{"id":5003,"date":"2015-05-30T01:00:45","date_gmt":"2015-05-29T23:00:45","guid":{"rendered":"http:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=5003"},"modified":"2026-03-25T02:45:36","modified_gmt":"2026-03-25T01:45:36","slug":"poste-restante-vii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=5003","title":{"rendered":"Poste restante VII"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

\u2018Franeker, Vijverstraat.\u2019 (m.\u00fb.), \u00b11900\u20131905. Ljochtdruk, mei in tafoeging yn heechdruk, 89×140 mm. S\u00fbnder fermelding fan de \u00fatjouwer (S. Bakker Jz., Koog-Zaandijk), n\u00fb. 1399. Poststimpel Frjentsjer 02-09-1905. Ferstjoerd oan Hendrik de Vries, Easterein, troch Akke Okkinga-Timmenga.<\/p>\n

W. Vr!<\/em> [= Waarde Vriend<\/em>(en<\/em>)!<\/em>] We verwachten Anna en Geesje maandag met Harm<\/em> [?] we zullen ze dan even van Franeker halen en ze later wel weer thuis brengen. Groetend
\nA. Okkinga-Timmenga.<\/em><\/p>\n

Ien byld seit soms mear as h\u00fbndert wurden. De printsjes op \u2018prentbriefkaarten\u2019 makken dat de ansicht in g\u00e2ns oansprekkender kommunikaasjemiddel wie as de al langer besteande brievekaart. It type \u00f4fbylding koe hiel fariearre w\u00eaze. Fan \u2019e miet \u00f4f oan \u2013 de earste ansichtkaarten ferskynden om 1870 hinne \u2013 wienen der topografyske kaarten en fuortdaalk kamen der ek winskkaarten, benammen nijjierskaarten, en ansichten mei keunstreproduksjes. Mar de \u00f4fbylding koe ek aktuele barrens werjaan en d\u00earmei nijswearde hawwe. Mits in bytsje rap produsearre en ferstjoerd, brocht sa\u2019n ansichtkaart breaking news<\/em>.<\/p>\n

Ek yn Frysl\u00e2n wienen plenty memorabele foarfallen d\u00ear\u2019t fia it nije medium \u00f4fbyldings fan ferspraat waarden. Foarbylden \u00fat de earste twa desennia fan de tweintichste ieu \u2013 de gouden jierren fan de ansichtkaart \u2013 binne it \u00f4fbr\u00e2nen fan in oaljefabryk yn Drachten yn 1903 (sjoch Poste restante<\/em> XXXVII<\/small><\/a>), it sinken fan de Drachtster stomboat Voorwaarts I<\/small> yn Ljouwert yn 1903 (sjoch Poste restante<\/em> XLVII<\/small><\/a>), it \u00fbntslach \u00fat \u2019e Ljouwerter finzenis fan Wiebren Hogerhuis yn 1905, de \u00fbntbleating fan it byld fan Us Heit yn Ljouwert yn 1906, de fiering fan it t\u00fbzenjierrich bestean fan Warkum yn 1907, de wettersneed yn 1910, de \u00fbn\u00f4fhinklikheidsfeesten yn 1913, de opfang fan Belgyske flechtlingen yn 1914\u20131918 en de br\u00e2n yn it Ljouwerter paleis fan justysje yn 1919.<\/p>\n

\"\"<\/a>Ek de hjirboppe \u00f4fbylde ansichtkaart is in soarte fan nijskaart, mar pas yn twadde oanlis. Oarspronklik wie it in folslein topografyske kaart, en as sadanich binne der ek eksimplaren fan bewarre bleaun (yn twa farianten: swart-wyt en ynkleure). De kaart toant it ieuwen\u00e2lde kafee De Bogt van Gun\u00e9, oan de Fiverstrjitte yn Frjentsjer. As eardere studintekroech h\u00e2ldt De Bogt van Gun\u00e9 oant de dei fan hjoed de neitins libben oan it romrofte ferline fan Frjentsjer as universiteitsst\u00ead. Rjochts fan it kafee (mar net sichtber op de ansicht) leit de hillige gr\u00fbn fan it Sj\u00fbkel\u00e2n, s\u00fbnt 1856 striidperk foar de wichtichste keatspartij fan Frysl\u00e2n.<\/p>\n

\"\"<\/a>\"\"<\/a>Mar de ansichtkaart d\u00ear\u2019t it hjir om giet, is om sa te sizzen fotosjopt. Der is yn heechdruk, mei in klisjeetsje, in loftballon op printe. Dat is ek dien mei noch minstens ien oare kaart fan Frjentsjer; d\u00earop hinget deselde loftballon boppe de Suderkade. Eksimpels fan fernimstige trukaazje binne de tafoegings net, de foarstellings sjogge der wat behelperich \u00fat. Mar mei dy tafoegings waarden de kaarten al oanpast oan de aktualiteit. Se suggerearje in byld te jaan fan in histoarysk barren. De byskriften \u2018CARL<\/small> WITTENBERG<\/small> uit Berlijn\u2019, dy\u2019t grif tagelyk mei de loftballonnen yn boekdruk tafoege binne, ferwize d\u00earnei. Carl en Emmy Wittenberg, in echtpear, wienen D\u00fatske ballonfarders dy\u2019t tegearre of elk apart ballonfearten makken by festiviteiten yn D\u00fatsl\u00e2n en d\u00earb\u00fbten. Soms gongen der ek passazjiers mei. De Wittenbergs lieten tusken 1903 en 1922 yn tal fan plakken yn Nederl\u00e2n, fan Wynskoat oant Flissingen, tsjin betelling harren weachhalzerij sjen \u2013 faak op 31 augustus, de jierdei fan keninginne Wilhelmina. Op Keninginnedei 1905 wie Carl presint yn Frjentsjer.<\/p>\n

De feestlikheden d\u00eare waarden organisearre troch de feriening Franeker\u2019s Belang. Mei it each op de ferwachte tastream fan minsken hie de feriening in stikmannich maatregels nommen. Sa waard der yn foarsjoen dat men by alle kafees yn de st\u00ead tsjin betelling fan fyftjin sinten feilich syn fyts stalle koe. Mar ek it wolw\u00eazen fan Carl Wittenberg wie oan tocht. Yn Harns lei in skip \u00fbnder steam klear om de ballonfarder \u00fat see te fiskjen, mocht syn ballon \u00f4fdriuwe oant foarby de kust. En wa\u2019t de passazjier dy\u2019t mei in parachute \u00fat de ballon springe soe en min op \u2019e gong wie wer nei Frjentsjer brocht, koe in ryksdaalder barre. Gjin heale maatregels. Franeker\u2019s Belang wie dan ek warsk\u00f4ge troch de haad\u00fbnderwizer fan Pitersbierrum, dy\u2019t yn de Franeker Courant<\/em> skreaun hie: \u2018Nederdalen in een parachute is spelen met een menschenleven<\/em>. Die inzet is te hoog. Mocht de feestcommissie dit inzien en haar programma wijzigen!\u2019<\/p>\n

\"\"<\/a>De Leeuwarder Courant<\/em> fan 2 septimber die ferslach fan de festiviteiten. Dy hienen benammen plak op it Sj\u00fbkel\u00e2n. Der spile in korps, der waarden sportwedstriden en bernespultsjes holden en j\u00fbns wie der in fjoerwurk. Mar \u2018het glanspunt\u2019 fan de dei wie neffens de ferslachjouwer dochs wol de ballonfeart fan Carl Wittenberg. Hy skreau mei gefoel foar couleur locale<\/em> (de keatsbal):<\/p>\n

Omstreeks 4 uur steeg de koene luchtschipper omhoog, nageoogd door eenige duizenden op het terrein.
\n      De spelen werden gestaakt, de menigte stond eenvoudig schouder aan schouder.
\n      De ballon dreef in z.-oostelijke richting landwaarts al hooger en hooger, totdat hij ongeveer ter grootte van een kaatsbal nog zichtbaar was. Eindelijk onttrok een wolk hem geheel aan het oog. Eenigen tijd te voren was de parachute neergelaten, wat van hier uit was te zien.
\n      Deze is teruggebracht door S.W. Hilverda te Tzum. Hij ontvangt dus den toegezegden rijksdaalder voor het terugbrengen van den parachute-reiziger, \u201cdie zeer slecht ter been\u201d was! De ballon zelf daalde bij IJtens neer. Vandaar is de luchtschipper naar hier teruggekeerd per wagen.<\/p>\n

\"\"<\/a>Mar wa liet no nei oanlieding fan de loftreis fan Carl Wittenberg dy ansichtkaart aktualisearje? Wie it in Frjentsjerter nearingdwaande dy\u2019t wat ekstra omset meitsje woe? Mooglik, mar wierskynliker is it dat Wittenberg sels in partij kaarten opkocht en oanpasse litten hat. Fan him is bekend dat er minstens ien ansichtkaart \u00fatj\u00fbn hat, mei portretsjes fan Emmy en himsels skean \u00fbnder in loftballon. Dy docht tinken oan de ballon dy\u2019t op de kaart mei De Bogt van Gun\u00e9 tafoege is; benammen de oerienkomst tusken de beide dryste mantsjes mei in flachje yn \u2019e h\u00e2n rint yn it each. Ik stel my sa foar dat Wittenberg ien of mear klisjees by him hie as er mei syn loftballon op paad gong, sadat er by in pleatslike drukker wat lukrative merchandise<\/em> oanmeitsje litte koe.<\/p>\n

De ansichtkaart is nijsgjirriger fanwegen de byldmanipulaasje as fanwegen it boadskip dat de \u00f4fstjoerster der op kribele hat. Dy \u00f4fstjoerster wie Akke Timmenga, berne op 19 maart 1873 yn Tsjom. Letter wenne se mei har \u00e2lden yn Easterein. Yn 1899 troude Akke mei Reinder Okkinga en waard se boerinne yn Hjerbeam, \u00fbnder de reek fan Frjentsjer. De kaart is adressearre oan Hendrik de Vries (1856\u20131921), skipper en letter winkelman yn Easterein. Hy en syn frou Tietje Bakker hienen ien soan, Tjalke, en twa dochters: de twilling Antje en Geesje, berne yn 1892. It binne de beide famkes dy\u2019t yn it boadskip op de kaart neamd wurde \u2013 in boadskip dat noch te min om it liif hat om sels mar foar petite histoire<\/em> troch te gean. Mar mei\u2019t \u00f4fstjoerder en \u00fbntfanger trasearber binne, bringt de kaart jin likegoed in bytsje tichter by minsken yn earder tiid. En al hawwe sy libbe en wurke yn de betreklike beskutting fan sk\u00fbtsje, winkel of pleats, soms reitsje harren libbens ek oan de \u2018grutte\u2019 skiednis.<\/p>\n

Dat jildt yn alle gefallen foar de boerinne Akke Okkinga-Timmenga. Rom fjirtich jier neidat se de ansichtkaart ferstjoerde, helle se de redaksjonele kolommen fan de Leeuwarder Courant<\/em>. Op 5 july 1946 stie d\u00earyn te l\u00eazen dat in tribunaal yn Harns har feroardiele hie ta ferbardferklearring fan fyftjin t\u00fbzen g\u00fbne en tsien jier \u00fbntsetting \u00fat de beide kiesrjochten omdat se lid west hie fan de NSB<\/small>. Twa moanne earder wie har soan Klaas al feroardiele omdat er him troch de besetter beneame litten hie ta boargemaster fan Barradiel. En ek har dochter Eke krige fanwegen kollaboraasje straf oplein. Fiif moanne nei har feroardieling, op 13 desimber 1946, ferstoar Akke Okkinga-Timmenga yn de \u00e2ldens fan 73 jier. Sy leit begroeven yn Hjerbeam.<\/p>\n

De hjir besprutsen ansicht wie \u00fbnderwerp fan in l\u00eazing titele \u2018Ballonvaart boven De Bogt van Gun\u00e9\u2019, holden op de Dag van de Brief, 24 april 2015, yn De Harmonie te Ljouwert.<\/small><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u2018Franeker, Vijverstraat.\u2019 (m.\u00fb.), \u00b11900\u20131905. Ljochtdruk, mei in tafoeging yn heechdruk, 89×140 mm. S\u00fbnder fermelding fan de \u00fatjouwer (S. Bakker Jz., Koog-Zaandijk), n\u00fb. 1399. Poststimpel Frjentsjer 02-09-1905. Ferstjoerd oan Hendrik de Vries, Easterein, troch Akke Okkinga-Timmenga. W. Vr! [= Waarde Vriend(en)!] … Fierder l\u00eaze →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[284],"tags":[377,378,379,380,381,382,383,593,370,371,373,374,375,376],"class_list":["post-5003","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-poste-restante","tag-antje-de-vries","tag-geesje-de-vries","tag-hendrik-de-vries","tag-wilhelmina-keninginne","tag-carl-wittenberg","tag-emmy-wittenberg","tag-tjalke-de-vries","tag-wiebren-hogerhuis","tag-tietje-bakker","tag-simon-wytzes-hilverda","tag-eke-okkinga","tag-klaas-okkinga","tag-reinder-okkinga","tag-akke-timmenga"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5003"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5003"}],"version-history":[{"count":220,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5003\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19870,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5003\/revisions\/19870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}