Anne Sexton, Jezus wekket op

 
Jezus wekket op

Jezus seach Lazarus.
Lazarus wie lichtwol yn ’e himel,
sa dea as in par
en allike ljochtgrien.
Jezus wie fan doel en wekje him
op út syn grêf.
O bekape man, rôp Er,
kom by My.
Lazarus glimke de glim fan de deaden
as in dwaas dy’t op in drûge stien sobbet.
O bekape man,
rôp Jezus,
mar it holp neat.
De Heare spruts ta Jezus
en joech Him ynstruksjes.
Earst sette Jezus de polzen oan,
doe skode Er de heupbonke yn,
Hy kloppe de rêchstring teplak,
Hy sette de skedel fêst.
Lazarus wie heel.
Jezus drukte Syn mûle op Lazarus sines
en even rûn der in stream tussen harren.
Doe kaam der tearens.
Jezus wreau al Lazarus syn fleis
en úteinlik kaam it hert, earme âlde wûne,
nettsjinsteande himsels op gong.
Lazarus die ien each iepen. It wie wach.
En doe tilde Jezus him op
en sette him op beide tryste fuotten.

Syn siele foel út ’e himel del.
Tankewol, sei Lazarus,
want yn ’e himel hie it net oars west.
Neat wie yn ’e himel oars wurden.

 

Jesus Summons Forth

Jesus saw Lazarus.
Lazarus was likely in heaven,
as dead as a pear
and the very same light green color.
Jesus thought to summon him
forth from his grave.
Oh hooded one, He cried,
come unto Me.
Lazarus smiled the smile of the dead
like a fool sucking on a dry stone.
Oh hooded one,
cried Jesus,
and it did no good.
The Lord spoke to Jesus
and gave Him instructions.
First Jesus put on the wrists,
then He inserted the hip bone,
He tapped in the vertebral column,
He fastened the skull down.
Lazarus was whole.
Jesus put His mouth to Lazarus’s
and a current shot between them for a moment.
Then came tenderness.
Jesus rubbed all the flesh of Lazarus
and at last the heart, poor old wound,
started up in spite of itself.
Lazarus opened one eye. It was watchful.
And then Jesus picked him up
and set him upon his two sad feet.

His soul dropped down from heaven.
Thank you, said Lazarus,
for in heaven it had been no different.
In heaven there had been no change.

 

The Jesus Papers [VI], út The Book of Folly, 1972

Pleatst yn Anne Sexton | Tagged | Reaksjes út op Anne Sexton, Jezus wekket op

Anne Sexton, Jezus stjert

 
Jezus stjert

Ut it krieënêst hjir boppe wei
sjoch Ik in lyts ploechje gearhokjen.
Myn lânslju, wêrom hokje jimme gear?
Der is hjir gjin nijs.
Ik bin gjin trapeze-akrobaat.
Ik bin besteld mei deagean.
Trije knikkeboljende hollen,
dynjend as blazen.
Gjin nijs.
De soldaten dêr ûnder
laitsje sa’t soldaten al iuwen dogge.
Gjin nijs.
Wy binne deselde minsken,
jimme en Ik,
deselde soarte noasters,
deselde soarte fuotten.
Myn bonken binne smard mei bloed
en dat binne jimmes ek.
It hert jaget my as in hazze yn in klem
en dat docht jimmes ek.
Ik wol God op Syn noas tútsje en Him prústen sjen
en dat wolle jimme ek.
Net út brek oan respekt.
Ut ûnnocht.
As in ding fan man ta man.
Ik wol dat de himel him delset op Myn itensboard
en dat wolle jimme ek.
Ik wol dat God Syn dampende earms om My slacht
en dat wolle jimme ek.
Want wy hawwe dêr ferlet fan.
Want wy binne kwetste skepsels.
Myn lânslju,
nei hûs no.
Ik sil neat bûtenwenstichs dwaan.
Ik splits net yn twaen op.
Ik pik net Myn wite eagen út.
Fuort no,
dit is in persoanlike saak,
in priveekwestje, en God wit
net jimme affearen.

 

Jesus Dies

From up here in the crow’s nest
I see a small crowd gather.
Why do you gather, my townsmen?
There is no news here.
I am not a trapeze artist.
I am busy with My dying.
Three heads lolling,
bobbing like bladders.
No news.
The soldiers down below
laughing as soldiers have done for centuries.
No news.
We are the same men,
you and I,
the same sort of nostrils,
the same sort of feet.
My bones are oiled with blood
and so are yours.
My heart pumps like a jack rabbit in a trap
and so does yours.
I want to kiss God on His nose and watch Him sneeze
and so do you.
Not out of disrespect.
Out of pique.
Out of a man-to-man thing.
I want heaven to descend and seat on My dinner plate
and so do you.
I want God to put His steaming arms around Me
and so do you.
Because we need.
Because we are sore creatures.
My townsmen,,
go home now.
I will do nothing extraordinary.
I will not divide in two.
I will not pick out My white eyes.
Go now,
this is a personal matter,
a private affair and God knows
none of your business.

 

The Jesus Papers [VII], út The Book of Folly, 1972

Pleatst yn Anne Sexton | Tagged | Reaksjes út op Anne Sexton, Jezus stjert

Anne Sexton, Jezus noch net berne

 
Jezus noch net berne

Hûndert hollen lit de galge
falle op ’e grûn
en yn Judea is Jezus noch net berne.
Maria moat noch swier wurde.
Maria sit yn in boskje olivebeammen
en yn har hals slacht in lichte hertklop.
Slacht it ritme fan trommen.
De boarne dêr’t sy har krûk yn sakje liet
joech har it ynstinkt fan in bist.
No soe se har deljaan wolle
as in kamiel en bêdzje yn de ierde.
Hoewol’t it moment suprême hast oanbrekt,
woe se fan en ta wol slûgje as in hûn.
Se woe wol glêdstrutsen wurde as de see
as dy kalmearret, in fjild fol mollen.
Mar nee, in frjemd wêzen bûcht oer har hinne,
pakt har stevich by it kin en stoarret har oan
mei de eagen fan in boal.
Njoggen klokken springe iepen
en smite harsels tsjin de sinne.
De kalinders fan de wrâld
fleane yn brân ast se oanrekkest.
Dit alles bliuwt yn it ûnthâld.
No sille wy in Kristus hawwe.
Hy bedekt har as in swiere doar
en slút har foar it libben op
yn dizze near útsjende dei.

 

Jesus Unborn

The gallowstree drops
one hundred heads upon the ground
and in Judea Jesus is unborn.
Mary is not yet with child.
Mary sits in a grove of olive trees
with the small pulse in her neck
beating. Beating the drumbeat.
The well that she dipped her pitcher into
has made her as instinctive as an animal.
Now she would like to lower herself down
like a camel and settle into the soil.
Although she is at the penultimate moment
she would like to doze fitfully like a dog.
She would like to be flattened out like the sea
when it lies down, a field of moles.
Instead a strange being leans over her
and lifts her chin firmly
and gazes at her with executioner’s eyes.
Nine clocks spring open
and smash themselves against the sun.
The calendars of the world
burn if you touch them.
All this will be remembered.
Now we will have a Christ.
He covers her like a heavy door
and shuts her lifetime up
into this dump-faced day.

 

The Jesus Papers [VIII], út The Book of Folly, 1972

Pleatst yn Anne Sexton | Tagged | Reaksjes út op Anne Sexton, Jezus noch net berne

Anne Sexton, De skriuwster fan de Jezus-kladden sprekt

 
De skriuwster fan de Jezus-kladden sprekt

Yn myn dream
molk ik in ko.
It skriklike jaar,
in grutte rubberen leelje,
switte yn myn fingers
en doe’t ik spete
en wachte op it moannewiet
en op de wite mem,
spuite der bloed út
dat my mei skamte oerduts.
Doe spruts God ta my en sei:
De lju sizze inkeld goeds oer krysttiid.
Wolle sy wat ferkeards sizze,
dan flústerje se.
Dus gong ik nei de boarne en luts
in poppe út it holle wetter.
Doe spruts God ta my en sei:
Hjirre. Nim dizze piperkoekefrouwe
en doch har yn dyn ûne.
As de ko bloed jout
en Kristus berne is,
moat elk fan ús offers ite.
Moat elk fan ús moaie froulju ite.

 

The Author Of The Jesus Papers Speaks

In my dream
I milked a cow,
the terrible udder
like a great rubber lily
sweated in my fingers
and as I yanked,
waiting for the moon juice,
waiting for the white mother,
blood spurted from it
and covered me with shame.
Then God spoke to me and said:
People say only good things about Christmas.
If they want to say something bad,
they whisper.
So I went to the well and drew a baby
out of the hollow water.
Then God spoke to me and said:
Here. Take this gingerbread lady
and put her in your oven.
When the cow gives blood
and the Christ is born
we must all eat sacrifices.
We must all eat beautiful women.

 

The Jesus Papers [IX], út The Book of Folly, 1972

Pleatst yn Anne Sexton | Tagged | Reaksjes út op Anne Sexton, De skriuwster fan de Jezus-kladden sprekt

It poesyalbum fan Grytsje Rekker

Lykas dat fan Aaltsje Stienstra wie it poesyalbum fan Grytsje Rekker fan in famke dat gjin neiteam krije soe. De albums fan Aaltsje en Grytsje bleaunen nei harren ferstjerren net yn ’e famylje, mar rekken op ’e drift. Hoe maklik fertoarkje sokke ferweesde boekjes… Wa ûntfermet him deroer? Tsja, lit my dat dan mar dwaan.

Grietje Rekker waard berne yn Aldwâld op 19 septimber 1910, as jongste bern fan Feike Rekker (1871–1915) en Baukje Kloostra (1871–1961). Fiif bruorren en ien suster gongen har foar. Grytsje, dy’t neffens in rouadvertinsje ek Kike neamd waard, ferstoar op 19 july 1988, yn in sikehûs yn Nieuwegein. Har wenplak wie lykwols Surhústerfean, dêr’t se ek begroeven waard. Sy wie net troud.

Grytsje har poesyalbum befettet in eigendomsynskripsje, achttjin bydragen datearre of te datearjen yn de jierren 1921–1925 en ien bydrage út 1938. Dy lêste, fan Tjeerdtje Dijkstra, dy’t harsels Tsjeardtsje Dykstra skriuwt, is Frysktalich. It giet om in besteand ferske, fan de Pitersbierrumer ûnderwizer Wynsen Faber, dy’t it yn 1887 publisearre yn it tydskrift Forjit My Net!1 Yn 1910 sitearre Gerben Postma it yn in twadielich feestartikel oer Faber yn de Leeuwarder Courant.2 Noch wer letter waard it – hieltyd mei lytse farianten – ek ôfprinte yn de Franeker Courant fan 21 maart 1924 en – sûnder fermelding fan de skriuwer – yn de Leeuwarder Courant fan 30 juny 1934 en 25 febrewaarje 1939.3 De ferzje fan Tsjeardtsje giet sa:

Kuierje blier yn ’e libbenstún om.
Mij dêr de stikel en ploaits dêr de blom.
Hâld for it goede dyn herte stees rom.
Libje mar fleurich, ienfâldich en from!
Strui om dy hinne hwet seine, rounom.
En achtsje it praet fen ’e minsken as skom!

Fan oanwiisber âldere oarsprong binne ek de tekstkes yn de bydrage fan Grytsje har mem Baukje Kloostra. Sy begjint har bydrage mei in fjouwerrigel dy’t ek foarkomt yn, ûnder mear, in bydrage út 1906 oan it poesyalbum fan Bertha Sachs, no yn it Synagogemuseum yn Bourtange.4 Dêrnei skriuwt Baukje earne de earste strofe út oer fan in langer gedicht dat oarspronklik skreaun waard troch William Marten Westerman, dy’t it publisearre yn de Volksalmanak, voor het jaar 1863.5

De bydragen oan it poesyalbum fan Grytsje Rekker binne fan:

1. Baukje Kloostra, sûnder deitekening. Grytsje har mem.

Berne Twizel 21-02-1871, ferstoarn Achtkarspelen 29-06-1961, dochter fan Sjoerd Kloostra (1841–1913) en Trijntje Reitsma (1843–1901), troud Kollumerlân 23-05-1896 mei Feike Rekker (1871–1915).

2. Trijntje Rekker, sûnder deitekening. In suster fan Grytsje. Berne Aldwâld 12-12-1906, ferstoarn 27-03-2001, dochter fan Feike Rekker (1871–1915) en Baukje Kloostra (1871–1961), troud Kollumerlân 27-05-1933 mei Alle Boersma (1906–1973).

3. Berend Rekker, 18-04-1921. In broer fan Grytsje.

Berne Aldwâld 28-12-1903, ferstoarn Ljouwert 25-03-1951, soan fan Feike Rekker (1871–1915) en Baukje Kloostra (1871–1961), troud Dokkum 06-05-1932 mei Wipkje Elgersma (1910–1939).

4. Tjalling Rekker, 17-04-[1921]. In broer fan Grytsje. Berne Aldwâld 17-11-1908, ferstoarn Aldwâld 25-02-1990, soan fan Feike Rekker (1871–1915) en Baukje Kloostra (1871–1961), troud Kollumerlân 10-02-1934 mei Vokeltje Meijer (1911–1986).

5. Antje Sangers, 20-04-1921.

Berne Aldwâld 06-08-1909, ferstoarn 31-03-1993, dochter fan Jan Sangers (1886–1926) en Trijntje Snijder (1884–1976), troud Kollumerlân 23-05-1931 mei Gerben Kazimier (1908–1980).

6. Helena Trap, Westergeast, 24-04-1921. Berne Grins 14-11-1896, ferstoarn Grins 03-02-1965, dochter fan Jurjen Hinderikus Trap (1865–1934) en Geesje Jetses (1869–1963), net troud. Yn 1919–1923 ûnderwizeres yn Westergeast.

7. Aagje van der Meulen, Hústernoard, 24-02-1922.

Berne Oentsjerk 06-03-1906, ferstoarn 19-03-1975, dochter fan Gooitzen van der Meulen (1885–1955) en Jiskje Groothof (1887–1968), troud 1. Kollumerlân 29-11-1930 mei Age Bergsma (1902–1932), troud 2. Kollumerlân 15-05-1943 mei Roel van der Veen (1901–1980).

8. Gerkje van der Meulen, Hústernoard, 24-02-1922. Berne Aldwâld 01-12-1908, ferstoarn 22-01-1991, dochter fan Gooitzen van der Meulen (1885–1955) en Jiskje Groothof (1887–1968), troud Kollumerlân 10-06-1933 mei Sijtze van der Tuin (1905–1983).

9. Jeenke Beerda, 11-04-1922.

Berne Westergeast 12-06-1911, ferstoarn 10-08-1996, dochter fan Evert Beerda (1874–1941) en Sjoukje Leegsma (1886–1974), troud Kollumerlân 25-04-1940 mei Freerk Meijer (1906–1993).

10. Martha de Vries, sûnder deitekening. Berne Westergeast 05-03-1911, ferstoarn 23-08-1997, dochter fan Murk de Vries (1888–1975) en Tetje van der Zwaag (1883–1964), troud Kollumerlân 13-05-1933 mei Sas van der Velde (1908–1983).

11. Trijntje Kloostra, Sint Anne, 02-04-1923. In nicht fan Grytsje. Tryntsje fersinde har even: ‘Pluk rozijnen op aarde’.

Berne Aldwâld 28-01-1901, ferstoarn Sint Anne 05-06-1975, dochter fan Pieter Kloostra (1869–1936) en Klaaske Rekker (1875–1914), troud It Bilt 21-08-1924 mei Willem Boterhoek (1904–1964).

12. Anna van der Veer, Aldwâld, 22 08-1924. Berne Westergeast 18-06-1905, ferstoarn Assen 24-05-1945, dochter fan Harm van der Veer (1878–1971) en Antje de Vries (1882–1938), net troud.

13. Sjoerdtje van der Veer, Aldwâld, 22-08-1924.

Berne Westergeast 31-03-1909, ferstoarn 24-12-1986, dochter fan Harm van der Veer (1878–1971) en Antje de Vries (1882–1938), troud Kollumerlân 15-05-1930 mei Melle de Vries (1909–1986).

14. Hiltje Planting, Aldwâld, 25-12-1925. Berne Aldwâld 09-08-1915, ferstoarn 03-09-1997, dochter fan Dirk Planting (1889–1970) en Grietje van der Veen (1887–1959), troud Kollumerlân 25-05-1939 mei Pieter Visser (1910–1983).

15. ‘Jacoba’, sûnder deitekening.

16. Tjeerdtje Dijkstra, Aldwâld, 09-01-1938.

Berne Aldwâld 24-08-1927, ferstoarn Kollum 02-03-2016, dochter fan Gerrit Dijkstra (1896–1976) en Nieske Fennema (1895–1984), troud mei Rindert de Vries (1923–1982).

17. Wieger Rekker, Aldwâld, 25-04-[1921]. In broer fan Grytsje. Berne Aldwâld 26-06-1898, ferstoarn Noardburgum 11-10-1992, soan fan Feike Rekker (1871–1915) en Baukje Kloostra (1871–1961), troud Kollumerlân 19-05-1923 mei Hiltje Komrij (1899–1991).

18. Anonym, sûnder deitekening.

19. Bontje Planting, Aldwâld, 25-12-1925.

Berne Aldwâld 18-05-1913, ferstoarn Ljouwert 20-11-1993, dochter fan Dirk Planting (1889–1970) en Grietje van der Veen (1887–1959), troud Kollumerlân 16-10-1941 mei Harm Merkus (1912–1990).

Noaten

  1. W. Faber, ‘Yn it Album fen in Jongfaem’, Forjit My Net! 17 (1887), s. 143.
  2. P. [= Gerben Postma], ‘W. Faber, de Fryske skriuwer-dichter, 21 Aug. 1910 tachtig jier âld wirdend’, Leeuwarder Courant, 22 en 23-08-1910.
  3. Dy beide lêste kearen yn it ‘Praethoekje for de Fryske bern’ fan Muoike Wike. Sy joech har lêzerkes geregeldwei foarbylden fan poesyalbumferskes. Yn 1962 makke Muoike Wike, alias Welmoed Dijkstra-Talsma, dêr in boekje fan ûnder de titel Albumferskes, Ljouwert [1962]. It ferske fan Faber stiet – alwer fariearre en sûnder auteursnamme – op side 21.
  4. Sjoch Els Boon & Han Lettinck, ‘Een chanoekacadeau dat na een eeuw nog warmte brengt’, JaGDaF. Driemaandelijks Magazine voor Joods Groningen, Drenthe en Friesland 28, nû. 4 (19-12-2015), s. 6–8.
  5. W. Marten Westerman, ‘Hoû moed’, Volksalmanak, voor het jaar 1863, uitgegeven door de maatschappij: Tot Nut van ’t Algemeen, Amsterdam [1862], s. 136–137. De earste strofe is ek te finen yn J.H. van Dale, Zinsontleding. Een leerboek voor onderwijzers en kweekelingen, derde stukje, Schoonhoven 1864, s. 135.
Pleatst yn Fynsten | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Reaksjes út op It poesyalbum fan Grytsje Rekker

Elizabeth Bishop, Earste deade yn Nova Scotia

 
Earste deade yn Nova Scotia

Yn de kâlde, kâlde pronkkeamer
bierde myn mem Arthur op
ûnder de gromolito’s: Edward,
prins fan Wales, mei prinsesse
Alexandra, en kening George
mei keninginne Mary.
Op de tafel ûnder harren
stie in opsette iisdûker,
sketten en opset troch Omke
Arthur, Arthur syn heit.

Sûnt Omke Arthur
in kûgel yn him jage hie,
hie er gjin wurd mear sein.
Hy oerlei mei himsels
op syn wite, beferzen mar,
de tafel mei it moarmeren blêd.
Syn boarst, breed en wyt,
wie kâld en aaiber;
syn eagen wienen read glês,
eat om te begearen.

‘Kom mar’, sei mem,
‘Kom en nim ôfskie
fan dyn neefke Arthur.’
Ik waard optild en krige
fan mem ien maaieklokje
om Arthur yn syn hân te dwaan.
Arthur syn kiste wie
in lyts glasearre gebakje,
en fan syn wite, beferzen mar ôf
eage de readeagige fûgel it oer.

Arthur wie o sa lyts.
Hy wie hielendal wyt, as in pop
dy’t noch net beskildere wie.
Kening Winter wie út ein set mei
him op te fervjen, sa’t er altyd die
mei it Eskdoarnblêd (Foar Ivich).
Hy wie krekt begûn mei syn hier,
in pear reade fegen, en doe
hie Kening Winter syn kwaste dellein
en him wyt litten, foar ivich.

De minsume keninklike pearen
wienen waarm yn read en harmelyn,
mei de fuotten goed bewuolle
yn de slepen fan de dames.
Sy nûgen Arthur út, hy mocht
de lytste paazje wurde oan it hôf.
Mar hoe koe Arthur dêr no hinne,
syn skriele klokje yn in knûstke,
mei de eagen sa stiif ticht
en op de dyk in grou pak snie?

 

First Death in Nova Scotia

In the cold, cold parlor
my mother laid out Arthur
beneath the chromographs:
Edward, Prince of Wales,
with Princess Alexandra,
and King George with Queen Mary.
Below them on the table
stood a stuffed loon
shot and stuffed by Uncle
Arthur, Arthur’s father.

Since Uncle Arthur fired
a bullet into him,
he hadn’t said a word.
He kept his own counsel
on his white, frozen lake,
the marble-topped table.
His breast was deep and white,
cold and caressable;
his eyes were red glass,
much to be desired.

“Come,” said my mother,
“Come and say good-bye
to your little cousin Arthur.”
I was lifted up and given
one lily of the valley
to put in Arthur’s hand.
Arthur’s coffin was
a little frosted cake,
and the red-eyed loon eyed it
from his white, frozen lake.

Arthur was very small.
He was all white, like a doll
that hadn’t been painted yet.
Jack Frost had started to paint him
the way he always painted
the Maple Leaf (Forever).
He had just begun on his hair,
a few red strokes, and then
Jack Frost had dropped the brush
and left him white, forever.

The gracious royal couples
were warm in red and ermine;
their feet were well wrapped up
in the ladies’ ermine trains.
They invited Arthur to be
the smallest page at court.
But how could Arthur go,
clutching his tiny lily,
with his eyes shut up so tight
and the roads deep in snow?

 

Ut Questions of Travel, 1965. Nova Scotia is in kustprovinsje yn it easten fan Kanada. Bishop, berne yn 1911, brocht dêr in part fan har bernejierren troch. George V wie yn 1910–1936 kening fan it Feriene Keninkryk en dêrmei ek fan Kanada, dat diel útmakket fan it Britske Mienebest. It blêd fan de maple (eskdoarn, beltsjebeam) is it bekendste symboal fan Kanada. It liet The Maple Leaf For Ever út 1867 jilde lange tiid as it ûnoffisjele Kanadeeske folksliet.

Pleatst yn Elizabeth Bishop | Tagged | Reaksjes út op Elizabeth Bishop, Earste deade yn Nova Scotia

Wallace Stevens, Fragen binne opmerkings

 
Fragen binne opmerkings

Yn it simmertúch komt de griene sprút wêrom.
De sinne skroeit en skrynt, giet dan hui hui tebek
Op de kimen mids folwoeksen enfantillages.

It slagget har fjoer net it sjen dat har oanskôget
Troch te prippen, antike oannames te dylgjen,
Utsein dat de pakesizzer har sjocht sa’t sy is,

Peter de voyant, dy’t seit: ‘Mem, wat is dat’ –
It ding dat opgiet mei sa’n protte retoryk,
Mar net foar him. Syn fraach is kompleet.

It is de fraach dêr’t hy ta by steat is. It is
De meast fiergeande fan in ekspert aetat. 2.
Nea sil er it reade hynder beride dat sy beskriuwt.

Syn fraach is kompleet want hy befettet
Syn uterste bewearing. It is syn eigen útris,
Syn eigen parade, prosesje, tableau vivant,

Sa fier as neatigens it talit… Hear him.
Hy seit net: ‘Mem, memkeleaf, wa is mem’,
Sa’t âlde manlju dogge, slûgjend, ynfantyl.

 

Questions Are Remarks

In the weed of summer comes the green sprout why.
The sun aches and ails and then returns halloo
Upon the horizon amid adult enfantillages.

Its fire fails to pierce the vision that beholds it,
Fails to destroy the antique acceptances,
Except that the grandson sees it as it is,

Peter the voyant, who says, “Mother, what is that” –
The object that rises with so much rhetoric,
But not for him. His question is complete.

It is the question of what he is capable.
It is the extreme, the expert aetat. 2.
He will never ride the red horse she describes.

His question is complete because it contains
His utmost statement. It is his own array,
His own pageant and procession and display,

As far as nothingness permits . . . Hear him.
He does not say, “Mother, my mother, who are you,”
The way the drowsy, infant, old men do.

 

Ut The Auroras of Autumn, 1950

Pleatst yn Wallace Stevens | Tagged | Reaksjes út op Wallace Stevens, Fragen binne opmerkings

Elizabeth Bishop, Lette atmosfear

 
Lette atmosfear

Ut in midsnachtlike gûcheldersmouwe
      ferspriede de radiosjongers
al harren leafdessankjes
oer de dauwiete gazons.
      En as dat fan in wiersizzer
is harren murchpriemjend rieden wat je leauwe.

Mar op de stjoermêst fan de Marine-
      basis fyn ik better tsjûgen
foar leafde yn simmernachten.
Fiif fiere reade ljochten
      ha dêr harren nêsten; Feniksen
dy’t rêstich brâne, dau kin dat net berinne.

 

Late Air

From a magician’s midnight sleeve
      the radio-singers
distribute all their love-songs
over the dew-wet lawns.
      And like a fortune-teller’s
their marrow-piercing guesses are whatever you believe.

But on the Navy Yard aerial I find
      better witnesses
for love on summer nights.
Five remote red lights
      keep their nests there; Phoenixes
burning quietly, where the dew cannot climb.

 

Ut North & South, 1946

Pleatst yn Elizabeth Bishop | Tagged | Reaksjes út op Elizabeth Bishop, Lette atmosfear

Foar famylje, freonen – en it Fryske folk

Twahûndert jier de Lapekoer

Yn 1822, twahûndert jier lyn, ferskynde De lape koer fen Gabe Skroor fan de bruorren Halbertsma. It wie mar in behindich boekje, mei foaral rymstikjes, en in bytsje proaza deropta. Likegoed wurdt it boekje sjoen as in mylpeal yn de ûntjouwing fan it Frysk as literêre taal. Dêr wienen Fryskskriuwers foar nedich, mar fansels ek Frysklêzers, en de Lapekoer soe dat lêste op gong brocht hawwe. Mar wie dat fan ’e miet ôf oan de yntinsje fan de bruorren?

Fjouwer Lapekuorkes, no yn Amsterdam. UB Amsterdam en partikuliere kolleksje.

Tekst en metatekst

Sa op it each stelt de earste printinge fan de Lapekoer net folle foar. It boekje telt mar 36 siden fan noch gjin 13 by 11 sintimeter, yn in ienfâldich omslachje fan brún moarmere papier. It bylket bepaald net. Mar it wie wat nijs, dy Lapekoer. Fansels fanwegen de taal fan it boekje, it Frysk, mar ek fanwegen de toan. Jawis, de ferskes pasten binnen de romantyk dy’t ek yn Nederlân stadichoan opjild die, mar de frivoale ferskes klonken krekt in slachje frijmoediger as wenstich wie en de mankelike ferskes hienen in swarte râne.

Hiel dúdlik komt dat lêste ta utering yn it ferneamde ‘Deagrawers sankje’. Dêryn bemimeret in deagraver dat it lot fan de lju dêr’t er no grêven foar dolt elkien wachtet en ea ek sines wêze sil. Skealik hast stelt er him foar dat de deadsholle dy’t er by it dollen tsjinkomt ienris fan in tsjeppe faam wie. Hy einet net mei in blik op it hegere of in bea ta God, mar ropt syn lodde, syn skeppe, oan:

Eeltsje Halbertsma yn 1821. Stiendruk troch Petrus Halbertsma, in soan fan Joast, nei in tekening troch Douwe de Hoop. Partikuliere kolleksje.

Lodde, lodde in modder!
Jou mij brea in reast;
Jou mij earme bodder
’n Greaf, ien greaf for ’t least.

Ek it fers ‘It libbens ein’, dat it ferfal en de deastriid fan in âld man skilderet, slút folslein yllúsjeleas ôf: ‘De dea is master fenn’e wraad! / De wraad forgiet in wij fersinke. / O! lit uus jimmer derom tinke.’ Beide ferskes binne memento mori’s sûnder moraal.

Nêst dy beide fersen befettet dy earste Lapekoer noch fjouwer oare rymstikjes en in flarde proaza. De tekstkes stean op namme fan Gabe, in boeresoan earne tusken Boalsert en Frjentsjer, dy’t skroar (kleanmakker) wurden wie om’t er in swakke sûnens hie en kreupel wie. Winliken is de Lapekoer in soarte fan manuscript found in a bottle: it hjit dat de tekstkes nei Gabe syn iere dea út de fodkoer fandele binne dy’t er ûnder syn wurkbank stean hie.

Mar Gabe is in fiktive figuer. De eigentlike skriuwer fan de tekstkes wie de Grouster doarpsdokter Eeltsje Halbertsma. Gabe ferhâldt him ta Eeltsje as Piet Paaltjens ta François HaverSchmidt yn syn ferneamde Snikken en grimlachjes (1867). Lykas letter HaverSchmidt hie Eeltsje Halbertsma studint yn Leien west, mar hy hie him dêr ûnmooglik makke (wêrmei is ûnbekend) en de wyk nommen nei Heidelberg. Dêr krige de literêr oanleine Eeltsje in tik mei fan de Dútske Romantyk, dy’t heftiger en rouwer wie as de Nederlânske, wat syn wjerslach krige yn de Lapekoer.

Eeltsje Halbertsma mei dan de skriuwer fan de tekstkes wêze, de auctor intellectualis fan de Lapekoer as gehiel wie syn âldste broer Joast Halbertsma, minnistedûmny yn Dimter, in man mei in tige brede belangstelling, benammen foar skiednis, taal en letterkunde. Joast hie it inisjatyf naam ta de Lapekoer, stalde it gear en foege ‘metatekst’ ta oan Eeltsje syn wurk, plus ‘noch in wurdsje oer Gabe’ by wize fan ôfsluting. Boppedat soarge hy derfoar dat it boekje printe waard – yn syn wenplak Dimter, by de widdo J.H. de Lange en soan – en dat it ûnder de minsken kaam.

Foar famylje en freonen

Titelside fan De lape koer fen Gabe Skroor, Dimter, widdo J.H. de Lange en soan, 1822. Partikuliere kolleksje.

Under de minsken, net ûnder it folk. De twahûndert eksimplaren dy’t fan it boekje printe waarden, wienen net te keap. Joast dielde se út oan famylje en freonen. Dat is alteast it byld dat de bewarre bleaune eksimplaren jouwe. Se binne ornaris foarsjoen fan in opdracht yn it hânskrift fan Joast, sadat wy witte wa’t de befoarrjochten wienen. Eksimplaren fan dy earste Lapekoer befine harren hjoeddedei yn tal fan bibleteken en partikuliere samlingen binnen en benammen bûten Fryslân. Ik behein my ta de fiif eksimplaren dy’t trasearber binne yn Amsterdam: ien yn de bibleteek fan de Vrije Universiteit, twa yn de bibleteek fan de Universiteit van Amsterdam en twa yn priveebesit.

It earstneamde eksimplaar hat in opdracht oan Johannes Eusebius Voet van Campen (1778–1851). De man hie net mear bining mei Fryslân – lit stean it Frysk – as dat er in jiermannich herfoarme predikant west hie yn Boalsert. Dêr wie er in kollega fan Joast, dy’t dûmny yn de stêd fan Gysbert Japix wie foardat er yn 1821 beroppen waard yn Dimter. Beide mannen hienen niget oan taal en hawwe grif faak kontakt mei inoar hân. Doe’t de Lapekoer it ljocht seach, wie Voet van Campen lykwols al wer fiif jier predikant yn de akademystêd Leien.

In Lapekoer mei in (trochskraste) opdracht oan Seerp Brouwer en in opdracht oan Jan Bos. UB Amsterdam, kolleksje S. van der Burg.

De beide eksimplaren fan de UvA wienen ornearre foar Gepke en Seerp Brouwer, bern fan de Ljouwerter minnistepredikant Jan Brouwer. Gepke (1791–1863) wie troch har houlik mei de kommisjonêr Jelle Hingst yn 1817 keapmansfrou yn Amsterdam wurden. Har broer Seerp (1793–1856) wie in jeugdfreon fan Joast. Seerp wie yn 1822 noch genêshear yn Ljouwert, mar waard it jier derop beneamd ta heechlearaar wis- en natuerkunde yn Grins. Letter soe er noch in skoft lid fan de Twadde Keamer wêze. Mar hat Seerp syn Lapekoer yndied krigen? It liket derop dat Joast him fersind hie of betocht hat: de opdracht oan Seerp is trochskrast en, yn Joast syn hânskrift, ferfongen troch ien oan Jan Bos (1757–1831), dy’t lid fan de Boalserter froedskip west hie.

Fan de eksimplaren yn priveebesit hat ien eigendom west fan Pieter Boeles (1795–1875), dûmny yn Penjum, in man mei in protte niget oan it Frysk en letter ek it Grinzers. Pieter wie de heit fan de bekende histoarikus W.B.S. Boeles, dy’t ûnder mear in mânske stúdzje publisearre oer de Frjentsjerter akademy. It oare eksimplaar wie fan Jouke alias Jodocus Heringa (1765–1840), in neef fan Joast en Eeltsje – Jouke wie in soan fan tante Janke Halbertsma – mar boppedat, nei in jiermannich dûmny west te hawwen, fan 1794 ôf heechlearaar teology yn Utert.

Famylje en freonen, jawis, mar tagelyk minsken út de hegere stân, notabelen, om net te sizzen pommeranten: in keapmansfrou, dûmnys, professoaren. Guon mei in oantoanbere ynteresse foar taal en literatuer, mar de measten wenjend bûten Fryslân, op ôfstân fan de Fryske taalmienskip. Wie de Lapekoer makke om dy mienskip oan it lêzen fan de memmetaal te krijen, dan waard dat aksjemiddel alsa net botte adekwaat ynset. Hie Joast it boekje yn dat gefal net better tastjoere kinnen oan de ferskate lêsselskippen yn Fryslân?

Proefballontsje en groeiboek

Kanonfoarming op it skyld fan in Fryske skuoralmenak. Yn top Gysbert Japix, daalk ûnder him Joast en Eeltsje Halbertsma. Frjentsjer, T. Telenga, om 1883 hinne. Partikuliere kolleksje.

Behalven as in weijouwerke wie de Lapekoer ek bedoeld as in op ’e smaakbringerke. Dy yndruk jout alteast Joast as er, jierren letter, yn in brief út 1863 oer de earste Lapekoer skriuwt: ‘Die eerste slag was een driegulden waard. De liefhebbers, die geen exemplaar kregen, schreeuwden er om als magere varkens, en de weg was gebaand voor al de stukjes, die gevolgd zijn.’ It foaropwurdsje yn de Lapekoer sels leit it aksint justjes oars. Dêryn wurdt steld dat de gearstallers de fodkoer fan Gabe noch wolris trochnoaskje sille as sy dêr sels nocht oan krije, en as dat ienris sa fier is, sil der foar in werútjefte betelle wurde moatte!

Dy werútjefte is der kommen, yn in tige útwreide foarm, al ferskynde dy pas sân jier letter, yn 1829. Dy twadde printinge telde al 237 siden, wêryn’t fan de lieten tsien fan muzyk foarsjoen wienen. De tredde printinge (1834) dijde út ta in lytse 500 siden mei grutter blêdspegel, en sa gong dat mar troch. De útwreidingen wienen faak yn proaza. De achtste printinge (1871) waard omdoopt ta Rimen en teltsjes. Under dy nije titel ferskynden oant no ta tolve printingen, de lêste yn 2009.

Sûnder oerdriuwing kin sein wurde dat it boek útgroeid is ta in classic. It is boppedat in ikoan fan de emansipaasje fan it Frysk. De Lapekoer hat de rop dat it de oanset wie ta de renêssânse fan it skreaune Frysk, in opbloei dy’t gauris yn in Frysk-nasjonaal ramt set wurdt. Sa hienen de Halbertsma’s neffens Klaes Dykstra yn syn Lyts hânboek fan de Fryske literatuer mei de Lapekoer ‘it folk’ wer lêzen en sjongen leard en it dêrmei ‘in grûnslach foar nij bewustwêzen’ jûn, wêrnei’t Dykstra de Lapekoer typearret as ‘it nasjonale folksboek dat it no noch altiten is’.

Heiling mei Fryske rymkes fan de Halbertsma’s. Dimter, J. de Lange, om 1829 hinne. Partikuliere kolleksje.

Wat dêr fan wier is, falt bûten it bestek fan dit stik. Mar it kin gjin kwea te wizen op it ferskil tusken de úteinlike Rimen en teltsjes, oploege mei smoute, meast fleurige ferhalen, en dy earste Lapekoer, mei syn toan fan morbide mankelikens. Boppedat sil it net dy sa eksklusyf fersprate earste Lapekoer west hawwe dy’t de lju leard hat om Frysk te lêzen. Ynfloed krige it boek pas fanôf de twadde printinge út 1829, en yn ’e mande mei alle oare Frysktalige belletry en bric-à-brac fan de Halbertsma’s.

Dêr brûkten sy media foar dy’t ek de gewoane man en frou berikten: almenakjes, it fluchskrift De Roeker fan broer Tsjalling, lietbledsjes, nijjiersdichten, weachbriefkes, wiersizzerijkaartsjes en benammen de saneamde heilingen of sintsprinten: goedkeape blêden mei houtfykjes en ûnderskriften, meastentiids op rym, ornearre foar bern. Wylst de Lapekoer lange tiid mar matich ferkocht waard, gongen dy heilingen grif fan de hân. It lêste sil Joast en Eeltsje deugd dien hawwe: wa’t de jeugd hat, hat de takomst.

Ek publisearre yn Fryslân. Historisch Tijdschrift 28, nû. 4 (july/augustus 2022), s. 8–10.

Pleatst yn Artikels | Tagged , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Reaksjes út op Foar famylje, freonen – en it Fryske folk

Wallace Stevens, Hieltyd minder minsklik, o woeste geast

 
Hieltyd minder minsklik, o woeste geast

As der in god wêze moat yn hûs, wêze moat,
Dy’t op de trep en yn de keamers dingen seit,

Lit him dan bewege sa’t op de flier it sinneljocht
Of moanneljocht beweecht, swijend, as de skym fan Plato

Of it skelet fan Aristoteles. Lit him syn stjerren
Uthingje oan de muorre. Hy moat stil ferbliuw hâlde.

Hy moat net prate kinne, sletten wêze, sa’t sy binne:
Sa’t ljocht is, nettsjinsteande al syn beweging;

Sa’t kleur is, al hoe tichteby ús ek;
Sa’t foarmen binne, ek al sizze dy ús oan.

It is de minske dy’t de bûtensteander is,
De minske dy’t gjin neef hat op de moanne.

It is de minske dy’t syn spraak fan bisten
Of fan de ûnmeidielsume massa begeart.

As der in god wêze moat yn hûs, lit him ien wêze
Dy’t as wy prate ús net heart: in koelte,

In fermiljoene neatens, in stikje fan de massa
Dêr’t wy te fier op ôfstân ûnderdiel fan binne.

 

Less and Less Human, O Savage Spirit

If there must be a god in the house, must be,
Saying things in the rooms and on the stair,

Let him move as the sunlight moves on the floor,
Or moonlight, silently, as Plato’s ghost

Or Aristotle’s skeleton. Let him hang out
His stars on the wall. He must dwell quietly.

He must be incapable of speaking, closed,
As those are: as light, for all its motion, is;

As color, even the closest to us, is;
As shapes, though they portend us, are.

It is the human that is the alien,
The human that has no cousin in the moon.

It is the human that demands his speech
From beasts or from the incommunicable mass.

If there must be a god in the house, let him be one
That will not hear us when we speak: a coolness,

A vermilioned nothingness, any stick of the mass
Of which we are too distantly a part.

 

Ut Transport to Summer, 1947. YouTube: Wallace Stevens draacht ‘Less and Less Human, O Savage Spirit’ foar, wierskynlik yn 1952 of 1954.

Pleatst yn Wallace Stevens | Tagged | Reaksjes út op Wallace Stevens, Hieltyd minder minsklik, o woeste geast