{"id":516,"date":"2013-02-19T02:00:56","date_gmt":"2013-02-19T01:00:56","guid":{"rendered":"http:\/\/konsenylje.wordpress.com\/?p=516"},"modified":"2013-05-16T16:38:03","modified_gmt":"2013-05-16T14:38:03","slug":"jabik-veenbaas-metropolis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=516","title":{"rendered":"Jabik Veenbaas, Metropolis"},"content":{"rendered":"<ul>Over: Jabik Veenbaas, <i>Metropolis<\/i>, Utjouwerij Bornmeer, Ljouwert 2001.<\/ul>\n<p><i>Metropolis<\/i> is de eerste dichtbundel die Jabik Veenbaas het licht doet zien, maar van een debuut is amper sprake. In tijdschriften publiceert Veenbaas al Friese gedichten vanaf midden jaren tachtig. Daarnaast heeft hij een respectabele staat van dienst als vertaler, verhalen- en toneelschrijver, criticus en essayist. Vooral vanwege de laatste twee hoedanigheden hoeft het niet te verbazen dat <i>Metropolis<\/i>, met zijn aan modernisme refererende titel, getuigt van een hoog literair bewustzijn. Gelukkig laat Veenbaas in <i>Metropolis<\/i> meer klinken dan het rationele, studieuze geluid dat we kennen uit zijn recensies en artikelen: er blijkt in hem ook een sensitief dichter schuil te gaan.<\/p>\n<p>De eerste afdeling, \u2018It h\u00fbs\u2019, telt zeven gedichten. Daarin worden een huis, de zee, de sneeuw, het daglicht en dergelijke verpersoonlijkt en krijgen ze bewustzijn, gevoelens en geschiedenis toegedicht. Ondanks de perspectiefverschuiving door het subjectiveren van onbezielde dingen blijft het onderwerp telkens toch de condition humaine: de personificaties zijn getuigen van, en deels ook actoren in, het leven van ons mensenkinderen. Het is een literair proc\u00e9d\u00e9 dat vooral uit sprookjes en stoffige jeugdboeken bekend is en dat Veenbaas bewust lijkt te parodi\u00ebren. Her en der is de toon tenminste een beetje kinderlijk en ietwat melodramatisch. Dat geldt zeker voor het larmoyante \u2018Sniegedicht\u2019 \u2013 het kan niet anders of de kleine Jabik heeft veel W.G. van de Hulst gelezen \u2013 en voor het zowel inhoudelijk als qua toonzetting curieuze \u2018Libbensrin fan it rivierlyfke\u2019, waarin de weg die een rivier aflegt van berg naar zee in overdrachtelijke zin samenvalt met de menselijke levensloop.<\/p>\n<p>Het hart van de bundel bestaat uit het 112 regels tellende gedicht \u2018Metropolis\u2019, dat in z\u2019n eentje een eigen, gelijknamige afdeling uitmaakt. De thematiek van \u2018It h\u00fbs\u2019 wordt erin voortgezet en uitgebreid met gebruikmaking van meer technische middelen. Hier is het de metropool, die \u2013 in de traditie van Fritz Lang \u2013 als een levend organisme een caleidoscopisch beeld van zichzelf schetst. De Gro\u00dfstadt spreekt daarbij met twee stemmen. De stem waarmee zij zich presenteert als soevereine heerseres, wordt gaandeweg afgewisseld en afgelost door een (cursief en inspringend afgedrukte) tegenstem, waarin zij zich afhankelijk weet van de aanwezigheid van haar bewoners, die immers haar ziel vormen. Behalve caleidoscopisch is de sfeer van het gedicht ook apocalyptisch te noemen.<\/p>\n<p>De derde en laatste afdeling, \u2018Nachttrein\u2019, telt elf gedichten en heeft een gevarieerder thematiek. Typerend is de titel van het gedicht \u2018Ik dreamde frjemd\u2019: voor een belangrijk deel gaat het in deze afdeling om droombeelden met surre\u00eble trekjes, die met Freud in de hand wellicht beter te duiden zijn dan zonder, maar die de \u2018ik\u2019 hoe dan ook verontrust en bang achterlaten. Veenbaas slaagt erin die beklemming op de lezer over te dragen. Thematisch afwijkende gedichten als \u2018Sa sil it bliuwe\u2019 en \u2018Midwinterklacht\u2019 maken de samenhang binnen deze afdeling losser, maar zelfs het licht kolderieke slotgedicht \u2018Darwinistyske weemoed\u2019 laat niet na te wijzen op de beangstigende perspectiefloosheid van de menselijke existentie.<\/p>\n<p>Al met al is de thematiek van <i>Metropolis<\/i> origineel en doordacht. De verwoording ervan vertoont rijk idioom (\u2018it skolperjen\u2019, \u2018kettermintsjend\u2019, \u2018it sm\u00fbgende stjitten\u2019, \u2018ik dodde wer wei\u2019, \u2018myn gapske hert\u2019), gedetailleerder en grootschaliger stijlmiddelen (effectieve herhalingen, perspectiefwisseling, temporele verschuivingen) en treffende metaforiek (\u2018de wurden sprongen as jonge dieren \/ bliid by de dingen op\u2019, \u2018gystene rivieren meitsje ik mak as opskearde poedels\u2019, \u2018ik miende dat ik yn in messtek ferdwine soe\u2019). Maar soms is de vloed aan beelden te groot. Met name in het titelgedicht trappen ze elkaar amechtig op de hielen. Meer vormvastheid had dat wellicht tegen kunnen gaan, maar de meeste gedichten stellen het zonder regelmatige strofebouw en regellengte, en zonder metrum en eindrijm, terwijl ook minder conventionele structurerende elementen schaars zijn. De bundel bevat in dat opzicht wel erg veel inslag bij betrekkelijk weinig schering. Opvallend, maar niet toevallig, is dat de qua vorm meest traditionele gedichten, \u2018Nachttrein\u2019 en \u2018Ik dreamde frjemd\u2019, tot de beste behoren.<\/p>\n<p>De genoemde weeffout laat desondanks onverlet dat <i>Metropolis<\/i> \u2013 binnen de Friese letterkunde tot op een zekere hoogte herinnerend aan werk van Sjoerd Spanninga \u2013 een plezierig ongewone en ook een (in positieve betekenis) ongemakkelijke bundel is, geschreven met literaire kennis en kunde, en tegelijkertijd met dichterlijke sensibiliteit.<\/p>\n<ul>Niet eerder gepubliceerd, april 2002.<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Over: Jabik Veenbaas, Metropolis, Utjouwerij Bornmeer, Ljouwert 2001. Metropolis is de eerste dichtbundel die Jabik Veenbaas het licht doet zien, maar van een debuut is amper sprake. In tijdschriften publiceert Veenbaas al Friese gedichten vanaf midden jaren tachtig. Daarnaast heeft &hellip; <a href=\"https:\/\/www.konsenylje.nl\/?p=516\">Fierder l\u00eaze <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[114],"tags":[38,52,82,92],"class_list":["post-516","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-114","tag-fritz-lang","tag-jabik-veenbaas","tag-sjoerd-spanninga","tag-w-g-van-de-hulst"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/516"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=516"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/516\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1014,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/516\/revisions\/1014"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=516"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=516"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.konsenylje.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=516"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}