{"id":18933,"date":"2025-04-13T23:00:00","date_gmt":"2025-04-13T21:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=18933"},"modified":"2025-12-13T13:43:22","modified_gmt":"2025-12-13T12:43:22","slug":"poste-restante-xliv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=18933","title":{"rendered":"Poste restante XLIV"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

\u2018Oranje-Bierhuis LEEUWARDEN<\/small>.\u2019 (m.\u00fb.), 1909. Ljochtdruk, 89\u00d7138 mm. Utj\u00fbn troch Anne Roukema, Ljouwert. Foto: Aaltje de Jong, Ljouwert. Poststimpels Ljouwert 01-08-1909 en Apeldoarn 02-08-1909. Ferstjoerd oan Jentje Boltje, Apeldoarn, troch \u2018Hoving\u2019.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

B. Vr<\/em> [= Beste Vriend<\/em>]
\nGoed gearriveerd. Vertrek hedenavond naar Sneek
\nBeste mokkels. \u2019t Bier uitstekend
\nGegroet van Hoving<\/em><\/p>\n

\u2018Beste mokkels\u2019, stiet dat der echt? Of l\u00eas ik it ferkeard en hat Hoving in lekker pantsje \u2018mossels\u2019 iten? Moksels wienen yn it Oranje-Bierh\u00fbs ommers wol te krijen. Mar nee, Hoving skreau echt \u2018mokkels\u2019. Dy sil er yn dat Ljouwerter kafee wol net troffen hawwe; de kli\u00efnt\u00eale wie folslein manlik, as de byldside fan dizze kaart teminsten de werklikheid werjout. Hie Hoving op wei nei de kroech earst in oarsoarte h\u00fbs fan plezier oandien?<\/p>\n

Mokkel<\/em>, in nijsgjirrich wurd. De oersetter en redakteur Theo Veenhof skreau yn 1999 in artikel oer it Holl\u00e2nske mokkel<\/em> yn it tydskrift Onze Taal<\/em>. N\u00east de betsjutting \u2018een dik, mollig kind of meisje, ook eene dikke vrouw\u2019, j\u00fbn yn it Woordenboek der Nederlandsche Taal<\/em> (diel IX<\/small>, 1913), hat mokkel<\/em> ek de tsjintwurdich gongberder betsjutting \u2018meisje\u2019, murk Veenhof op. En yn it Bargoensk stiet mokkel<\/em> foar sawol \u2018vriendin, geliefde\u2019 as \u2018hoer\u2019. It wurd is besibbe oan mokke<\/em>, dat \u2018zeug\u2019 en fan d\u00ear\u00fat \u2018morsig wijf\u2019 of \u2018hoer\u2019 betsjut (n\u00east \u2018klein, rond koekje\u2019) en al \u00fat midsiuwske boarnen bekend is. Oan de besteande etymo­logyske ynsichten foege Veenhof noch in eigen suggestje ta: mokkel<\/em> soe neffens him \u00fbntliend w\u00eaze kinne oan it Spaanske mo\u00e7uela<\/em>, \u2018famke\u2019.<\/p>\n

Yn it Frysk bestiet mokkel<\/em> ek. It Wurdboek fan de Fryske taal<\/em> jout de \u00e2ldere betsjutting fan \u2018stevige of lekkere meid\u2019, net de algemienere fan \u2018meisje\u2019, ferwiist d\u00earby nei Waling Dykstra syn Friesch woordenboek<\/em> (diel II<\/small>, 1903) en jout sels as ierste fynplak in sitaat \u00fat in ferhaal fan Douwe Kiestra \u00fat 1934. D\u00earn\u00east hat it WFT<\/em> it wurd moggel<\/em> \u2013 \u2018dik, mollig kind\u2019 en \u2018dikke vrouw\u2019 \u2013 dat al f\u00fbn wurdt by Joast Hiddes Halbertsma. Yn de nei-oarlochske Fryske skriuwerij d\u00fbkt mokkel<\/em> geregeldwei op, meast yn de betsjutting fan stevich of lekker fanke. Sels de trochstrings sa eptich skriuwende Douwe Kalma of all people<\/em> hat ris mokkel<\/em> br\u00fbkt, yn in oersetting fan in komeedzje fan Shakespeare. Dy oersetting ferskynde yn 1956, nei de dea fan Kalma. Yn in besprek yn de Fryske edysje fan Het Vrije Volk<\/em> (bondele yn It kritysk kerwei<\/em>, 1990) utere Anne Wadman syn reserves by<\/p>\n

de frijmoedichheden dy\u2019t Kalma soms oandoar op it stik fan al te \u00e2ldmoadrich \u00f4f al te nijerwetsk taalgebr\u00fbk. Dat er praat fan \u201cpermanintsjen\u201d (hier yn \u2019e krol setten), mei as grapke noch hinnebruie. Mar past it grouw\u00e9lige wurd \u201cmokkel\u201d (Amsterdams bargoens) yn de Fryske fertaling fan in 17de-ieuske tekst?<\/p>\n

\"\"<\/a>

Leeuwarder Courant<\/em>, 27-03-1905<\/p><\/div>Ja, dat kin passe, tink ik. Mar goed, werom nei it selskip yn it Oranje-Bier­huis. De klanten, trettjin yn totaal, binne allegearre jonge­hearkes mei in hoed of pet op \u2019e holle, en de njoggen dy\u2019t sitte hawwe spylkaarten yn \u2019e h\u00e2n. \u2018Dankzij nauwgezet speurwerk van een bevriende relatie en tijdgenoot van de afgebeelde personen\u2019 koe H.W. Keikes yn de Leeu­war­der Courant<\/em> fan 10 febrewaarje 1962 de nammen fan frijwol alle jongehearkes jaan. Op de tafels gl\u00eazen bier, stik foar stik kreas op in pantsje. Op in boerd links achter en op in buordsje hielendal rjochts wurdt Dortmunder Actien-Bier oanbefelle. De buordsjes d\u00ear\u00fbnder meitsje d\u00fadlik dat der garnalen, moksels en marinearre hjerrings binne foar wa\u2019t roppich is. Midden achter hinget in affysje fan de noch altyd besteande fuotbalferiening L.A.C. Frisia (de \u00f4fkoarting stiet foar \u2018Leeuwarder Athletische Club\u2019). Links d\u00earfan kundiget in oanplakbiljet in optreden oan fan it humoristyske selskip Solser & Hesse op snein 7 febrewaarje 1909 yn de Harmonie. En op de ynliste foto boppe de bar is in ballonfeart ferivige.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Leeuwarder Courant<\/em>, 16-06-1905<\/p><\/div>N\u00east kli\u00efnt\u00eale stiet der op de ansicht betsjinjend personiel: midden achter in man s\u00fbnder hoed of pet en in frou, dy\u2019t beide in bl\u00ead mei gl\u00eazen bier drage, en rjochts achter de bar in \u00e2ldere frou mei flodderm\u00fbtse. De man is \u00fatbater Anne Roukema (1859\u20131934), \u00f4fkomstich fan De Lemmer, dy\u2019t skroar west hie foardat er kastlein en loazjeminth\u00e2lder waard yn Ychten. Yn 1887 wie er troud mei de Lemster winkelfrou Geertje de With (1851\u20131923), widdo fan Hendrik Timmerman, dy\u2019t twa jier earder op \u00e2ldjiersdei ferstoarn wie yn it Frjentsjerter kranksinnigegesticht. Yn 1905 dienen Anne en Geartsje harren loazjemint yn Ychten fan de h\u00e2n en ferfearen se nei Ljouwert om d\u00ear it Oranje-Bierhuis, n\u00east it eardere stedh\u00fbs oan it Riedh\u00fbsplein, oer te nimmen. Nei in ferbouwing waard it kafee op 1 april opnij iepene. Tsien jier letter, yn maaie 1915, dienen Anne en Geartsje de saak oer oan de Amsterdammer Wilhelmus Antonius Kalse. <\/p>\n

Geartsje is de frou mei de flodderm\u00fbtse. De jongere frou op de ansicht is s\u00fbnder mis Margje Tolman (1879\u20131947). Ofkomstich fan Eastersee liet sy har yn 1905 yn Ljouwert ynskriuwe as tsjinstfaam, wat letter feroare waard yn buffetjuffrou, by it echtpear Roukema. Margje, ropnamme Martha, wenne by de Roukema\u2019s yn it \u2018Raadhuistraatje\u2019, letter omdoopt yn Auckema­strjitsje, op n\u00fbmer 2. Dat wie en is it adres fan it Oranje-Bierhuis; de h\u00fash\u00e2lding wenne mei oare wurden boppe de saak. Letter setten de Roukema\u2019s harren nei wenjen yn de Willem Loadewykstrjitte 55, en Margje ferhuze mei.<\/p>\n

\"\"<\/a>Anne Roukema joech de kaart yn eigen behear \u00fat. In blynstimpel­tsje op it eksimplaar boppe-oan dit blog ferriedt dat de foto makke is troch Aaltsje de Jong of in meiwurker fan har; Aaltsje hie in fotografysk atelier op it adres Nijst\u00ead 53. Wierskynlik wie de kaart inkeld te krijen yn it Oranje Bierhuis sels en waard er fral troch \u2018Oranje-klanten\u2019 ferstjoerd. Ek de \u00fatbaters fan it Oranje Bierhuis sels br\u00fbkten de kaart foar harren korrespondinsje. Ik haw alteast in twadde eksimplaar dat troch Geartsje de With en Margje Tolman yn april 1909 ferstjoerd is nei \u00e2lde kunde yn Ychten, te witten Grytsje Otter, widdo fan Jacob Visser. <\/p>\n

\"\"<\/a>In oare ansicht bringt de \u00fatbaters better yn byld. S\u00fbnder klanten derby poseare se trijeresom tusken toanbank en buffetkast, mei Geartsje oan de taap. It buordsje rjochts makket d\u00fadlik dat der yn it Oranje-Bierhuis ek Fosco, in popu­l\u00eare s\u00fbkeladedrank, te krijen wie. In dronken h\u00e2n hat op de achter­kant fan myn eksimplaar fan dizze ansicht de datearring 16 septimber 1908 skreaun. Der besteane fan Anne, Geartsje en Margje mear portretten: Fenno Schoustra printe yn syn advertinsjebl\u00ead \u2019t Kleine Krantsje<\/em> op 8 febrewaarje 1975 en 24 maart 1978 trije foto\u2019s fan harren \u00f4f \u00fat likern\u00f4ch 1900\u20131920. Unbekend is w\u00ear\u2019t dy foto\u2019s bedarre binne.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Oernommen \u00fat \u2019t Kleine Krantsje<\/em>,
n\u00fb. 310, 24-03-1978<\/p><\/div>\n

Roukema wie kroech­baas wurden fan it \u00e2ldste noch besteande kafee fan Ljouwert. It romrofte Oranje-Bierhuis is ryk oan histoarje. De namme \u2013 yn earder tiid Oranje Koffijhuis \u2013 soe ynj\u00fbn w\u00eaze troch de nabyens fan it steedh\u00e2lderlik hof. Yn it jier dat Roukema de ansicht boppe-oan dit blog \u00fatjoech, ferskynde der yn de Friesche Courant<\/em> in rige artikels oer de practical jokes<\/em> dy\u2019t stam­gasten fan it Oranje-Bierhuis om 1890 hinne \u00fathelle hienen mei de gernier Lodewijk Rodenhuis (1824\u20131907) as slachtoffer. Sa hie Rodenhuis de eare h\u00e2n om de romrofte Fr\u00e2nske generaal Boulanger te \u00fbntfangen yn syn wente yn de Grutte Heechstrjitte. It sil by dy gelegenheid west hawwe dat Rodenhuis syn bynamme Rouge-Maison krige. Ek hie de ferneamde \u00fbntdekkingsreizger Stanley \u2013 dy fan<\/nobr> \u2018Dr. Livingstone, I presume?\u2019 \u2013 him in besite brocht. De stamgasten hienen fan harren fiten hiele te\u00e4terstikjes makke, en de goedleauwige Rodenhuis wie der hieltyd wer mei iepen eagen ynr\u00fbn.<\/p>\n

\"\"<\/a>Jierren letter, yn 1936, waarden de artikeltsjes bondele yn it boekje Rouge-Maison in het Oranje Bierhuis<\/em>, in \u00fatjefte fan de Co\u00f6peratieve Handelsdrukkerij. It boekje is fermeardere mei oantinkens oan Rodenhuis en syn frou troch in \u00e2ld-kommensaal fan harren. Hy bringt syn eardere hospes en hospita ta libben, foaral troch se sjeu\u00efch Liwwadders sprekkend op te fieren. Sels bliuwt de skriuwer lykwols anonym. De katalogus fan Tresoar set it boekje op namme fan in J. van der Werf, mar op gr\u00fbn w\u00earfan is in riedsel. Rouge-Maison in het Oranje Bierhuis<\/em> hat oars ferskate kronikeurs fan de Ljouwerter histoarje stof j\u00fbn foar krantestikjes en artikels. It meast ynformatyf is wol de bydrage \u2018Myn koekeltsje\u2019 fan Leendert Plaisier yn Leovardia<\/em>, n\u00fb. 23 (maaie 2007).<\/p>\n

\"\"<\/a>

It Oranje-Bierhuis doe\u2019t Ype Schaaf kroechbaas wie,
ansicht, \u00b11917\u20131930<\/p><\/div>\n

Oars as \u00f4fstjoerder Hoving sil de \u00fbntfanger fan de ansicht boppe-oan dit blog wol net mear de measte ynteresse h\u00e2n hawwe yn los­rinnende \u2018mokkels\u2019. Jentje Boltje, gemeente-opsichter yn Apeldoarn, hie doe grif al f\u00easte ferkearing mei de faam mei wa\u2019t er in jier letter troude: Pietje Kerkstra. Jentsje wie yn 1881 berne yn Nijehaske, Pytsje yn 1888 yn Tsjalbert. Se ferstoaren yn respekti\u00adve\u00adlik 1967 en 1976 en lizze begroeven yn Aldehaske.<\/p>\n

En wa wie Hoving? Ik wit it net. De swankebast is achter bierdampen en tabakswalmen ferdw\u00fbn.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Oranje-Bierhuis LEEUWARDEN.\u2019 (m.\u00fb.), 1909. Ljochtdruk, 89\u00d7138 mm. Utj\u00fbn troch Anne Roukema, Ljouwert. Foto: Aaltje de Jong, Ljouwert. Poststimpels Ljouwert 01-08-1909 en Apeldoarn 02-08-1909. Ferstjoerd oan Jentje Boltje, Apeldoarn, troch \u2018Hoving\u2019. B. Vr [= Beste Vriend] Goed gearriveerd. Vertrek hedenavond naar … Fierder l\u00eaze →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[284],"tags":[1431,1432,1433,1434,1435,1436],"class_list":["post-18933","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poste-restante","tag-anne-roukema","tag-jentje-boltje","tag-hoving","tag-geertje-de-with","tag-margje-tolman","tag-lodewijk-rodenhuis"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18933","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18933"}],"version-history":[{"count":46,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18933\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19731,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18933\/revisions\/19731"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18933"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18933"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18933"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}