{"id":19305,"date":"2025-08-10T02:00:00","date_gmt":"2025-08-10T00:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=19305"},"modified":"2026-06-19T00:35:43","modified_gmt":"2026-06-18T22:35:43","slug":"poste-restante-xlv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=19305","title":{"rendered":"Poste restante XLV"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>\"\"<\/a><\/p>\n

\u2018Weidum. Volksvermaken.\u2019 (l.\u00fb.), \u00b11903\u20131905. Ljochtdruk, 90×139 mm. Utj\u00fbn troch Arjen Roorda, Weidum. Poststimpels Weidum 26-08-1905, Bussum 26-08-1905 en Amsterdam Centraal Station 29-08-1905. Ferstjoerd oan Johannes de Vries, Bussum\/Amsterdam, troch \u2018Coos\u2019, \u2018Thea\u2019 en \u2018Bertus\u2019.<\/p>\n

Weidum fiert feest. Boppe de Greate Buorren hinget in m\u00e2nske flagge. In kliber folk\u00a0stiet te sjen nei twa manlju dy\u2019t elk in jok mei twa kuorren drage. Tusken harren yn, midden op \u2019e dyk, stiet in taffeltsje; der liket in flesse op te lizzen op in ferheginkje. De man rjochts, mei in silinderhoed op \u2019e holle, bringt sa te sjen mei de h\u00e2n wat nei de m\u00fble. Wat is hjir te\u00a0r\u00eaden?<\/p>\n

\"\"<\/a>

Weidum op in ansicht \u00fat 1964. Links achter it h\u00fbs Greate Buorren 23, dat prominint op de ansicht boppe-oan dit blog stiet.<\/p><\/div>\n

It Fries Fotoarchief hat in eksim\u00adplaar<\/a> fan deselde ansicht. De foarstelling wurdt d\u00ear beskreaun as: \u2018Dorps\u00adgezicht van Weidum. Hier zien we een aantal artiesten (?) die het publiek tijdens het dorpsfeest ver\u00admaken in de Greate Buorren.\u2019 Dy beskriuwing suggerearret dat beide manlju in sketch of sokssawat opfiere. Mar it sit oars, sa leart de Franeker Courant<\/em> fan 16 augustus 1903. Dy krante befettet in detaillearre ferslach fan it Weidumer doarps\u00adfeest. Dat sette op tongersdei 13 augustus \u00fat ein mei \u2018volksspelen\u2019, meast foar bern en jongerein: hurdrinne foar famkes oant en mei acht jier, hurdrinne foar jonges oant en mei acht jier, stuolled\u00fbnsje foar famkes boppe de acht jier, koekehappe foar jonges boppe de acht jier en \u2018flesschen\u00adslaan door jongelingen\u2019. Foar folwoeksen manlju wie der \u2018hardloopen met bollenkorven\u2019. Foar folwoeksen froulju wie der neat.<\/p>\n

\"\"<\/a>It spultsje hurdrinne mei bol\u00adkuor\u00adren, dat \u2018volksvermaak\u2019 is te sjen op de ansicht\u00adkaart hjirboppe. Oant yn de lette jierren tritich waard it dien op doarps- en skoalfeesten yn hiel Frysl\u00e2n, sa\u2019t \u00fat \u00e2lde kranten bliken docht. Mar op de ansicht wurdt net hurdr\u00fbn, de manlju steane stil by in taffeltsje, wat dogge se d\u00ear? Opnij bringt de Franeker Courant<\/em>, diskear dy fan 30 augustus 1908, \u00fatkomst. D\u00ear stiet in ferslach yn fan it doarpsfeest yn Wytgaard dat jier. Ek d\u00ear wie hurdrinne mei bolkuorren ien fan de spultsjes. De ferslachjouwer ljochtet dat spultsje yn in bysin ta en beskriuwt d\u00earmei tagelyk it momint dat op de Weidumer ansicht f\u00eastlein is:<\/p>\n

Bij het hardloopen met twee bolkorven aan een juk, waarbij midden in de baan uit een gesloten flesch een glaasje water ingeschonken moest worden om dit te ledigen en de flesch daarna weer te sluiten, werden de prijzen behaald door Age Jorna, J.\u00a0Vliegendehond, Abe Jorna en Tj. v. Balen.<\/p>\n

\"\"<\/a>Der bestiet noch in oare ansicht dy\u2019t itselde momint werjout, mar de fotograaf hat de foto diskear nommen fan de oare kant fan it taffeltsje. Ek brocht de \u00fatjouwer fan beide ansichten ferzjes op \u2019e merk dy\u2019t nochal r\u00fbch ynkleure binne, mei blau, br\u00fan, grien en read. Dy \u00fatjouwer wie de Weidumer winkel\u00adbaas Arjen Roorda (1870\u20131928), dy\u2019t noch minstens trije oare kaarten fan Weidum meitsje liet, lykas de ansicht hjirn\u00east fan de Hegedyk, sjoen fan de Dekemawei \u00f4f.<\/p>\n

\"\"<\/a>

De Burchwerter bolkoerrinster Baukje Mensonides-Vellinga (1873\u20131949) op in ansicht \u00fat 1918.<\/p><\/div>\n

Op de ansichten fan Weidum mei \u2018volks\u00advermaken\u2019 dus gjin sketch troch artysten. Der waar\u00adden op it Wei\u00addumer doarps\u00adfeest fan 1903 oars wier wol sketches opfierd, net oerdeis op strjitte mar j\u00fbns yn it kafee fan de widdo Samplo\u00adnius. Leden fan it Weidumer resitearkolleezje Oefening en Vermaak brochten d\u00ear Frysk toanielwurk op \u2019e planken: de ienakter Krystjoun<\/em> fan Yme Schuitmaker, it blijspul Jild en ljeafde<\/em> fan Tseard Velstra en de klucht De skearwinkel fen Toan Sjipsop<\/em> fan Waling Dykstra, alle trije foar it earst publisearre yn 1902. \u2018De herhaalde bijvalsbetuigingen van het zoo talrijk opgekomen publiek waren voor de leden zeker het beste bewijs dat een en ander zeer in den smaak viel. Hun spel was uitstekend.\u2019<\/p>\n

\"\"<\/a>

In bolkoerrinster yn Easternijtsjerk op in ansicht \u00fat \u00b11905\u20131913.<\/p><\/div>\n

Yn it deistich libben wie bolkoer\u00adrinne, ek wol bolrinne neamd, oars gjin botte fer\u00admaak\u00adlike beuzichheid. It \u00fatsuteljen fan b\u00f4le, brea en koeke yn it doarp en benammen ek l\u00e2ns pleatsen en arbeiderswenten b\u00fbten\u00fat, te foet yn waar en wyn mei twa swiere kuorren oan in jok, wie dreech wurk en smiet net folle op. It waard meast dien troch froulju, faken widdo of frou fan in sike of ynfalide man, dy\u2019t sa besochten de skeamele ynkomsten yn harren h\u00fash\u00e2lding noch in lyts bytsje by te spikerjen. Yn it rymstik \u2018Klaske Bolrinster\u2019 (1881) fan Piter Jelles Troelstra bringt Klaske har sitewaasje sa \u00fbnder wurden:<\/p>\n

Ik woe jimm\u2019 graech ris hwet forkeapje;
\nHwent och, ik ha seis lytse bern,
\nDy mat ik sels de m\u00fble stopje;
\nHwent \u2019k ha foar \u2019n toch myn man forlern.<\/p>\n

Ja, tink er om; foar my is \u2019t libben
\nHwet oars as molkengroattenbrij;
\n\u2019t Is dei oan dei wer skrippe en sk\u00fbrre;
\nMijn pak is swier, leau det mar fry.<\/p>\n

De ferneamdste \u2018liter\u00eare\u2019 bolkoerrinster is s\u00fbnder mis mem Afke \u00fat de klassiker Afke\u2019s tiental<\/em> (1903) fan Nynke fan Hichtum. As Afke de kream fan har tsiende bern \u00fatleit, komt buorfrou Jetske freegjen<\/p>\n

wat Afke er van zou zeggen, als zij Zaterdag eens voor haar door \u2019t dorp rondging met de manden vol versch brood, of \u2018bollekorven\u2019 zooals die in Friesland genoemd worden. Om er een beetje bij te verdienen, liep Afke namelijk driemaal in de week met die bollekorven. Als ze daarmee den halven dag onafgebroken op de been was, kon ze er een kwartje mee verdienen, of soms 37\u00bd cts. Dat was wel niet veel, maar ze kon er toch al gauw twee paar klompen voor de kinderen voor koopen, of iets anders, dat ze noodig hadden. En nu wou die goeie Jetske dat voor haar doen, zonder er zelf een cent aan te verdienen!<\/p>\n

\"\"<\/a>

In bolkoerrinster op in ansicht \u00fat 1913.<\/p><\/div>Bolkoerrinsters brochten net inkeld bakkersguod mar ek it l\u00easte nijs. De bol­koerrinster dy\u2019t nijs \u2013 en<\/nobr> ek rabberij \u2013 \u00fat­krantet, waard sprekwurdlik. Al yn de Rimen en teltsjes<\/em> skriuwt Joast Hiddes Halbertsma dat in fertroulikheidsje \u2018juster al yn \u2019e b\u00f4lkoer\u2019 lei om oan te jaan dat it al r\u00fbngong. En Waling Dykstra fertelt yn It geheim yn da b\u00f4le­koer<\/em> (1850) hoe\u2019t Jetskemoai, bolkoerrinster en rabbelsk\u00fbte, troch d\u00fbmny te plak set wurdt.
<\/p>\n

\"\"<\/a>De\u00a0d\u00fbbele\u00a0rol fan de bolkoerrinster komt moai ta \u00fatdruk\u00adking op in ansicht dy\u2019t de Hearrenfeanster boekhanneler Gerben Brouwer meitsje liet. Om 1917 hinne joech Brouwer in steal ansichten \u00fat mei froulju fan it Fryske plattel\u00e2n. Op ien fan dy ansichten sjogge wy in bolkoerrinster by in boerinne foar de b\u00fbtendoar (mei rjochts noch in stikje fan in amerrak). Net folle letter turnde Brouwer de ansichten om ta lokwinsk- en nijjiers\u00adkaarten. Op de niisneamde ansicht waard \u2018Lokkich Nijjier\u2019 bypinsiele en it plaatsje krige as \u00fbnder\u00adskrift in Frysktalige nijjierswinsk op rym. De bolkoer\u00adrinster, sa stiet d\u00earyn te l\u00eazen, bringt \u2018nys en ytbre waren\u2019. De Leeuwarder Courant<\/em> fan 20 juny 1959 hie yn de rubryk \u2018Ut \u2019e \u00e2lde doaze\u2019 in \u00f4fbylding fan dy kaart en skreau d\u00earby:
<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nei alle gedachten sil de \u00fbnbikende rymker \u201cnijs\u201d wol foarop set hawwe (en hat er d\u00earnei de ytbre waren neamd) om\u2019t it sa better foel, mar tagelyk moat er syn folkje goed kend hawwe, hwant it nijs wie by de \u00e2lde b\u00f4llekoerrinster hast like foarnaem as de bollen, de wiggen, de healbrea\u00ebn of de fjirdepartsjes, dy\u2019t hja njonken de fine koeke, de kantkoeke en de snipelkoeke yn \u2019e kuorren oan it j\u00fbk de reden en paden, de loanen en de diken l\u00e2ns t\u00f4ge.
\n      Yn de \u00e2lde Fryske toanielstikken wie in b\u00f4llekoer\u00adrinster st\u00e9f\u00east in rabbelsk\u00fbte, in \u00e2ld teapert en in praetsjeforkeapster, dy\u2019t altiten oer oaren de m\u00fble spielde. D\u00ear sil wol hwat fan oan west hawwe, en faeks hawwe \u00fas toaniel en Frysl\u00e2n sels wol hwat forspile nou\u2019t in feguer lykas op \u00fas printsje doe-tiid wurden is.<\/p>\n

De earste bolkoerrinster-ansicht fan Brouwer is printe yn sepia \u2013 al by ferskinen lei it patina fan it ferline der oerhinne. De bolkoerrinster wie doe al op har retoer. Sy waard opfolge troch de bakkersfeint, dy\u2019t op in transportfyts mei in grutte koer boppe it foartsjil de klanten byl\u00e2ns jage. Sa\u2019n jonge teutet en rabbet net, hy trapet stevich de pedalen r\u00fbn en floitet nei de famkes.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Weidum. Volksvermaken.\u2019 (l.\u00fb.), \u00b11903\u20131905. Ljochtdruk, 90×139 mm. Utj\u00fbn troch Arjen Roorda, Weidum. Poststimpels Weidum 26-08-1905, Bussum 26-08-1905 en Amsterdam Centraal Station 29-08-1905. Ferstjoerd oan Johannes de Vries, Bussum\/Amsterdam, troch \u2018Coos\u2019, \u2018Thea\u2019 en \u2018Bertus\u2019. Weidum fiert feest. Boppe de Greate Buorren … Fierder l\u00eaze →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[284],"tags":[1459,230,1458],"class_list":["post-19305","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poste-restante","tag-nynke-fan-hichtum","tag-pieter-jelles-troelstra","tag-arjen-roorda"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19305","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19305"}],"version-history":[{"count":88,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19305\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20166,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19305\/revisions\/20166"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19305"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19305"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19305"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}