{"id":2388,"date":"2013-12-29T02:00:30","date_gmt":"2013-12-29T01:00:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=2388"},"modified":"2018-06-12T03:49:03","modified_gmt":"2018-06-12T01:49:03","slug":"en-dan-dyn-kukel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=2388","title":{"rendered":"En dan dyn kukel"},"content":{"rendered":"<ul><nobr>Oer: Jacobus Quiryn Smink,<\/nobr> <em>Adams apel<\/em>, Utjouwerij Hispel, Wiuwert 2013.<\/ul>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Jacobus-Quiryn-Smink-Adams-apel-209x300.jpg\" alt=\"\" title=\"\" width=\"209\" height=\"300\" class=\"alignright size-medium wp-image-2407\" srcset=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Jacobus-Quiryn-Smink-Adams-apel-209x300.jpg 209w, https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Jacobus-Quiryn-Smink-Adams-apel.jpg 558w\" sizes=\"auto, (max-width: 209px) 100vw, 209px\" \/>Tidens in feestlike gearkomste yn de Boalserter Martinytsjerke op 12 oktober naam Jacobus Smink de Gysbert Japicxpriis 2013 yn \u00fbntfangst. Dy krige er foar syn dichtbondel <em>Sondelfal<\/em> \u00fat 2009. Oarkonde en sl\u00faf waarden him oerlange troch deputearre fan kultuer Jannewietske de Vries.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;It mei gr\u00eafstiennen befluorre paad tusken sitplak en poadium \u00f4flizzend makke de priiswinner in huppeltsje. Trinten as in Smink-gedicht swierde Jacobus, klaaid yn sneinsk swart, op de yn in wite jurk stutsen Jannewietske ta. Wilens lake er, breed\u00fat, en dat lit him skoan begripe. Makke er d\u00ear ek l\u00fbd by? Ik wit it net, mar it soe goed kinne fansels. Faaks wie syn laitsjen wol <nobr>in kukel.<\/nobr><br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Watsei, in kukel? Ja, in kukel. <nobr>Aansen mear.<\/nobr><\/p>\n<p><strong>Benedictus sjocht it foar him<\/strong><\/p>\n<p>By de \u00fatrikking fan de Gysbert heart in laudatio. CDA-politikus Geart Benedictus, op de \u00fatnoeging foar it barren affysjearre as foarsitter fan de Ried fan de Fryske Beweging, mocht dy \u00fatsprekke. O, jo mienden dat de ferbining tusken beweging en literatuer sa s\u00fantsjesoan wol definityf ferbrutsen wie? L\u00eas dan noch even Benedictus syn lofrede deropnei, publisearre op <nobr><a href=\"http:\/\/www.itnijs.nl\/2013\/10\/dichter-smink-lofpriizge\" target=\"_blank\"><em>It Nijs<\/em><\/a>,<\/nobr> de ynternetkrante fan <nobr>de Ried.<\/nobr><br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Komt Benedictus yn Boalsert foar it buordsje, dan krijt earst de gemeente S\u00fadwest-Frysl\u00e2n in hyp oer de noas, jo binne beweger of net: \u2018Eltsenien fynt dat de priis by de goeie persoan tel\u00e2ne kaam is. D\u00earom sil ik der mar net oer begjinne dat de GJP \u00fatrikt wurdt yn in gemeente dy\u2019t min, nee striemin mei it Frysk omgiet.\u2019 Nei noch wat oare omballings brocht er \u00fbnder wurden w\u00earom\u2019t it bekroande boek him oanstiet: \u2018Yn dizze dichtbondel is de rikens fan \u00fas taal te sjen en it sterk bewoartele w\u00eazen yn it boerelibben.\u2019<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Mei \u2018rikens fan taal\u2019 bedoelt Benedictus net dichterlike sizzenskr\u00eaft, mar geef Frysk, as tsjinhinger fan bryk Frysk, want: \u2018It deistich Frysk kin faak gjin sprekken lije, tink mar oan de sosjale media.\u2019 In boek as <em>Sondelfal<\/em> is yn dy optyk foaral in nuttich trochjoul\u00fbk fan taalnoarmen nei jongere generaasjes ta. Fierders tekenet Benedictus <em>Sondelfal<\/em> as in monumint foar in ferdw\u00fbne wize fan buorkjen en \u00fbnderstreket er dat Smink in boeresoan is, \u2018Kobus fan Siemen en Romkje\u2019, ien fan \u00fas dus, ek al wennet en wurket Smink al trije desennia as \u00fbnderwiisman yn Eindhoven. Guon Friezen sjogge harsels no ienris it leafst as ien grutte boerefamylje.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Dy boerekom\u00f4f fan Smink hat yn de optyk fan Benedictus \u00fbnmisber west foar it slagjen fan <em>Sondelfal<\/em>: it makket de gedichten realistysk. \u2018Dat wy hjir mei in boeresoan te krijen hawwe is <em>sa klear as de dei<\/em>. En dan net mei ien dy\u2019t it fan hearren en sizzen hat, nee, men sjocht it boerebedriuw fan goed fyftich jier tebek foar jin.\u2019 Dy werkenberens fan it betroude, dat docht it him foar Benedictus: \u2018Sa\u2019t it f\u00fbleindich reinen beskreaun is en hoe\u2019t in ko d\u00ear mei omgiet, ik sjoch it sa foar my.\u2019<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;It wie alsa in lofrede w\u00earyn\u2019t de literatuer wat fertutearze. In net as sadanich bedoelde korreksje kaam al tidens de resepsje nei \u00f4frin fan de priis\u00fatrikking, yn de foarm fan <em>Adams apel<\/em>, in nije dichtbondel fan Smink dy\u2019t de oanw\u00eazigen presint krigen fan syn maten fan it liter\u00eare tydskrift <em>Ensafh<\/em>. Wurdearje jo <em>Sondelfal<\/em> ek benammen fanwegen it kreaze Frysk en it agraryske och-heden-ja-dat-wie-ek-sa? Dan is <em>Adams apel<\/em> grif in \u00f4fdijer: it stiet fol \u00fbntregele taalgebr\u00fbk en der komt gjin ko yn foar. <nobr>Gelokkich mar.<\/nobr><\/p>\n<p><strong>Fan dyn klank en kleur fuort wei<\/strong><\/p>\n<p>Neffens de side oer Smink op <a href=\"http:\/\/www.sirkwy.frl\/index.php\/skriuwers-biografyen\/48-s\/252-smink-jacobus-quiryn\" target=\"_blank\"><em>Sirkwy<\/em><\/a> befettet <em>Adams apel<\/em> gedichten dy\u2019t by it gearstallen fan <em>Sondelfal<\/em> oersketten binne. Likegoed makket de bondel net de yndruk \u00fat byinoar fage spuonnen te bestean. De 26 gedichten foarmje in moai ensemble \u2018oer miskien wol it wichtichste tema fan Smink: syn leafdes, syn famkes, syn froulju\u2019, sa is op it omslach te l\u00eazen. Inkeld \u2018Spegelmaten boppe Lelyst\u00ead\u2019 stiet b\u00fbten dat tema. Net minder as op <em>Sondelfal<\/em> is <em>Adams apel<\/em> in ferfolch op de bondels <em>Foar de famkes<\/em> \u00fat 1988 en <em>Lingerich tekstyl en swarte side<\/em> \u00fat 1994. It titelgedicht sl\u00fat sels eksplisyt oan by it slotgedicht \u2018Adam ferslingere\u2019 yn <nobr>l\u00eastneamde bondel.<\/nobr><br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;De gedichten oer famkes binne tripkjende ferskes, lietsjes suver, weryn\u2019t de lytse dinkjes, it meie dochterkes of pakesisterkes w\u00eaze, mei in protte leave ferlytswurdsjes yn bad dien, beheistere, observearre wurde. De gedichten oer famkes en dy oer froulju \u2013 ynklusyf fammen \u00fat \u2019e jongesjierren \u2013 binne net altyd goed fan inoar te \u00fbnderskieden. Guon gedichten fan de l\u00easte kategory hawwe in eroatyske ynslach, meast by de wei fan metafoaren.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;\u2018Smink mist de subtiliteit om echt oer erotyk te skriuwen\u2019, ornearre Albertina Soepboer yn in resinsje oer <em>Lingerich tekstyl en swarte side<\/em>, yn <a href=\"http:\/\/www.dbnl.org\/tekst\/_tro005199501_01\/_tro005199501_01_0019.php\" target=\"_blank\"><em>Trotwaer<\/em> 1995-2<\/a>. Der wie reden ta dy stelling, dy\u2019t lykwols dochs net kloppe. Anno 2013 bewiist <em>Adams apel<\/em>, s\u00fbnder in grut swee te slaan, oertsj\u00fbgjend it tsjindiel, mei as subtylste foarbyld:<\/p>\n<ul><em>Klisjee om it laitsjen<\/em><\/p>\n<p>It moaist is dat ik dy<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Sa laitsjen sjoch<br \/>\nMien soms dy laitsjen doch<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Mar dat is skyn idel<\/p>\n<p>Gjin parse lippen en skalk each<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Mar de tosken bleat, de tsjeak<br \/>\nEn dan dyn kukel, de kiel read<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ek dat is skyn idel<\/p>\n<p>Fan dyn klank en kleur<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Fuort wei en wis<br \/>\nNo: do bist it moaist<\/p>\n<p>Asto sa lakest en ik fuort sjoch<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Wat it moaist is<\/ul>\n<p>N\u00east algemiene stylmiddels as metrum, rym yn soarten en it werheljen fan wurden lit \u2018Klisjee om it laitsjen\u2019 typyske Smink-techniken sjen: de ellipsen <em>mien soms dy laitsjen doch<\/em> en <em>fan dyn klank en kleur fuort wei<\/em>, de ynversje <em>skyn idel<\/em> en it neologisme <em>kukel<\/em>. Mar wat wurdt der mei <em>kukel<\/em> bedoeld? It is grif gjin <a href=\"http:\/\/gtb.ivdnt.org\/iWDB\/search?wdb=WFT&#038;actie=article&#038;uitvoer=HTML&#038;id=52471\" target=\"_blank\"><em>kokkel<\/em><\/a>, yn it <em>Woordenboek der Friese taal<\/em> oerset as, just, \u2018kokkel\u2019 oftewol \u2018eetbare hartschelp\u2019. It <em>WFT<\/em> ken wol it tiidwurd <a href=\"http:\/\/gtb.ivdnt.org\/iWDB\/search?actie=article&#038;wdb=WFT&#038;id=52472\" target=\"_blank\"><em>kokkelje<\/em><\/a> mei as fariant <em>k\u00f4kelje<\/em>, foar \u2018kokkelen\u2019, it l\u00fbd dat hinnen meitsje. Ek it tiidwurd <a href=\"http:\/\/gtb.ivdnt.org\/iWDB\/search?actie=article&#038;wdb=WFT&#038;id=55213\" target=\"_blank\"><em>k\u00fbkelje<\/em><\/a>, omskreaun as \u2018het typerende geluid van een kalkoen voortbrengen\u2019, komt yn it <em>WFT<\/em> foar, lykwols mei de oantekening dat it om in hapaks giet, in wurd dat mar ienris yn de br\u00fbkte boarnen oantroffen is, yn dit gefal yn in brief fan Paulus Cornelis Scheltema oan Joast Hiddes Halbertsma \u00fat likern\u00f4ch 1825. Mar <em>kukelje<\/em>, <em>kukelich<\/em> of <em>kukel<\/em> ken it <nobr><em>WFT<\/em> net.<\/nobr><br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ho even, hear ik Marten Toonder-fans no sizzen. In klassyk Bommel-ferhaal is ommers <em>Tom Poes en het kukel<\/em> \u00fat 1963; yn 1996 ferskynde in Fryske oersetting fan Harke Bremer en Jarich Hoekstra \u00fbnder de titel <em>It kukel<\/em>. Mar wat in kukel no krekt is, wurde wy ek d\u00ear net \u00fat gewaar. It ferhaal einiget mei de fersuchting fan professor Prlwytzkofsky (dy\u2019t fan <em>kukel<\/em> in <em>de<\/em>-wurd makket, mar dat docht er mei alle <em>it<\/em>-wurden): \u2018Ach, we zille nea wite wat de kukel ys.\u2019 Toonder sels skreau yn syn foaropwurd yn <em>Heer Bommel. Volledige werken. De dagbladpublikaties<\/em> I (1991) dat <em>kukel<\/em> \u00fbnrjochtlik wolris lyksteld wurdt mei IQ, mar dat it fermoedlik bestiet \u00fat \u2018eigenschappen die meestal door een teveel aan rede verdrongen worden, zoals bij voorbeeld gevoel, fantasie, liefde en dergelijke\u2019.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Dat mei sa w\u00eaze, dochs wol it my oan dat de kukel fan Smink minder mei it kukel fan Toonder te meitsjen hat as mei de l\u00fbdneibauwende wurden <em>kokkelje<\/em>, <em>k\u00fbkelje<\/em> en <em>kukeleku<\/em>. Yn alle gefallen giet der fan de klank fan <em>kukel<\/em> in sterke wurking \u00fat yn Smink syn gedicht, weryn\u2019t <em>k<\/em>&#8211; en <em>l<\/em>-klanken, en dan meast yn kombinaasje, rij \u00fatstruid binne: <em>klisjee<\/em>, <em>laitsjen<\/em>, <em>skyn idel<\/em>, <em>lippen<\/em>, <em>skalk<\/em>, <em>kukel<\/em>, <em>kiel<\/em>, <em>klank<\/em>, <em>kleur<\/em>. Binnen it web fan betsjuttings dat dy wurden foarmje, kin <em>kukel<\/em> net hiel folle oars w\u00eaze as it l\u00fbd fan in skatterjende laits.<br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;It is in laits mei de m\u00fble wiid iepen, in laits dy\u2019t sicht biedt op in reade kiel, read net oan de b\u00fbtenkant mar djip binnenyn. De m\u00fble lit har reade binnenst sjen: Eva\u2019s adamsapel. Dat bringt jin dan wer de earste strofe fan it titelgedicht yn it sin: \u2018Jifke hat my in apel bean, ja \/ It is wier en hap mar ta \/ Yn har apelliif en n\u00e2lespr\u00fat \/ Ik lis har it <nobr>klokh\u00fas bleat\u2019.<\/nobr><\/p>\n<p><strong>Sa klear as de dei<\/strong><\/p>\n<p>Hoe\u2019t in ko mei rein omgiet, Geart Benedictus seach it doe\u2019t er <em>Sondelfal<\/em> lies sa foar him. Allyksa hear ik, as ik \u2018Klisjee om it laitsjen\u2019 l\u00eas, ynienen in kukel opklinken, s\u00fbnder der folslein wis fan te w\u00eazen wat <nobr>dat is.<\/nobr><br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Hoe kin soks? Komt it trochdat Smink smetleas, sanksjonearre Frysk skriuwt? Mar <em>kukel<\/em> stiet net iens yn it wurdboek! Of komt it trochdat Smink noch weet hat fan in foarbye boerewr\u00e2ld, d\u00ear\u2019t guon bewegers, behept mei \u00e2lde refleksen, blykber \u00fbnwennich fan binne? No, watfoar roken der \u00fat <em>Adams apel<\/em> ek opstige, net de lucht fan hea <nobr>en dong&#8230;<\/nobr><br \/>\n&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Nee, it moat wat oars w\u00eaze. Wa wit hat it mei klearebare dichterskip te krijen, mei dy kwaliteiten dus d\u00ear\u2019t Smink werklik lof foar takomt: syn w\u00fbndere fermogen taal sa te br\u00fbken dat it poerb\u00easte po\u00ebzy opsmyt. <nobr>Autonome po\u00ebzy.<\/nobr><br \/>\n&nbsp;<br \/>\n<a href=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Jacobus-Quiryn-Smink-en-Jannewietske-de-Vries.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Jacobus-Quiryn-Smink-en-Jannewietske-de-Vries.jpg\" alt=\"\" title=\"\" width=\"640\" height=\"426\" class=\"alignleft size-full wp-image-2475\" srcset=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Jacobus-Quiryn-Smink-en-Jannewietske-de-Vries.jpg 960w, https:\/\/www.konsenylje.nl\/wp-content\/uploads\/Jacobus-Quiryn-Smink-en-Jannewietske-de-Vries-300x199.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 640px) 100vw, 640px\" \/><\/a><br \/>\n<small>Foto: Haye Bijlstra<\/small><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Oer: Jacobus Quiryn Smink, Adams apel, Utjouwerij Hispel, Wiuwert 2013. Tidens in feestlike gearkomste yn de Boalserter Martinytsjerke op 12 oktober naam Jacobus Smink de Gysbert Japicxpriis 2013 yn \u00fbntfangst. Dy krige er foar syn dichtbondel Sondelfal \u00fat 2009. Oarkonde &hellip; <a href=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=2388\">Fierder l\u00eaze <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[112],"tags":[11,54,221,250,252,253,254,255,256],"class_list":["post-2388","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-2009-2017","tag-albertina-soepboer","tag-jacobus-quiryn-smink","tag-joast-hiddes-halbertsma","tag-paulus-cornelis-scheltema","tag-geart-benedictus","tag-jannewietske-de-vries","tag-marten-toonder","tag-harke-bremer","tag-jarich-hoekstra"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2388","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2388"}],"version-history":[{"count":76,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2388\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11527,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2388\/revisions\/11527"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}