mastenbroek.<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>

Cornelis Wester, Fenna Mastenbroek<\/em>,
Ljouwert, Fries Museum<\/p><\/div>It earste boek dat Fenna Mastenbroek (1788\u20131826) publisearre, hiet Lectuur voor vrouwen<\/em> (1818), har l\u00easte boek wie De kunst om gelukkig te worden<\/em> (1826). Beide titels jouwe aardich oan foar wa\u2019t en mei wat doel sy skreau. Mastenbroek, dochter fan in minniste houthanneler, rjochte har benammen op jonge froulju, dy\u2019t sy yn romans, ferhalen en gedichten foarspegele hoe\u2019t inkeld godsfrucht en deugdsumens liede ta libbenslok, mei it houlik as feilige haven. Sysels soe nea trouwe, wat m\u00fblk ferb\u00e2n h\u00e2ldt mei har swakke s\u00fbnens, en moast har auteurskip ferdigenje tsjin in kritikus dy\u2019t suggerearre dat sy by it skriuwen fan har boeken manlike help h\u00e2n hie omdat in frou d\u00ear no ienris net selsstannich ta by steat wie.<\/p>\n

Der binne fan Fenna Mastenbroek fjouwer skildere portretten bekend.1<\/sup> Op alle fjouwer is sy \u00f4fbylde yn Fryske dracht mei gouden earizers. Oars as bygelyks har tiidgenoat Wiepkje Agatha Reddingius (1780\u20131824) skreau Fenna lykwols nea Frysk. Har bydrage oan it album fan Helena, in \u00fat twa kwatrinen besteand gedicht (n\u00fb. 6<\/strong> yn it oersjoch hjir\u00fbnder), sette sy in heal jier foar har ferstjerren op papier:<\/p>\n

Ja k\u2019 smaak het zoetst genot wanneer het jeugdig harte
\nMij vrolijk tegensnelt en liefde en achting biedt,
\nWant bij dat rijke loon voor mijn gebrekkig pogen
\nHaalt schitterend eerbewijs en luide lofspraak niet.<\/p>\n

Ook U heb ik dat heil in ruime maat te danken.
\nVol geestdift en gevoel, boodt gij dit blad mij aan.
\nWel laat dan als bewijs van mijnen dankbre hulde
\nMijn naam ook in den Rey van Uw Vriendinnen staan.<\/p>\n

\"\"<\/a>Op twa nei stamme de bydragen yn Helena har album \u2013 losbl\u00eadich, yn in read mei goud omslachje en in mei moarmerpapier beplakte skohoes \u2013 \u00fat de jierren 1819\u20131829. Op 10 juny 1829 troude sy mei de Grinslanner keapman en belesting\u00fbntfanger Hermannus Kijff (1797\u20131854). Dy hie earder as har frijer al oan it album bydroegen (n\u00fb. 7<\/strong>), \u00fbnder it motto \u2018Liefde\u2019 (de \u00f4fkoarting \u2018S.B.\u2019 stiet foar symbolum<\/em> oftewol biedwurd). Hermannus kaam op \u2019e proppen mei in proazatekst fol goede yntinsjes oangeande harren takomstige houlikslibben:<\/p>\n

Uw vorige kennis Mijne Beste Leen was mij steeds van veele waarde. Ik leerde door dezelve ware en op deugd gegronde vriendschap kennen, doch thans mag ik mij gelukkig rekenen, met U in die betrekking te mogen zijn welke zelfs verre boven die der vriendschap verheven is. Het is het edelst gevoel dat mij thans beziele dat altijd ten doel heeft uw volgend leven te veraangenamen, dat vreugde, voorspoed en gezondheid het deel zij dat U daarin vergezelle, dat gij hetzelve op een pad van roosen moogt doorwandelen, geene doornen hetzelve ontsiere alsdan zal de wensch vervult zijn van uw oprechten hartvriend. H. Kijff Junr<\/sup>.<\/p>\n

\n

\"\"<\/a>De l\u00easte fan de datearre bydragen (n\u00fb. 8<\/strong>), fan har Ljouwerter freondinne Wietske Wybrandi, is fan ien dei nei Helena har brulloft. Hermannus fierde syn breid mei nei Grins. Letter wenne de h\u00fash\u00e2lding yn Ezinge en s\u00fbnt likern\u00f4ch 1840 yn Leens. Helena en Hermannus soenen fiif bern krije. Yn Leens waard it albumke noch fermeardere mei twa net-datearre bydragen, borduerwurkjes fan twa suskes Rijkens (n\u00fb. 9<\/strong>\u201310<\/strong>). Harren broer Frederik Jakob Rijkens soe yn 1859 trouwe mei Helena har dochter Pietje Nijeveen Kijff.2<\/sup> Yn 1866 kaam Helena, tolve jier nei har man Hermannus, yn har wenplak Leens te ferstjerren.<\/p>\n

De bydragen oan har album binne fan:<\/p>\n

\"\"<\/a>1.<\/strong> Anonym, s\u00fbnder plak en datum. Akwarel: monumint mei it opskrift \u2018Amiti\u00e9\u2019, op de foargr\u00fbn trije muzykynstruminten mei bledmuzyk, oan wjerskanten twa beamkes en blommen, op de achtergr\u00fbn in berchachtich rivierl\u00e2nskip mei in hege br\u00eage. Bedoeld as in soarte fan titelside.
<\/p>\n

\"\"<\/a>2.<\/strong> Jan ten Brink Gz., Amsterdam, 20-10-1819. Gedicht, 8 rigels, earste rigel \u2018Is verstand en schoon vereenigd, reeds in de eerste Lentejeugd\u2019.<\/p>\n

Berne Amsterdam 29-06-1757, doopt Amsterdam 03-07-1757, ferstoarn Amsterdam 20-12-1846, soan fan Gerrit ten Brink (\u20131761) en Elisabet van Leeuwen (\u20131785), troud Amsterdam 15-05-1785 mei Cornelia Halfman (1764\u20131838). Boekhanneler, \u00fatjouwer. Droech yn 1811 ek by oan it album amicorum fan de yn K\u00fbbaard berne skriuwster Petronella Moens (1762\u20131843).3<\/sup>
<\/p>\n

\"\"<\/a>3.<\/strong> Petrus Alma, s\u00fbnder plak, 28-12-1819. Gedicht, 8 rigels, earste rigel \u2018Waar Ouderliefde en Deugd in \u2019t Maagden harte woonen\u2019.<\/p>\n

Berne Frjentsjer 28-10-1770, ferstoarn Amsterdam 19-09-1831, soan fan Adrianus Alma (1743\u20131809) en Tjeerdina Heloma Couttis (1743\u20131781), troud Amsterdam 04-08-1796 mei Cornelia Margaretha van Hulst (1771\u20131838).
<\/p>\n

\"\"<\/a>4.<\/strong> Cornelia Alma, s\u00fbnder plak, 28-12-1819. Oantroude nicht fan Helena. Gedicht, 4 rigels, earste rigel \u2018Mijn waardige Vriendin! voldoe aan die verwagting\u2019.<\/p>\n

Berne Amsterdam 26-04-1799, ferstoarn Burgum 28-01-1861, dochter fan Petrus Alma (1770\u20131831, n\u00fb. 3<\/strong>) en Cornelia Margaretha van Hulst (1771\u20131838), troud Amsterdam 06-06-1826 mei Adrianus Alma (1799\u20131861), soan fan Henricus Wilhelmus Alma en Jacobina Swalve, in suster fan Helena har heit Harmen Bellinga Swalve.
<\/p>\n

\"\"<\/a>5.<\/strong> Sophia de Geus, Dokkum, 28-01-1825. Borduerwurk: twa ferfrissele blomranken mei de inisjalen \u2018SdG\u2019 en it berime byskrift \u2018Zoo als zich deze bloemkrans mengelt \/ Blijv\u2019 onze vriendschapsband gestrengeld\u2019. Symbolum: \u2018Niets store uw geluk\u2019.<\/p>\n

Berne Haarlim 06-02-1775, ferstoarn Ljouwert 17-12-1873, dochter fan Cornelis de Geus en Marritje Smith. Net troud. Wenne yn 1814\u20131820 yn Ljouwert, yn 1820\u20131839 yn Dokkum en yn 1839\u20131873 wer yn Ljouwert.
<\/p>\n

\"\"<\/a>6.<\/strong> Fenna Mastenbroek, Snits, 06-04-1826. Gedicht, 2×4 rigels, earste rigel \u2018Ja k\u2019 smaak het zoetst genot wanneer het jeugdig harte\u2019.<\/p>\n

Berne Snits 16-03-1788, ferstoarn Snits 03-10-1826, dochter fan Pieter Jacob Mastenbroek (1759\u20131829) en Janneke ten Cate (1760\u20131830).4<\/sup> Net troud. Minniste. Droech yn 1825 ek by oan it album amicorum fan de yn K\u00fbbaard berne skriuwster Petronella Moens (1762\u20131843).5<\/sup>
<\/p>\n

\"\"<\/a>7.<\/strong> Hermannus Kijff, Grins, 28-07-1828. Helena har lettere echtgenoat. Proazatekst. Symbolum: \u2018Liefde\u2019.<\/p>\n

Doopt Grins 07-06-1797, ferstoarn Leens 12-04-1854, soan fan Hermannus Kijff (1749\u20131817) en Catharina Smit (1760\u20131840), troud Ljouwert 10-06-1829 mei Helena Bellinga Swalve (1801\u20131866).
<\/p>\n

\"\"<\/a>8.<\/strong> Wietske Wybrandi, Ljouwert, 11-06-1829. Foarop in gouache: roas en fioeltsje; achterop in gedicht, 8 rigels, earste rigel \u2018Al wat een mensch gelukkig maakt\u2019.<\/p>\n

Berne Ljouwert 23-02-1802, ferstoarn Ljouwert 28-12-1873, dochter fan Klaas Wybrandi (1764\u20131821) en Fokje Rinia (1766\u20131832), troud Ljouwert 01-07-1835 mei Theodorus Gorter (1799\u20131877). Minniste.
<\/p>\n

\"\"<\/a>9.<\/strong> Kornelia Johanna Rijkens, s\u00fbnder plak en datum (wierskynlik Leens, om 1840 hinne). Suster fan Helena har lettere skoansoan Frederik Jakob Rijkens (1829\u20131911). Borduerwurk: blomkes; gedicht, 4 rigels, \u2018U zij een heerlijk lot beschoren \/ Als \u2019t naar mijn wensch mag gaan \/ Dan zullen Liefde en deugd u leiden \/ Langs zachte rozen pa\u00e2n.\u2019<\/p>\n

Berne Wehe (gemeente Leens) 30-06-1820, ferstoarn Vierhuizen 20-09-1908, dochter fan Jan Rijkens (1784\u20131862) en Johanna van der Tuuk (1788\u20131823), troud Leens 02-03-1857 mei Jan Kloosterman (1818\u20131874).
<\/p>\n

\"\"<\/a>10.<\/strong> Henderika Margaretha Rijkens, s\u00fbnder plak en datum (wierskynlik Leens, om 1840 hinne). Borduerwurk: flinter.<\/p>\n

Berne Leens 30-06-1831, ferstoarn Leens 10-04-1858, dochter fan Jan Rijkens (1784\u20131862) en Geziena Vennema (1789\u20131855), troud Leens 01-06-1857 mei Jan Julsingha Marrenga (1833\u20131922).
<\/p>\n

Noaten<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

    \n
  1. Oaljeferveportretten troch Cornelis Wester (Fries Museum, S01555<\/a>), Lodewijk Philip van Munster (Fries Museum, S00559A<\/a>) en immen mei de inisjalen M.J.P.N. (Fries Museum, S01555<\/a>) en in anonym miniatuerportretsje op ivoar (Fries Museum, S00559<\/a>).<\/li>\n
  2. Acht losse bledsjes \u00fat it album fan dizze Pietje Nijeveen Kijff (1833\u20131920) binne ek yn myn besit.<\/li>\n
  3. De Haach, Koninklijke Bibliotheek, 79 L 5,<\/nobr> fol. 86r<\/a>. Sjoch Ans J. Veltman-van den Bos & Jan de Vet, Par amiti\u00e9.<\/nobr> De vriendenrol van Petronella Moens<\/em>, Nijmegen 2009, s. 338<\/nobr> (n\u00fb. 175).<\/li>\n
  4. Sjoch Wopke Eekhoff, \u2018Fenna Mastenbroek en Francijntje de Boer\u2019, Nieuwe Friesche Volksalmanak<\/em> 12 (1864), s. 152\u2013162;<\/nobr> NNBW<\/em> 3, 1914, kol. 825\u2013826; Lia van Gemert & Ans J. Veltman-van den Bos, \u2018Schrijfsters in de literaire kritiek tussen 1770 en 1850\u2019, Nederlandse Letterkunde<\/em> 2 (1997), s. 258\u2013270;<\/nobr> Janneke van der Veer, \u2018Mastenbroek, Fenna\u2019, Digitaal vrouwenlexicon van Nederland<\/em><\/a>.<\/li>\n
  5. De Haach, Koninklijke Bibliotheek, 79 L 5,<\/nobr> fol. 95r\u2013v<\/a>. Sjoch Veltman-van den Bos & De Vet 2009, s. 359\u2013360<\/nobr> (n\u00fb. 193\u2013194).<\/li>\n<\/ol>\n

    <\/small><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Achttjin jier wie Helena Bellinga Swalve doe\u2019t sy \u00fat ein sette mei it oanlizzen fan in freoneboekje. Helena wie op 28 july 1801 yn Ljouwert te wr\u00e2ld kaam as dochter fan de keapman Harmen Bellinga Swalve, berne yn it East-Fryske … Fierder l\u00eaze →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1406],"tags":[1403,1404,1405,1393,1394,1395,1396,1397,1398,1399,1400,1401,1402],"class_list":["post-18318","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-freoneboekjes","tag-kornelia-johanna-rijkens","tag-henderika-margaretha-rijkens","tag-petronella-moens","tag-helena-bellinga-swalve","tag-harmen-bellinga-swalve","tag-pietertje-nijeveen","tag-fenna-mastenbroek","tag-hermannus-kijff","tag-jan-ten-brink-gz","tag-petrus-alma","tag-cornelia-alma","tag-sophia-de-geus","tag-wietske-wybrandi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18318"}],"version-history":[{"count":62,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18318\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19493,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18318\/revisions\/19493"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}