{"id":19821,"date":"2026-01-25T02:00:00","date_gmt":"2026-01-25T01:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=19821"},"modified":"2026-04-02T13:05:30","modified_gmt":"2026-04-02T11:05:30","slug":"poste-restante-xlvii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=19821","title":{"rendered":"Poste restante XLVII"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>
\n\"\"<\/a><\/p>\n

\u2018Leeuwarden.\u2019 (l.\u00fb.), \u2018Nieuweweg met gezicht op de bootramp \u201cde Voorwarts\u201d 4. Aug. 1903.\u2019 (m.\u00fb.), 1903. Ljochtdruk, 90\u00d7139 mm. Utj\u00fbn troch Dijkstra\u2019s Boekhandel, Ljouwert. Poststimpels Ljouwert 17-01-1904 en Stiens 18-01-1904. Ferstjoerd oan Trijntje Hiddinga, Stiens, troch Johanna Pasma.<\/p>\n

Lieve vriendin
\nDaar ik u briefkaart heb ontvangen en gelezen dat u nog goed gezond zijt ik zal u even een paar letteren schrijven nu T. S is nu in Haarlem te dienen zij is met November er heen gegaan en ik blijf weer in mijn dienst en dan mag ik voor Mei een week naar de familie toe als het dan kan dan blijf ik een paar treinen over in Stiens nu T ik zal later wel schrijven wanneer meer nieuws weet ik niet wij zijn allen nog gezond zijt hartelijk gegroet van ons allen ook aan u ouders
\nJohanna Pasma<\/em><\/p>\n

Njoggen jier foar de wr\u00e2ldskokkende \u00fbndergong fan de Titanic yn de Noard-Atlantyske Oseaan hie Ljouwert syn eigen kjelmeitsjende skipbrek: op 4 augustus 1903 sakke de stomboat Voorwaarts I<\/small> nei de boaiem fan de Suder Stedsgr\u00eaft. Lokkigern\u00f4ch wie dy gr\u00eaft net sa djip; yn alle gefallen foelen der gjin deaden of sels mar ferw\u00fbnen. Likegoed sprekt it byskrift fan de kaart hjirboppe fan in \u2018bootramp\u2019 en stienen de (lokale) kranten der bol fan.<\/p>\n

\"\"<\/a>

De stomboat Flecke Joure, it beurtskip tusken De Jouwer en Snits, op in ansicht \u00fat \u00b11900\u20131904<\/p><\/div>\n

Der farden eartiids hiel wat stomboaten troch de Fryske geaen. Yn tal fan plakken sieten \u00fbnder­nimmers dy\u2019t mei in stom­boat beurttsjinsten \u00fbnderh\u00e2lden en ekstra fearten ynlasten by eveneminten as jier­merken en muzykfeesten. De stomboat wie de fuortsetting-mei-moderner-middels fan de yn Nederl\u00e2n iuwenlang tige popul\u00eare treksk\u00fbte. De earste stom­boat­tsjinst yn Frysl\u00e2n gong yn 1841 fan start tusken De Jouwer en De Lemmer. Yn 1890 wienen der net minder as 38 tsjinsten, en pas yn 1960 waard de l\u00easte beurtfeart opdoeke. N\u00east passazjiers, dy\u2019t yn de kaj\u00fat sitte koenen, ferfierden de boaten ek fee, jirpels, n\u00f4t, b\u00fbter en sa mear \u2013 boppedeks, yn it rom of yn in pream op sleeptou.<\/p>\n

\"\"<\/a>

De stomboat Voorwaarts II<\/small>, it beurtskip tusken Aldegea (Sm.) en Ljouwert, op in ansicht \u00fat \u00b11905\u20131906<\/p><\/div>\n

En krekt dy lading feroarsake de skipbrek mei de Voorwaarts I<\/small>. N\u00east njoggentjin passazjiers soe de boat ek 11.250 kilo mais en 60 kuorren jirpels meinimme. Dat guod wie lykwols allegearre boppedeks loege, en boppedat \u00fbngelyk ferdield oer stjoer- en bakboard. Doe\u2019t der ek nochris fiif passazjiers tagelyk oan board wipten, sloech it skip om… Wat der doe barde, stie de oare deis mei each foar detail en gefoel foar drama beskreaun op de foarside fan de Leeuwarder Courant<\/em>:<\/p>\n

Vreeselijke kreten gingen op uit de zich op de boot bevindende passagiers, kreten die weerklank vonden bij de toevallig voorbijkomenden en de zich bij dat gedeelte der gracht bijna altijd bevindende toeschouwers.
\n      Weldra vlogen van alle kanten honderden bij honderden naar de plaats des onheils. Ook wij snelden er heen. \u2019t Was een vreeselijk, een angstwekkend tooneel. Zij, die zich tijdens het ongeval bovenop bevonden, waren weldra allen gered; een jong meisje, doornat er uit gekomen, stapte op den wal heen en weer; onze vragen kon ze niet beantwoorden: ze was geheel van streek. Hoeveel passagiers de boot telde niemand kon \u2019t ons nauwkeurig zeggen; de antwoorden liepen te zeer uiteen om ze voor waarheid op te geven.
\n      Ondertusschen was het een gejammer hier en daar, een ontsteltenis elders die niet was uit te staan. Een vrouw vertelde ons schreiende, dat haar vader, die uit Drachten was overgeweest te logeeren bij haar, ook tot de passagiers behoorde en \u2013 daar de oude man in de kajuit was gegaan, vreesde ze het ergste.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Wierskynlik de stomboat Friso II, it beurtskip tusken Warten en Ljouwert, op in ansicht \u00fat \u00b11902\u20131905<\/p><\/div>We \u00fbnderbrekke de ferslachjouwer efkes, want w\u00ear wie dy \u2018plek des onheils\u2019 no krekt? De ansicht lit it sjen: yn de Suder Stedsgr\u00eaft l\u00e2ns de Nijewei, rjochts fan de Weaze, lyk foar it plak d\u00ear\u2019t yn 1919\u20131921 it (noch besteande) gebou fan de Friesche Bank boud wurde soe. Links op de ansicht is it tsjintwurdich krytwite apparteminte­kompleks Nijewei 2 sichtber, en d\u00earachter de yn 1840 boude sosj\u00e9teit Amicitia. In jier foar it \u00fbngelok wie Amicitia kocht troch de bruorren Feldhaus, dy\u2019t der in hotel en restaurant fan makken. Bou­fakkers wienen d\u00ear oan it wurk doe\u2019t de Voorwaarts I<\/small> kantele. It kin ferklearje dat der samar bilen en brekizers beskikber wienen om gatten mei te slaan yn it dek dat noch boppe wetter \u00fatstuts:<\/p>\n

Op den wal en de kade was nu de spanning op \u2019t hoogst. Men vroeg zich af, of, nu de kajuiten vol water waren geloopen, het aan de daar aanwezigen mogelijk zou zijn geweest, zich langs de zijde omhoog boven het water te houden. Eindelijk, na eenige minuten wachtens, die de omstaanden uren schenen, klonk plotseling de uitroep: een kind!!<\/em>
\n      En uit de achterste opening werd werkelijk door de daarbij staande mannen een wicht te voorschijn gebracht. Juichkreten weerklonken, die echter weldra verstomden en voor uitroepen van medelijden plaats maakten, toen het hulpeloos kind, in de armen van een rijksveldwachter, maar al te duidelijk toonde, hoe nabij het aan den oever des doods was geweest. Het werd spoedig onder een goed dak gebracht, waar het aan de noodige zorg wel niet zal hebben ontbroken.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Stomboaten by de Stomboatkade, Warkum, op in ansicht \u00fat \u00b11900\u20131905<\/p><\/div>\n

Nei dat earste famke koenen noch twa famkes en fjouwer froulju \u00fat de kajuten lutsen wurde. Al mei al waarden alle opfarrenden yn feilich­heid brocht en opfongen yn it Stedssikeh\u00fbs, dat in h\u00fbndert meter fierderop rjochts n\u00east de Blokh\u00faspoarte stie (en yn 1971 sloopt waard). Elkenien bliid fansels, mar al rillegau gong it petear oer hoe\u2019t dit barre kinnen hie. Neffens de ferslachjouwer wienen de lju algemien fan betinken dat de lading op it dek, de boppel\u00east, te swier west hie.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Stomboaten yn de Suder Stedsgr\u00eaft, Ljouwert, op in ansicht \u00fat \u00b11900\u20131903<\/p><\/div>\n

Hiel wat kranten binnen en b\u00fbten de provinsje namen it nijs \u00fat de Ljou­wer­ter oer. De twaris wyks ferskinende Dragtster Courant<\/em> kaam op 8 augustus lykwols mei in eigen ferhaal, dat noch wat bys\u00fbnderheden joech, bygelyks dat in Rotterdammer stomboat de Voorwaarts I<\/small> foar fierder sinken behoede hie troch it skip yn de lier te nimmen, en dat golle Ljouwerters 30 g\u00fbne byienbrocht hienen foar de helpferlieners. Ek stie yn dy krante in list mei de nammen fan alle passazjiers, mei opjefte fan \u00e2ldens, wenplak, berop, yn it gefal fan troude froulju de namme fan de echtgenoat, en w\u00ear\u2019t se harren op it skip bef\u00fbn hienen.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Stomboaten oan de Willemskade, Ljouwert, op in ansicht \u00fat \u00b11900\u20131904, utj\u00fbn troch Dijkstra\u2019s Boekhuis, foto H.J. Craije<\/p><\/div>\n

De fermoedens oer de oarsaak fan de skip­brek waarden bef\u00eastige yn de rjocht­saak dy\u2019t derachter weikaam. D\u00earmei krige it \u00fbngelok foar de kaptein fan de Voorwaarts I<\/small> in pynlike neisleep. Petrus Steenhuis (1845\u20131923) hie oars yn syn libben al in protte ellinde meimakke. Syn earste frou wie yn 1881 ferstoarn en fan de santjin bern dy\u2019t er yn twa houliken krigen hie, wienen der trije libbenleas te wr\u00e2ld kommen en acht net \u00e2lder as twa jier wurden. Berne yn Appingedam as oerwinnelinkje fan in naaister wie Petrus yn neifolging fan syn lettere styfheit izersmid wurden. Syn earste frou hie yn Drachten in winkel yn moade-artikels as huodden, kraachjes en mansjetten h\u00e2n. Petrus gong d\u00ear nei har ferstjerren mei troch en hie fierders hanneltsjes yn naaimasines, br\u00e2nje, jirpels, hout, fan alles. Op 20 maaie 1887 wie er \u00fatein set mei beurtfearten op Ljouwert en Snits. S\u00fbnt likern\u00f4ch 1890 die er dat yn \u2019e mande mei wikseljende kompanjons. Harren skip de Voorwaarts I<\/small> koe minstens fyftich passazjiers meinimme en hie in kaj\u00fat earste en in kaj\u00fat twadde klas.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Dragtster Courant<\/em>, 19-05-1887<\/p><\/div>Fuortdaalks nei it \u00fbngelok hie de plysje Steen­huis al yn ferhoar nommen en trije moanne letter moast er him foar de rjochtbank yn Ljouwert ferantwurdzje, bystien troch de abbekaat Bernardus van Loon. It meast wiidweidige ferslach \u2013 foar in part sels in wurdlik transkript \u2013 is te finen yn it Nieuwsblad van Friesland<\/em> fan 4 en 11 novimber 1903. Mar leafst 22 tsj\u00fbgen kamen foar it buordsje. Trije wienen oproppen \u00e0 d\u00e9charge, mar sy bef\u00eastigen earder it ferhaal fan de oaren as dat se Steenhuis frijpleiten. Ek syn eigen ferwar wie swak, en de sfear d\u00ear yn dy rjochtseal wie hoe dan ek anty-Steenhuis. De ofsier fan justysje easke ien moanne finzenis. Op 18 novimber die de rjochter \u00fatspraak: ien moanne selstraf of 300 g\u00fbne boete. D\u00earmei kaam er abbekaat Van Loon in bytsje yn \u2019e mjitte. Dy hie frijspraak bepleite, of, mocht de beklaagde dochs skuldich bef\u00fbn wurde, in jildboete yn plak fan finzenis.<\/p>\n

In lyts jier nei it \u00fbngelok wie de Voorwaarts I<\/small> wer yn \u2019e feart. Ek letter gong dat net altyd fan in laaien dakje. Op 9 novimber 1907 bygelyks rekke it skip, \u00fbnderweis fan Ljouwert nei Drachten, by Stobbehoeke yn tichte dize oan de gr\u00fbn en moasten de fjouwer of fiif passazjiers, \u2018waaronder een kind\u2019, in nacht oan board trochbringe. Yn novimber 1915 joech Steenhuis der de brui oan en ferkocht er syn oandiel yn de Voorwaarts I<\/small>. Yn in advertinsje betanke er elkenien \u2018voor de gunst en het vertrouwen, hem geschonken als kapitein\u2019. Goed fiif jier letter waard it hiele skip publyklik ferkocht; it mocht nei gunning net mear yn de beurttsjinst Drachten\u2013Ljouwert br\u00fbkt wurde.<\/p>\n

\"\"<\/a>Werom nei de ansicht. De \u00f4fstjoerster, Johanna Pasma (1881\u20131941), skriuwt de byldside hielendal fol (foar in part op \u2019e kop), mar hat it mei gjin wurd oer wat derop te sjen is. Yn jannewaarje 1904 wie dat ek \u00e2ld nijs. Sy wol oare dingen kwyt en fernijt de adressearre dat \u2018S\u2019 \u2013 har suster Sytske \u2013 in nije baan as tsjinstfaam yn Haarlem hat en dat sysels yn har betrekking yn Huzum bliuwt. Yn maaie, as sy in wike frij krijt om nei har famylje yn Hallum ta te kinnen, sil se op trochreis oan by de adressearre fan de ansicht, har freondinne Trijntje Hiddinga (1883\u20131968) yn Stiens. Dat wurdt dan in tuskenstop fan \u2018een paar treinen\u2019, want Johanna nimt gjin stomboat mar it Dokkumer Lokaaltsje, de treinferbining fan Ljouwert nei Mitselwier (letter Anjum), dy\u2019t oer Stiens en Hallum giet.<\/p>\n

\"\"<\/a>De ansicht fan Johanna is oars fan in twadde oplaach. De nijswearde sil foar in flotte \u00f4fset soarge hawwe; in twadde oplaach wie nedich om oan de fraach te foldwaan. Wy meie oannimme dat de \u00fatjouwer dy oplagen yn D\u00fatsl\u00e2n drukke litten hat. Se befetsje beide ommers in D\u00fatsk oandwaande printflater: \u2018warts\u2019 yn plak fan \u2018waarts\u2019. Yn de twadde oplaach binne twa oare feilen wol ferbettere: de earste oplaach hie noch \u2018u.\u2019 (it D\u00fatske \u2018und\u2019) en \u2018Noorwarts\u2019. Fan dy twadde oplaach ferskynde nammers ek in mei giel, blau, read en br\u00fan ynkleure ferzje.<\/p>\n

Dy \u00fatjouwer wie Dijkstra\u2019s Boekhandel yn de Ljouwerter Piperstrjitte 11. Gerben Dijkstra (1857\u20131911) wie yn dy snuorje fierhinne de grutste spiler op de Fryske ansichtkaartemerk. Tusken 1900 en 1908 brocht er nei skatting sa\u2019n 250 ansichten fan Ljouwert \u00fat, plus noch in protsje mei spesjale \u00fbnderwerpen, lykas de PC<\/small> yn Frjentsjer, de monumintale pleats Vijverzathe fan feefokker Jan Arjens Wassenaar yn Jelsum en it h\u00fbs fan de ynbraak yn Britsum dy\u2019t ta de Hogerhuis-saak laat hie. Ferskate foto\u2019s foar ansichten fan Dijkstra\u2019s Boekhandel waarden makke troch de Ljouwerter fotograaf Hendrik Johannes Craije. Faaks hat hy ek de foto fan de \u2018bootramp\u2019 sketten.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Leeuwarden.\u2019 (l.\u00fb.), \u2018Nieuweweg met gezicht op de bootramp \u201cde Voorwarts\u201d 4. Aug. 1903.\u2019 (m.\u00fb.), 1903. Ljochtdruk, 90\u00d7139 mm. Utj\u00fbn troch Dijkstra\u2019s Boekhandel, Ljouwert. Poststimpels Ljouwert 17-01-1904 en Stiens 18-01-1904. Ferstjoerd oan Trijntje Hiddinga, Stiens, troch Johanna Pasma. Lieve vriendin Daar … Fierder l\u00eaze →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[284],"tags":[1481,1482,1483,1484,1485],"class_list":["post-19821","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poste-restante","tag-johanna-pasma","tag-petrus-steenhuis","tag-trijntje-hiddinga","tag-gerben-dijkstra","tag-hendrik-johannes-craije"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19821"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19821"}],"version-history":[{"count":44,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19821\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19888,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19821\/revisions\/19888"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19821"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19821"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19821"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}