{"id":478,"date":"2013-02-10T02:00:49","date_gmt":"2013-02-10T01:00:49","guid":{"rendered":"http:\/\/konsenylje.wordpress.com\/?p=478"},"modified":"2015-12-29T02:56:37","modified_gmt":"2015-12-29T01:56:37","slug":"tsjebbe-hettinga-fan-oer-see-en-fierder","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=478","title":{"rendered":"Tsj\u00eabbe Hettinga, Fan oer see en fierder"},"content":{"rendered":"<ul>Over: Tsj\u00eabbe Hettinga, <i>Fan oer see en fierder<\/i>, Utjouwerij Montaigne, Gasselternijveenschemond 2000.<\/ul>\n<p>Al het goede komt in triplo. De jongste bundel van Tsj\u00eabbe Hettinga, waarmee hij de Friese literatuur opnieuw verrijkt, appelleert aan drie soorten van ontvankelijkheid bij de lezer. <i>Fan oer see en fierder<\/i> biedt \u2013 nummer \u00e9\u00e9n \u2013 meeslepende epiek waarbinnen mythe wortelt in het aardse leven zelf, als druivenranken in een wijnberg. De negen uitgesponnen gedichten in de bundel vormen tezamen een klein epos, waarin een dolende zwalker tijdens een verblijf op een Grieks eiland even filmische als visionaire verhalen vertelt over liefde, lotsbestemming en levensaanvaarding, plaatsgrijpend in zijn eigen leven en in de levens van andere eilandbewoners. De plaats van handeling is een oord van bitterzoete gelukzaligheid, gestoffeerd met ceders, cipressen en citroenbomen, omspoeld door zee en overgoten met mediterraan zonlicht of overwelfd door een nachthemel waarin de maan een \u2018lantearne s\u00fbnder peal\u2019 is. Aan het slot van de bundel verdwijnt dit land waar de citroenen bloeien \u2013 niemand is een blijvend Elysium vergund \u2013 echter weer achter de einder. Met alle zintuiglijke concreetheid is de bundel tevens het verhaal van een zoek- en ontdekkingstocht van de ziel: \u2018Yn dat sykjen s\u00fbnder finen koe de siel him \/ Wer as in eil\u00e2n troch eilannen omspield\u2019. Welbeschouwd is <i>Fan oer see en fierder<\/i> een kleine <i>Odysseia<\/i>.<\/p>\n<p>Die indruk wordt versterkt door \u2013 nummer twee \u2013 een intertekstualiteit die weliswaar nergens gestalte krijgt in letterlijke citaten maar die de lezer niettemin een wereld inzuigt waarin Griekse goden en (tragische) helden als Dionysos, Medusa en Icarus even aanwezig zijn als de schapenhoeder Nionio en de visser Petros. Het is vooral Homerus waaraan Hettinga refereert: zijn versregels zijn even veelsyllabig; zijn syntaxis is homerisch in het langademige, meanderende zinsverloop, met een soms lang uitgestelde zinskern; en hij duikt uit het Friese idioom met graagte pareltjes op (\u2018bekstallich\u2019, \u2018hurdh\u00fbdich\u2019, \u2018d\u00fbknekkich\u2019) die doen denken aan homerische nieuwvormingen. Daarnaast ontbreken allusies op de bijbel evenmin. De literair-bewuste toon van de bundel laat er echo\u2019s van andere werken in doorklinken; voor de hand ligt het noemen van Derek Walcotts <i>Omeros<\/i>, dat eerder door Hettinga in het Fries vertaald werd. Nergens echter uit zijn cultuurhistorische besef zich in slaafse imitatie of gekunsteldheid; alle allusies zijn met een ogenschijnlijk virtuoos gemak zodanig ge\u00efntegreerd dat de authenticiteit van de bundel er des te groter van wordt.<\/p>\n<p>Hetgeen mij brengt \u2013 nummer drie \u2013 op wat de bundel het meest zijn eigen karakter verleent: het grote arsenaal aan stijlmiddelen waarmee Hettinga de lezer scheep laat gaan en meevoert naar zijn eiland van hypersensitieve zinsbegoocheling. Alle registers waarover het Fries beschikt, trekt hij open om tot een uiterst verzadigde klankkleur en een grote semantische expressie te komen, waarbij woorden over elkaar heen buitelen en dithyrambische zinnen nog net niet derailleren. Hier is de invloed voelbaar van een andere door Hettinga vertaalde dichter, de woorddronken Dylan Thomas. Proza\u00efsch ingesteld publiek wordt wellicht zeeziek van alle lyrische deining, maar dat veel anderen het als een aangename sensatie ondergaan, kan de triomfen verklaren die het podiumbeest Tsj\u00eabbe Hettinga \u2013 het Fries-literaire exportproduct bij uitstek \u2013 als een hedendaagse Bernlef viert op provinciale, randstedelijke en buitenlandse b\u00fchnen. Zeker in minimalistische oortjes wankelt Hettinga met literair-incorrecte bravoure op de rand van de bombast; toch bewaart hij immer zijn eigen, onnavolgbare balans.<\/p>\n<p>Dat de hooggestemde retoriek niet berust op een ingesleten proc\u00e9d\u00e9, blijkt onder meer uit de effectieve registerwisseling in de cursief gedrukte monoloog in \u2018De rots\u2019. Ook noemenswaard is de wijze waarop de vorm de inhoud versterkt. Per gedicht tellen de strofen telkens evenveel regels maar eindrijm kent de bundel niet; dat zou bovenop al het staf-, klinker- en binnenrijm dat wel aanwezig is ook echt te veel van het goede zijn geworden. Hettinga kanaliseert zijn uitbundige woordenvloed op een iets andere manier. Hoewel metrum afwezig is, tellen de regels wel vaste aantallen lettergrepen: hetzij een gedicht lang onveranderlijk 15 of 14, hetzij afwisselend 10 en 11, 12 en 11, 13 en 14 of 15 en 14, waarbij de regels met een lettergreep minder telkens inspringen; \u2018D\u00fbnsje dy de dolken yn myn h\u00fbd\u2019 ten slotte heeft in elke strofe 7+13+12+13+12+5 lettergrepen. Een strak stramien dat evenwel niet knelt of tot cadans leidt, maar juist aan de woordenstroom des te meer stuwing geeft.<\/p>\n<ul>Niet eerder gepubliceerd, augustus 2001.<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Over: Tsj\u00eabbe Hettinga, Fan oer see en fierder, Utjouwerij Montaigne, Gasselternijveenschemond 2000. Al het goede komt in triplo. De jongste bundel van Tsj\u00eabbe Hettinga, waarmee hij de Friese literatuur opnieuw verrijkt, appelleert aan drie soorten van ontvankelijkheid bij de lezer. &hellip; <a href=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=478\">Fierder l\u00eaze <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[20,23,26,50,90],"class_list":["post-478","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-114","tag-bernlef","tag-derek-walcott","tag-dylan-thomas","tag-homerus","tag-tsjebbe-hettinga"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/478","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=478"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/478\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6948,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/478\/revisions\/6948"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=478"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=478"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=478"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}